Zastava Bosne i Hercegovine | Zastava Crne Gore

Prijavite se na mailing listu:


Informacije o izmenama, dopunama, važenju, prethodnim verzijama ili napomenama propisa, kao i o drugim dokumentima koji su relacijski povezani sa propisom možete saznati na linku OVDE.

Email Print

PRAVILNIK O SPECIJALIZACIJAMA I UŽIM SPECIJALIZACIJAMA ZDRAVSTVENIH RADNIKA I ZDRAVSTVENIH SARADNIKA

("Sl. glasnik RS", br. 10/2013, 91/2013, 113/2013 i 109/2014)

36. Klinička farmakologija

četiri godine
(48 meseci)

Cilj specijalizacije

Cilj specijalizacije iz Kliničke farmakologije je sticanje opštih i posebnih znanja i veština za obavljanje sledećih poslova:

- ovladavanje osnovnim laboratorijskim postupcima i hirurškim procedurama za rad sa eksperimentalnim životinjama,

- evaluacija i interpretacija metoda koje su značajne za pretkliničko ispitivanje lekova

- učestvovanje u kliničkim ispitivanjima

- rad u farmaceutskoj medicini

- saradnja sa lekarima drugih specijalnosti (kardiolozi, nefrolozi, psihijatri, anesteziolozi i dr.) u toku donošenja odluke o racionalnoj farmakoterapiji (therapeutic monitoring)

- prikupljanje i evaluacija podataka o neželjenim dejstvima i interreakcijama lekova, upoznavanje sa sistemom farmakovigilance

- prikupljanje i evaluacija podataka iz oblasti potrošnje lekova i farmakoekonomije

- aktivno učešće u prenosu znanja u toku dodiplomske i poslediplomske nastave, kao i u raznim vidovima kontinuirane medicinske edukacije

Trajanje i struktura specijalizacije

Specijalizacija iz Kliničke farmakologije traje 4 godine. Plan specijalizacije podrazumeva kombinaciju dvosemestralne nastave (9 meseci), eksperimentalnih istraživanja (13 meseci) i kliničkog staža (22 meseca). Ovom broju dodati 4 meseca godišnjeg odmora.

Svaki lekar na specijalizaciji dobija svog mentora kaji prati njegov rad i napredak u savlađivanju veština tokom specijalizacije. Za izvođenje odgovarajućih veština odgovorni su pojedinačni mentori veština.

Provera znanja u toku specijalističkog kruženja

Lekar na specijalizaciji ima specijalistički indeks u koji se upisuje sve uspešno obavljanje veštine i odgovarajuće provere znanja. Nakon završenog programa iz jedne celine polaže se kolokvijum i/ili piše seminarski rad. Obavezni kolokvijumi su:

1. Cilj način i značaj eksperimentalnih istraživanja u farmakologiji

2. Farmakoterapija internističkih bolesti

3. Principi racionalne primene antibiotika

4. Specifičnosti farmakoterapije u pedijatriji

5. Profilaktička primena lekova kod hirurških pacijenata

6. Farmakoterapija urgentnih stanja

7. Farmakoterapija u psihijatriji i neurologiji

Institucije i uslovi za obavljanje specijalističkog staža

Specijalistički staž se obavljaju prevashodno na Institutu za Kliničku farmakologiju, farmakologiju i toksikologiju, Medicinskog fakulteta. Pored toga, druge institucije na kojima specijalizanti obavljanju klinički deo, jesu odgovarajuće nastavne baze medicinskih fakulteta.

Program specijalizacije po oblastima i veštinama
(za svaku godinu specijalističkog staža)

Prvi deo programa u trajanju od 9 (devet) meseci ima za cilj da specijalizantu obezbedi sticanje najnovijih teorijskih i praktičnih znanja iz eksperimentalne i kliničke farmakologije koja obuhvata sledeće oblasti:

- pretkliničko ispitivanje lekova (poreklo, razvoj lekova, toksikološka ispitivanja); obuka za izvođenje in vivo i in vitro eksperimenata

- dobra laboratorijska praksa (GLP)

- farmakodinamija (mehanizam dejstva lekova, receptori, jonski kanali i enzimi kao ciljna mesta dejstva lekova, doze i doziranje lekova, interakcije među lekovima, neželjena dejstva lekova, zavisnost od lekova); nove metode u praćenju dejstva lekova (farmakogenetika, farmakogenomika, proteomika i dr.)

