Zastava Bosne i Hercegovine | Zastava Crne Gore
Email Print

KOMISIJA ZA HARTIJE OD VREDNOSTI: Nadzor nad primenom Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma kroz usvojeni obrazac Upitnika o sprovedenim aktivnostima obveznika


Komisija za hartije od vrednosti, shodno odredbama člana 84. Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranju terorizma ("Sl. glasnik RS", br. 20/2009, 72/2009, 91/2010 i 139/2014 -dalje: Zakon), vrši nadzor nad primenom Zakona od strane obveznika (član 4. stav 1. tačka 1. Zakona, kada se radi o kastodi i brokersko-dilerskim poslovima i člana 4. stav 1. tač. 3. i 8. Zakona) i to: društava za upravljanje investicionih fondova, brokersko-dilerskih društava, ovlašćenih i kastodi banaka.

Pri obavljanju svoje registrovane delatnosti, obveznici moraju postupati saglasno Zakonom propisanim obavezama, koji uređuju oblast otkrivanja i sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma i obavezni su da osiguraju poštovanje propisanih mera i aktivnosti obveznika na svim nivoima, tako da se celokupno poslovanje obveznika obavlja u skladu sa Zakonom.

Komisija za hartije od vrednosti je u vezi sa posrednim nadzorom obveznika Zakona o SPN/FT usvojila obrazac Upitnika o sprovedenim aktivnostima obveznika koji su u nadležnosti Komisije za hartije od vrednosti u cilju primene Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma (u daljem tekstu: Upitnik SPN/FT).

Osnovni cilj izrade Upitnika SPN/FT jeste sagledavanje stanja poslovnih aktivnosti obveznika u posmatranom periodu, kao i kontinuirano praćenje aktivnosti obveznika u cilju primene Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma. Pored navedenog, cilj izrade Upitnika SPN/FT je i indirektno praćenje razvoja sistema sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma, kao i sagledavanje razumevanja propisa o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma.

Na osnovu odgovora obveznika, na dostavljen Upitnik SPN/FT o sprovedenim aktivnostima iz oblasti upravljanja rizikom od pranja novca i finansiranja terorizma za period januar 2013. godine - decembar 2014. godine, proizilazi sledeće:

- U posmatranom periodu odgovore na Upitnik SPN/FT (kroz 4 dostavljena Upitnika SPN/FT) je dostavilo ukupno 55 obveznika (32 brokersko-dilerska društava, 16 ovlašćenih banaka i 7 kastodi banaka.

- Prema odgovorima navedenim u Upitnicima SPN/FT, svi obveznici imaju imenovana ovlašćena lica i zamenike kojima je obezbeđena saradnja sa ostalim organizacionim jedinicama, svi su usvojili procedure iz oblasti sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma i izradili analizu rizika od pranja novca i finansiranja terorizma u skladu sa Odlukom o smernicama za procenu rizika od pranja novca i finansiranja terorizma koju je donela Komisija.

- Klasifikaciju klijenata prema stepenu izloženosti riziku od pranja novca i finansiranja terorizma izvršili su svi obveznici koji su dostavili popunjene upitnike i to, u najvećem broju slučajeva, na tri nivoa rizika (nizak, srednji i visok). Prema podacima navedenim u dostavljenim upitnicima, na dan 31.12.2014. godine, obveznici su od ukupno 243.323 klijenata sa kojim imaju uspostavljen odnos njih 200.897 (82,56%) svrstali u kategoriju niskog rizika, a svega njih 1.332 (0,54%) svrstali u kategoriju visokog rizika.

- Obveznici pojednostavljene radnje i mere poznavanja i praćenja stranke primenjuju na 20,88% od ukupnog broja klijenata, dok se opšte radnje i mere poznavanja i praćenja stranke primenjuju na 75,99% od ukupnog broja klijenata. Pojačane radnje i mere poznavanja i praćenja stranke se primenjuju na 0,51% od ukupnog broja klijenata. Prilikom analize gore navedenih podataka treba uzeti u obzir i činjenicu da je u periodu koji prethodi izveštajnom, određeni broj brokersko-dilerskih društava i ovlašćenih banaka prestao sa radom, i da su njihovi klijenti preuzeti od strane nekog od postojećih i aktivnih investicionih društava, te da u ukupnom broju klijenata svakako figurira određen broj klijenata koji nisu aktivni duži vremenski period i obveznici nisu u mogućnosti da ih adekvatno ocene.

- U pogledu izrade Liste indikatora za prepoznavanje lica i transakcija za koje postoje osnovi sumnje da se radi o pranju novca ili finansiranju terorizma svi obveznici koji su dostavili upitnike su odgovorili potvrdno, ali samo njih sedam je navelo da lista indikatora pored onih koji su objavljeni na zaničnoj internet stranici Uprave za sprečavanje pranja novca sadrži i posebne indikatore. Kao posebni indikatori najčešće se navode sledeći: Trgovanje HOV od strane pravnog lica - brzo rastućeg preduzeća čija vrednost obavljenih transakcija se rapidno povećava; Stranka je novoosnovano domaće pravno lice čiji je osnivački kapital mali a ulaže značajne sume novca u trgovanje HOV; Preknjižavanje akcija koje kao pravni osnov imaju sudska ili vansudska poravnanja između fizičkih lica, a u većim iznosima (preko 5.000 EUR); Klijent često (više puta u toku jednog meseca) kupuje ili prodaje akcije u iznosima koje su neznatno ispod iznosa od 15.000 EUR; Klijent koji ranije (u prethodnih godinu dana) nije bio aktivan, iznenada obavlja transakcije većih vrednosti, što nije u skladu sa njegovim ranijim poslovanjem; Klijent nastoji da kupi pojedine hartije od vrednosti i odmah nakon toga ih prodaje bez analize cene, odnosno svesno ulazi u gubitak; Klijent je do novčanih sredstava namenjenih za kupovinu hartija od vrednosti došao na nezakonit način; Trgovanje je obavljeno van organizovanog tržišta; Klijent je u predhodnom periodu bio kažnjavan od strane nadležnog organa zbog neregularnosti i nepropisnog poslovanja; FOP (free of payment) transakcije - aktiviranje zaloge za neizvršenje obaveza za odobrene pozajmice, pokloni licima koja nisu srodna, unos akcija radi osnivanja preduzeća, ugovori o spajanju uz pripajanje); odstupanja od fluktuacije cena - ponude koje enormno odstupaju od zone fluktuacije; prelazak otvorenih akcionarskih društava u zatvorena (prodaja "sumnjivim" investitorima).

- U periodu na koji se Upitnik odnosi, pet obveznika je poverilo vršenje pojedinih radnji i mera poznavanja i praćenja stranke trećem licu, i to za ukupno 510 klijenata.

- Na postavljeno pitanje da li korisnik koristi poseban softver za prepoznavanje sumnjivih transakcija i lica, 12 obveznika je odgovorilo da koristi poseban softver i to 10 ovlašćenih banaka, 1 društvo za upravljanje investicionim fondovima i 1 brokersko-dilersko društvo.

- U delu Upitnika SPN/FT koji se odnosi na broj sumnjivih i prijavljenih transakcija i klijenata navedeno je da je Upravi za sprečavanje pranja novca prijavljeno ukupno 170 transakcija od strane 8 ovlašćenih banaka, 7 kastodi banaka i jednog brokersko dilerskog društva, da je sačinjeno 359 internih izveštaja, koje su zaposleni kod obveznika dostavili ovlašćenom licu, kao i ukupno 910 službenih beleški o neuobičajenim transakcijama.

- Na osnovu podataka dostavljenih u delu Upitnika SPN/FT koji se odnosi na broj i vrstu klijenata, utvrđeno je da klijenti nerezidenti čine približno 0,13% od ukupnog broja stranaka, a to je grupa koja obveznike izlaže povećanom riziku od pranja novca i finansiranja terorizma. U ukupnom broju rezidenata i dalje je najveći broj fizičkih lica, odnosno fizička lica rezidenti čine 97,45% od ukupnog broja rezidenata. U ukupnom broju nerezidenata fizička lica učestvuju sa 41,91%, a pravna sa 58,09% od ukupnog broja nerezidentnih klijenata.

- Na osnovu podataka dostavljenih u delu Upitnika SPN/FT koji se odnosi na broj i vrstu transakcija proizilazi da broj poklona u ukupnom broju transakcija ima neznatno učešće od 0,05% dok njihova vrednost ima učešće od 0,01% u ukupnoj vrednosti izvršenih transakcija. Takođe, što se tiče podataka o broju i vrednosti izvršenih blok transakcija proizilazi da broj blok transakcija u ukupnom broju transakcija ima neznatno učešće od 0,007% dok njihova vrednost ima učešće od 0,12% u ukupnoj vrednosti izvršenih transakcija. Od ukupnog broja obveznika koji su dostavili upitnike, 8 brokersko-dilerskih društava, 2 ovlašćene banke i 1 društvo za upravljanje investicionim fondovima su naveli da su izvršavali transakcije sa klijentima iz visokorizičnih i off shore područja, od čega su 4 brokersko-dilerska društva izvršila više od 50 takvih transakcija u izveštajnom periodu a 1 brokersko-dilersko je izvršilo 9.837 transakcija sa klijentima iz off shore područja, što svakako ukazuje na povećan rizik od pranja novca i finansiranja terorizma kod navedenih obveznika.

- U delu Upitnika SPN/FT sa pitanjima koja se odnose na obuku zaposlenih, učešća na seminarima iz oblasti sprečavanja pranja novca i finasiranja terorizma i izrade programa godišnjeg stručnog obrazovanja i usavršavanja zaposlenih svi obveznici koji su dostavili popunjene upitnike su odgovorili da su svi zaposleni koji neposredno obavljaju poslove sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma prošli obuku i da su izradili program godišnjeg stručnog obrazovanja i usavršavanja zaposlenih koji neposredno obavljaju poslove sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma, ali je mali broj obveznika naveo da su zaposleni pohađali eksterne seminare ili predavanja iz oblasti sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma.

Shodno navedenom, uzimajući u obzir rezultate Nacionalne procene rizika od pranja novca i finansiranja terorizma iz 2013. godine i druge kriterijume za ocenu izloženosti riziku pranja novca i finansiranju terorizma, Komisija za hartije od vrednosti je donela Plan nadzora nad primenom Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma za obveznike u nadležnosti Komisije za hartije od vrednosti, za 2015. godinu. 

Izvor: Vebsajt Komisije za HOV, 22.06.2015.