- klinička farmakokinetika (resorpcija, distribucija, metabolizam i eliminacija lekova, farmakokinetski modeli, farmakokinetika kod pojedinih grupa pacijenata, ispitivanje bioekvivalencije)

- kliničko ispitivanje lekova - opšti principi, metode, zakonska regulativa

- statistika u kliničkim ispitivanjima

- dobra klinička praksa (GCP)

- imunofarmakologija

- farmakoekonomija i farmakoinformatika

- zakonska regulativa neophodna za registraciju leka i puštanje u promet, Agencija za lekove

- praćenje, prijavljivanje i evaluacija neželjenih dejstava lekova; farmakovigilanca

Drugi deo programa u trajanju od 13 (trinaest) meseci ima za cilj da se specijalizant obuči za izvođenje sledećih veština u okviru eksperimentalnih životinja:

- pravljenje rastvora

- rad sa eksperimentalnim životinjama (manipulacija, anestetisanje, žrtvovanje)

- planiranje eksperimenata in vivo i in vitro

- intravenska, supkutana, intraperitonealna, peroralna primena lekova

- preparisanje krvnih sudova za aplikaciju lekova i registrovanje krvnog pritiska.

- Odabrani in vivo modeli:

- metode registrovanja krvnog pritiska

- metode i postupci za ispitivanje lekova u procesu ishemije i reperfuzije

- metode za ispitivanje lekova koji utiču na ponašanje eksperimentalnih životinja

- metode za ispitivanje bola kod eksperimentalnih životinja

- metode za ispitivanje uticaja lekova na procese učenja

- analiza biohemijskih parametara vezanih za dejstvo lekova (biohemijska farmakologija)

- praćenje koncentracije likvora u krvi.

- Odabrani in vitro modeli:

- metode preparisanja izolovanih krvnih sudova

- metode preparisanja izolovanih skeletnih mišića, metode električne stimulacije, parametri izometrijske kontrakcije

- farmakološka analiza receptorskih sistema i jonskih kanala

- Statistička obrada dobijenih rezultata

- Pismena i usmena prezentacija rezultata

- Izveštaj o pretkliničkim ispitivanjima lekova

Treći deo programa, u trajanju od 22 meseca, podrazumeva boravak specijalizanata na odgovarajućim klinikama. Cilj je da se specijalizant osposobi za izvođenje određenih veština iz sledećih oblasti:

Interna medicina - 10 meseci

Kardiologija - 4 meseca

- EKG srca

- Kardiopulmonalna reanimacija

- Elektrokonverzija srčanog ritma

- Dijagnostika i terapija pacijenata sa akutnim koronarnim sindromom

- Dijagnostika i terapija pacijenata sa srčanom insuficijencijom

- Dijagnostika i terapija pacijenata sa esencijalnom hipertenzijom

- Dijagnostika i terapija aritmija

- Dijagnostika i terapija edema pluća

- Dijagnostika i terapija plućne embolije

- Dijagnostika i terapija kardiomiopatija

- Dijagnostika i terapija bolesnika sa disekcijom aorte

- Terapija hipertenzije kod bubrežne insuficijencije

- Terapija hipertenzivnih kriza

- Izbor i doziranje antikoagulantne terapije

- Evaluacija terapijskih efekata lekova i neželjena dejstva, kvalitet života

- Izrada plana kliničkog ispitivanja novog leka i uključivanje u postojeća

Reumatologija - 1 mesec

- Anamneza i reumatološka obrada hospitalizovanih pacijenata

- Rendgenološka i laboratorijska dijagnostika reumatskih bolesti

- Dijagnostika i terapija sistemskih bolesti vezivnog tkiva

- Terapija reumatoidnog artritisa

- Terapija sistemskog lupusa eritematodesa i sistemske skleroze

- Terapija neuralgija, miozitisa, fibrozoitisa

- Terapija i praćenje pacijenata sa reumatskom groznicom

- Evaluacija terapijskih efekata lekova i neželjenih dejstava, kvalitet života

- Izrada plana kliničkog ispitivanja novog leka i uključivanje u postojeća ispitivanja

Nefrologija - 1 mesec

- Anamneza i nefrološka obrada hospitalizovanih pacijenata

- Dijagnostičke i laboratorijske metode u nefrologiji

- Dijagnostika i terapija infekcija urinarnog traka

- Dijagnostika i terapija akutne bubrežne insuficijencije

- Hemodijaliza

- Evaluacija terapijskih efekata lekova i neželjenih dejstava, kvalitet života

- Izrada plana kliničkog ispitivanja novog leka i uključivanje u postojeća

Pulmologija - 1 mesec

- Anamneza i pulmološka obrada hospitalizovanih pacijenata

- Dijagnostičke i laboratorijske metode u pulmologiji

Evaluacija terapijskih efekata lekova i neželjenih dejstava, kvalitet života

- Izrada plana kliničkog ispitivanja novog leka i uključivanje u postojeća ispitivanja

Hematologija - 1 mesec

- Anamneza i hematološka obrada hospitalizovanih pacijenata

- Dijagnostika i terapija anemija

- Terapija poremećaja hemostaze

- Terapija akutnih i hroničnih leukemija

- Terapija malignih limfoma

- Evaluacija terapijskih efekata lekova i neželjenih dejstava, kvalitet života

- Izrada plana kliničkog ispitivanja novog leka i uključivanje u postojeća ispitivanja

Gastroenterologija - 1 mesec

- Anamneza i gastroenterološka obrada hospitalizovanih pacijenata

- Radiološka i ultrazvučna dijagnostika bolesti digestivnog trakta

- Dijagnostika i terapija ulkusne bolesti

- Dijagnostika i terapija akutnih i hroničnih oboljenja jetre i pankreasa

- Dijagnostika i terapija malignih bolesti digestivnog trakta

- Dijagnostika i terapija holelitijaze

- Dijagnostika i terapija inflamatornih oboljenja creva

- Evaluacija terapijskih efekata lekova i neželjenih dejstava, kvalitet života

- Izrada plana kliničkog ispitivanja novog leka i uključivanje u postojeća ispitivanja

Psihijatrija - 2 meseca

- Anamneza i psihijatrijska obrada pacijenta

- Terapija psihijatrijskih bolesnika (farmakološke, psihijatrijske, biološke metode)

- Dijagnostika i lečenje neuroza

- Dijagnostika i lečenje psihoza

- Prevencija i terapija bolesti zavisnosti

- Procena efikasnosti dejstva lekova i neželjenih reakcija na lekove, kvalitet života

- Izrada plana kliničkog ispitivanja novog leka i uključivanje u postojeća ispitivanja

Neurologija - 1 mesec

- Anemneza i neurološka obrada pacijenta

- Dijagnostika i terapija urgentnih stanja u neurologiji

- Dijagnostika i terapija cerebrovaskularnih bolesti

- Dijagnostika i terapija neuromuskularnih bolesti

- Dijagnostika i terapija degenerativnih bolesti CNS-a

- Dijagnostika i terapija epilepsija

- Evaluacija terapijskih efekata lekova i neželjenih dejstva, kvalitet života

- Izrada plana kliničkog ispitivanja novog leka i uključivanje u postojeće ispitivanje

Infektivne bolesti - 1 mesec

- Anamneza i obrada pacijenta sa infektivnom bolešću

- Dijagnostičke i laboratorijske metode infektivnih bolesti

- Dijagnostika i terapija osipnih groznica

- Dijagnostika i terapija encefalitisa i meningitisa

- Dijagnostika i terapija respiratornih bolesti

- Dijagnostika i terapija HIV infekcije

- Dijagnostika i terapija hepatitisa

- Dijagnostika i terapija septičnih stanja

- Dijagnostika, terapija i prevencija tropskih bolesti

- Evaluacija terapijskih efekata i neželjenih dejstva lekova, kvalitet života

- Izrada plana kliničkog ispitivanja novog leka i uključivanje u postojeće ispitivanje

Pedijatrija - 2 meseca

- Anamneza i pedijatrijski pregled pacijenta

- Dijagnostičke i laboratorijske metode u pedijatriji

- Dijagnostika i terapija urgentnih stanja u pedijatriji

- Dijagnostika i terapija respiratornih oboljenja kod dece

- Dijagnostika i terapija neuroloških oboljenja dece

- Dijagnostika i terapija kardiovaskularnih oboljenja dece

- Dijagnostika i terapija urinarnih infekcija kod dece

- Dijagnostika i terapija endokrinoloških poremećaja kod dece

- Dijagnostika i terapija alergijskih bolesti kod dece

- Dijagnostika i terapija malignih procesa kod dece

- Dijagnostika i terapija trovanja

- Izbor i doziranje lekova kod dece

- Evaluacija terapijskih efekata i neželjenih dejstava lekova, kvalitet života

- Klinička ispitivanja kod dece

Opšta hirurgija - 2 meseca

- Anamneza i pregled hospitalizovanih pacijenata

- Dijagnostičke i laboratorijske metode u hirurgiji

- Preoperativna medikamentozna priprema pacijenta

- Postoperativna terapija antibioticima

- Postoperativna antikoagulantna terapija

- Postoperativna primena analgetika i antipiretika

- Evaluacija terapijskih efekata i neželjenih dejstava lekova

Onkologija - 2 meseca

- Specifičnosti primene citotoksičnih lekova

- Lečenje bola kod onkoloških bolesnika

- Evaluacija terapijskih efekata i neželjenih dejstava lekova, kvalitet života

- Izrada plana kliničkog ispitivanja novog leka i uključivanje u postojeća ispitivanja

Reanimatologija - 3 meseca

- Metode monitoringa vitalnih funkcija

- Endotrahealna intubacija i veštačko disanje

- Uvod u anesteziju

- Održavanje anestezije

- Reanimacija pacijenta

- Medikamentozna terapija kod pacijenata na intenzivnoj nezi

37. Laboratorijska medicina

četiri godine
(48 meseci)

Cilj specijalizacije

Laboratorijska medicina omogućava usvajanje teoretskih i praktičnih znanja iz biohemije, molekularne biologije, imunologije i mikrobiologije.

Laboratorijska medicina je integrativna i polivalentna specijalnost u okviru medicine koja obuhvata analizu telesnih tečnosti, ćelija i tkiva i interpretaciju dobijenih rezultata. Laboratorijska medicina obuhvata fundamentalna i primenjena istraživanja biohemijskih i fizioloških procesa u ljudskom organizmu i njihovu primenu u dijagnostici, lečenju i prevenciji bolesti.

Laboratorijska medicina nije ograničena samo na aktivnosti koje se odvijaju u laboratorijama, već u svakodnevnom radu snažno utiče na tretman pacijenata. Interpretacija dobijenih rezultata je ključni zadatak specijalista laboratorijske medicine.

Cilj specijalizacije iz laboratorijske medicine je formiranje stručnjaka sa specijalističkim znanjima iz kliničke biohemije, imunologije, molekularne biologije, a u skladu sa preporukama EC4.

Specijalista Laboratorijske medicine bi trebalo da odgovori potrebama savremene laboratorijske dijagnostike. Ovom specijalizacijom lekar treba da bude osposobljen za: postavljanje indikacija za određene laboratorijske procedure, primenu odgovarajućih analitičkih tehnika i principa, evaluaciju analitičkih rezultata, aktivno učešće u kliničkim timovima, vođenje laboratorije, kontrolu kvaliteta, praćenje naučnih tokova, primenu naučnih saznanja i kontinuirani razvoj laboratorijske dijagnostike.

Struktura specijalizacije

Specijalizacija iz Laboratorijske medicine obuhvata dvosemestralnu nastavu, laboratorijsku praksu u opštim i specijalizovanim biohemijskim, imunološkim, mikrobiološkim i molekularno biološkim laboratorijama i opšti klinički staž. Po prethodno stečenom teoretskom znanju i uspešnom ovladavanju laboratorijskim tehnikama, specijalizant se tokom završne dve godine specijalizacije laboratorijske medicine uključuje u rad u ambulanti i na odeljenju sa kliničkim lekarima. Na ovaj način on dopunjuje svoje prethodno stečeno teoretsko znanje sa specijalističkim znanjem o patogenezi i terapiji bolesti koje su specifične za datu kliničku granu. Takođe, boravkom na klinici, pored rada sa pacijentima, specijalizant će biti u mogućnosti da ovlada i tehnikama laboratorijske dijagnostike koje su specifične za rad u određenoj kliničkoj oblasti.

Specijalizacija iz laboratorijske medicine traje 4 godine i obuhvata:

Opšti laboratorijski staž:

- Klinička biohemija - 6 meseci

- Klinička imunologija - 6 meseci

- Molekularna biologija - 6 meseci

- Mikrobiologija - 6 meseci

Klinički staž i rad u specijalizovanim laboratorijama - 14 meseci

Dvosemestralna nastava - 9 meseci

Statistika i informatika - 1 mesec

Provera znanja

U okviru specijalizacije iz Laboratorijske medicine lekari na specijalizaciji bi polagali sledeće kolokvijume:

1. Opšta biohemija

2. Klinički značajni proteini, enzimi i tumorski markeri

3. Poremećaji metabolizma lipida i ugljenih hidrata

4. poremećaji acidobazne ravnoteže, metabolizma vode i elektrolita

5. Tehnike ispitivanja celularnih i humoralnih komponenti imunskog odgovora

6. Molekularno-biološke tehnike u dijagnostici

7. Osnovni principi dijagnostike infektivnih agenasa

8. Laboratorijska dijagnostika hematoloških oboljenja

9. Laboratorijska dijagnostika endokrinoloških oboljenja

10. Laboratorijska dijagnostika nefroloških oboljenja

11. Laboratorijska dijagnostika kardiovaskularnih oboljenja

12. Laboratorijska dijagnostika reumatoloških oboljenja

13. Laboratorijska dijagnostika alergijskih oboljenja

14. Laboratorijska dijagnostika oboljenja jetre i gastrointestinalnog trakta

PROGRAM SPECIJALIZACIJE IZ LABORATORIJSKE MEDICINE

Šifra

Naziv

Trajanje meseci

Trajanje nedelja

Trajanje dana

Broj
posmat.

Broj asist.

Broj
izvođenja

Broj ostalih

Verzija plana

AL

ALERGOLOGIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje alergijskih stanja sa procenom stanja bolesnika i efikasnošću terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

1

02

Određivanje ukupnog i specifičnog IgE in vitro (ELISA, imunoblot, pojedinačni i panel alergena)

 

 

 

 

 

 

 

1

03

Određivanje histamina i drugih medijatora rane faze preosetljivosti tipa I u telesnim tečnostima i in vitro (eozonofili u komori)

 

 

 

 

 

 

 

1

GA

GINEKOLOGIJA i AKUŠERSTVO 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje trudnoće kao i bolesti genitourinarnog trakta

 

 

 

 

 

 

 

1

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

1

03

Test za rano otkrivanje trudnoće

 

 

 

 

 

 

 

 

04

Biohemijske analize kod trudnica

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Biohemijske analize amnionske tečnosti

 

 

 

 

 

 

 

1

06

METABOLIČKI POREMEĆAJI novorođenčeta. Skrining na fenilketonuriju i status T3/T4

 

 

 

 

 

 

 

1

GS

GASTROENTEROLOGIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje gastroenterohepatoloških poremećaja

 

 

 

 

 

 

 

1

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

1

03

Procenu stanja bolesnika i efikasnosti terapije kod akutnih i hroničnih oboljenja pankreasa i hroničnih oboljenja jetre

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Urea za test (detekcija Helicobacter pylori)

 

 

 

 

 

 

 

1

EN

ENDOKRINOLOGIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata biohemijskih, imunoloških i molekularno-bioloških tehnika za dijagnostikovanje endokrinoloških poremećaja

 

 

 

 

 

 

 

 

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

 

03

Testovi za ispitivanje funkcije endokrinih žlezdi

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Određivanje sadržaja progesterona u serumu

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Određivanje sadržaja testoterona u serumu

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Određivanje sadržaja gonadotropina

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Određivanje sadržaja kortizola u serumu

 

 

 

 

 

 

 

1

06

Određivanje sadržaja prolaktina

 

 

 

 

 

 

 

1

07

Određivanje sadržaja insulina

 

 

 

 

 

 

 

1

08

Određivanje sadržaja hormona štitne žlezde (T3, T4)

 

 

 

 

 

 

 

1

09

Određivanje sadržaja TSH

 

 

 

 

 

 

 

1

10

Određivanje količine C-peptida

 

 

 

 

 

 

 

1

11

Određivanje sadržaja kateholamina u mokraći

 

 

 

 

 

 

 

1

12

Određivanje sadržaja serononina i metabolita serotonina u mokraći

 

 

 

 

 

 

 

1

13

Određivanje ketonskih tela

 

 

 

 

 

 

 

1

14

Detekcija i određivanje autoimunskih antitela u telesnim tečnostima i tkivima

 

 

 

 

 

 

 

1

IN

Interpretacija nalaza 15 dana u okviru 5 meseci MOLEKULARNO-GENETIČKE DIJAGNOSTIKE

 

 

1
5

 

 

 

 

1

01

Direktnog testiranja mutacija (Hantingtonova horeja, Miotonična distrofija, Fridrajhova ataksija)

 

 

 

 

 

20

 

1

02

Analize vezanosti genetičkih markera

 

 

 

 

 

20

 

1

IT

Imunohematološke tehnike 15 dana u okviru 5 meseci KLINIČKE IMUNOLOGIJE

 

 

1
5

 

 

 

 

1

01

Određivanje krvnih grupa

 

 

 

 

 

5

 

1

02

Combs-ov test

 

 

 

5

 

 

 

1

03

Inhibitori faktora koagulacije

 

 

 

5

 

 

 

1

IF

INFEKTIVNE BOLESTI 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata biohemijskih, imunoloških i molekularno-bioloških tehnika za dijagnostikovanje infektivnih bolesti

 

 

 

 

 

 

 

1

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

1

03

Kliničko-laboratorijska dijagnostika infekcija koje dovode do nastanka sekundarnih imunodeficijencija i to u virusnim i parazitarnim infekcijama.

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Kliničko-laboratorijska dijagnostika infekcijama koje neposredno oštećuju imunski sistem (AIDS)

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Kliničko-laboratorijskih dijagnostika posinfekcijskih bolesti sa autoimunskom genezom (hronični aktivni hepatitis postvakcinalni encefalonijelitis)

 

 

 

 

 

 

 

1

06

Aktivna i pasivna imunoprofilaksa

 

 

 

 

 

 

 

1

07

Dokazivanje i određivanje nukleinskih kiselina i antigena infektivnih agenasa

 

 

 

 

 

 

 

1

08

Dokazivanje antitela na infektivne agense

 

 

 

 

 

 

 

1

IHKIO

Teh. ispitivanja humoralnih komponenti imunskog odgovora - 1 mesec u okviru 5 meseci KLINIČKE IMUNOLOGIJE

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Nefelometrija - Određivanje koncentracije Imunoglobulina

 

 

 

 

 

10

 

1

02

Nefelometrija - Određivanje koncentracije komponenti komplementa

 

 

 

 

 

10

 

1

03

Radijalna imunodifuzija - Imunodifuzija

 

 

 

 

 

5

 

1

KA

KARDIOLOGIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje poremećaja funkcije kardiovaskularnog sistema

 

 

 

 

 

 

 

 

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata leboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

 

03

Izbor odgovarajuće terapije i praćenje kliničkog stanja pacijenta kao i odgovarajućih laboratorijskih parametara i njihova interpretacija

 

 

 

 

 

 

 

 

04

Izvođenje odgovarajućih laboratorijskih procedura, tumačenje izoenzimskog profila u AIM i dinamiku njegove promene kao značajnog faktora procene i daljeg odgovarajućeg tretmana pacijenta.

 

 

 

 

 

 

 

 

KB

Uvod i praktični rad u laboratoriji - 1 mesec u okviru 6 meseci Opšteg laboratorijskog staža

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Način rada u hemijskoj laboratoriji, zaštita pri radu, upoznavanje sa opremom

 

 

 

1

 

 

 

1

02

Kalibracija mernih sudova

 

 

 

 

 

10

 

1

03

Merenje na tehničkoj i analitičkoj vagi

 

 

 

 

 

20

 

1

04

Pravljenje rastvora određene koncentracije

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Standardizacija rastvora

 

 

 

 

 

10

 

1

06

Metode kvantitativnog određivanja supstanci

 

 

 

10

 

 

 

1

07

Pravljenje puferskih rastvora

 

 

 

 

 

10

 

1

08

pH-metrija

 

 

 

 

 

20

 

1

09

Principi pri kvalitativnom I kvantitativnom određivanju prirodnih proizvoda

 

 

 

 

 

5

 

1

10

Principi hromatografskih tehnika

 

 

 

 

 

5

 

1

11

Principi elektroforetskih tehnika

 

 

 

 

 

1

 

1

12

Pipetiranje staklenim i automatskim pipetama, kalibracija pipeta, provera tačnosti pipeta

 

 

 

 

 

50

 

1

13

Pravljenje rastvora, kontrola tačnosti napravljenog rastvora

 

 

 

 

 

1

 

1

14

Pranje laboratorijskog posuđa

 

 

 

 

 

2

 

1

15

Kolorimetrija, pravljenje standardnih kriva (proteini, PAP)

 

 

 

 

 

3

 

1

KE

Određivanje koncentracije elektrolita - 15 dana u okviru 6 meseci Opšteg laboratorijskog staža

 

 

1
5

 

 

 

 

1

01

Određivanje koncentracije natrijuma u serumu i mokraći

 

 

 

 

 

50

 

1

02

Određivanje koncentracije kalijuma u serumu i mokraći

 

 

 

 

 

50

 

1

03

Određivanje koncentracije kalcijuma

 

 

 

 

 

50

 

1

04

Određivanje koncentracije jonizovanog kalcijuma

 

 

 

 

 

15

 

1

05

Određivanje koncentracije bakra u serumu

 

 

 

 

 

5

 

1

06

Određivanje koncentracije ceruloplazmina u serumu

 

 

 

 

 

10

 

1

07

Određivanje koncentracije magnezijuma

 

 

 

 

 

25

 

1

08

Određivanje koncentracije bikarbonata i hlorida u serumu i mokraći

 

 

 

 

 

50

 

1

09

Određivanje koncentracije neorganskog fosfora

 

 

 

 

 

25

 

1

10

Određivanje koncentracije gvožđa

 

 

 

 

 

50

 

1

11

Određivanje kapaciteta za vezivanje gvožđa (UIBC, TIBC)

 

 

 

 

 

50

 

1

KNAJ

Određivanje koncentracije neproteinskih azotnih jedinjenja - 15 dana u okviru 6 meseci Opšteg labor. staža

 

 

1
5

 

 

 

 

1

01

Određivanje koncentracije uree u serumu i mokraći

 

 

 

 

 

50

 

1

02

Određivanje koncentracije kreatinina u serumu i mokraći

 

 

 

 

 

50

 

1

03

Određivanje koncentracije mokraćne kiseline u serumu

 

 

 

 

 

50

 

1

KPJ

Određivanje koncentracije posebnih jedinjenja - 15 dana u okviru 6 meseci Opšteg labor. staža

 

 

1
5

 

 

 

 

1

01

Određivanje koncentracije vitamina B12

 

 

 

 

 

5

 

1

02

Određivanje koncentracije folne kiseline

 

 

 

 

 

5

 

1

03

Određivanje koncentracije leptina

 

 

 

 

 

5

 

1

04

Određivanje sadržaja bilirubina (ukupnog i direktnog) u serumu

 

 

 

 

 

50

 

1

05

Određivanje porfirina u mokraći

 

 

 

 

 

5

 

1

KS

Određivanje krvne slike - 15 dana u okviru 6 meseci Opšteg labor. staža

 

 

1
5

 

 

 

 

1

01

Određivanje koncentracije hemoglobina

 

 

 

 

 

50

 

1

02

Određivanje hematokrita

 

 

 

 

 

50

 

1

03

Merenje sedimentacije eritrocita

 

 

 

 

 

50

 

1

04

Određivanje broja eritrocita

 

 

 

 

 

50

 

1

05

Određivanje hematoloških indeksa (MCV, MCH, MCHC)

 

 

 

 

 

50

 

1

06

Određivanje broja retikulocita

 

 

 

 

 

20

 

1

07

Određivanje broja leukocita

 

 

 

 

 

50

 

1

08

Određivanje leukocitarne formule

 

 

 

 

 

50

 

1

09

Određivanje broja trombocita

 

 

 

 

 

50

 

1

10

Određivanje apsolutnog broja eozinofila u komori

 

 

 

 

 

 

 

1

11

Određivanje vremena koagulacije

 

 

 

 

 

20

 

1

KUH

Određivanje koncentracije ugljenih Hidrata - 15 dana u okviru 6 meseci Opšteg labor. staža

 

 

1
5

 

 

 

 

1

01

Određivanje koncentracije glukoze u krvi

 

 

 

 

 

100

 

1

02

Određivanje koncentracije glukoze u mokraći

 

 

 

 

 

100

 

1

03

Test opterećenja glukozom

 

 

 

 

 

20

 

1

04

Određivanje količine glikoziliranog hemoglobina

 

 

 

 

 

20

 

1

MD

MIKROBIOLOŠKA DIJAGNOSTIKA - 5 meseci

5

 

 

 

 

 

 

1

01

Organizacija rada u mikrobiološkim (bakteriološkoj, virusološkoj, parazitološkoj i mikološkoj) laboratorijama

 

 

 

10

 

 

 

1

02

Bezbedan rad u laboratoriji sa infektivnim agensima i mere zaštite

 

 

 

10

 

 

 

1

03

Sterilizacija i dezinfekcija u mikrobiološkim laboratorijama (laboratorijsko posuđe, podloge i dr.)

 

 

 

 

 

5

 

1

04

Kontrola ispravnosti funkcionisanja sterilizatora, autoklava

 

 

 

 

 

5

 

1

05

Testiranje efikasnosti dezinfekcionih sredstava

 

 

 

 

 

5

 

1

06

Uzorkovanje različitih kliničkih uzoraka (krv, likvor, sputum, urin, feces, brisevi i dr.) za mikrobiološki pregled i njihov pravilan transport

 

 

 

 

 

20

 

1

07

Principi mikrobiološke dijagnostike oboljenja izazvanih bakterijama

 

 

 

 

 

50

 

1

08

Principi mikrobiološke dijagnostike oboljenja izazvanih virusima

 

 

 

 

 

30

 

1

09

Principi mikrobiološke dijagnostike oboljenja izazvanih parazitima

 

 

 

 

 

20

 

1

10

Principi mikrobiološke dijagnostike oboljenja izazvanih gljivama

 

 

 

 

 

20

 

1

11

Antimimikrobna sredstva - mehanizam dejstva, principi ispitivanja osetljivosti mikroorganizama na antimikrobna sredstva

 

 

 

 

 

20

 

1

12

Serološka dijagnostika infektivnih bolesti

 

 

 

 

 

20

 

1

13

Primena molekularnih tehnika u identifikaciji uzročnika infektivnih bolesti

 

 

 

 

 

20

 

1

14

Uloga automatizovanih sistema u identifikaciji i određivanju osetljivosti mikroorganizama

 

 

 

10

 

 

 

1

NP

NEUROLOGIJA I PSIHIJATRIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA I DVOSEMESTRALNE NASTAVE

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje poremećaja funkcije nervnog sistema

 

 

 

 

 

 

 

1

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata leboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

1

03

Uzimanje uzorka cerebrospinalne tečnosti

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Semikvantitativno i kvantitativno određivanje sadržaja proteina u cerebrospinalnoj tečnosti

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Elektroforeza proteina iz cerebrospinalne tečnosti

 

 

 

 

 

 

 

1

06

Određivanje koncentracije glukoze u cerebrospinalnoj tečnosti

 

 

 

 

 

 

 

1

07

Citološka analiza cerebrospinalne tečnosti

 

 

 

 

 

 

 

1

08

Određivanje sadržaja cerupoplazmina

 

 

 

 

 

 

 

1

09

Kliničko-laboratorijska dijagnostika autoimunskih demijelinizirajućih bolesti (multipla skleroza, akutni diseminovani encefalomijelitis, akutni i idiopatski polineuritis)

 

 

 

 

 

 

 

1

10

Kliničko-laboratorijska dijagnostika miastenie gravis, Sindroma Eaton-Lambert, SSPE, Subakutne spongioformne encefalopatije

 

 

 

 

 

 

 

1

11

Određivanje oligoklonalnosti imunoglobulina u cerebrospinalnom likvoru

 

 

 

 

 

 

 

1

NF

NEFROLOGIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje poremećaja bubrežne funkcije

 

 

 

 

 

 

 

1

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

1

03

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije kod pacijenata na dijalizi

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Opšti pregled mokraće (zapremina, izgled, boja, miris, reakcija, specifična težina)

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Pregled mokraće na sediment

 

 

 

 

 

 

 

1

06

Dokazivanje hemoglobina u mokraći

 

 

 

 

 

 

 

1

07

Ispitivanje mokraćnih kamenaca

 

 

 

 

 

 

 

1

08

Elektroforeza belančevina mokraće

 

 

 

 

 

 

 

1

09

Šećeri u mokraći

 

 

 

 

 

 

 

1

11

Određivanje koncentracije azota uree u krvi (BUN)

 

 

 

 

 

 

 

1

12

Proba dilucije i proba koncentracije urina

 

 

 

 

 

 

 

1

13

Klirens testovi

 

 

 

 

 

 

 

1

14

Određivanje osmolarnosti seruma i mokraće

 

 

 

 

 

 

 

1

15

Priprema bolesnika za transplataciju bubrega

 

 

 

 

 

 

 

1

17

Određivanje koncentracije imunosupresivnih lekova u serumu posle transplantacije bubrega

 

 

 

 

 

 

 

1

18

Detekcija i određivanja antitela i imunokompleksa u tkivu bubrega imunofluorescentnim i imupoperoksidaznim tehnikama

 

 

 

 

 

 

 

1

OAE

Određivanje aktivnosti enzima - 15 dana u okviru 6 meseci Opšteg labor. staža

 

 

15

 

 

 

 

1

01

Određivanje aktivnosti alkalne fosfataze

 

 

 

 

 

50

 

1

02

Određivanje aktivnosti kisele fosfataze

 

 

 

 

 

50

 

1

03

Određivanje aktivnosti prostatične kisele fosfataze

 

 

 

 

 

50

 

1

04

Određivanje aktivnosti alanine aminotransferaze

 

 

 

 

 

50

 

1

05

Određivanje aktivnosti aspartate aminotransferaze

 

 

 

 

 

50

 

1

06

Određivanje aktivnosti amilaze

 

 

 

 

 

50

 

1

07

Određivanje aktivnosti laktat dehidrogenaze

 

 

 

 

 

70

 

1

08

Određivanje aktivnosti hidroksibutirat dehidrogenaze

 

 

 

 

 

50

 

1

09

Određivanje aktivnosti kreatin kinaze

 

 

 

 

 

50

 

1

10

Određivanje kreatin kinaze MB

 

 

 

 

 

50

 

1

11

Određivanje aktivnosti gama-glutamil transpeptidaze

 

 

 

 

 

50

 

1

12

Određivanje aktivnosti holinesteraza

 

 

 

 

 

10

 

1

OKL

Određivanje koncentracije lipida - 15 dana u okviru 6 meseci Opšteg labor. staža

 

 

15

 

 

 

 

1

01

Određivanje koncentracije ukupnih lipida u serumu

 

 

 

 

 

20

 

1

02

Određivanje koncentracije triacilglicerola u serumu

 

 

 

 

 

50

 

1

03

Određivanje koncentracije holesterola u serumu

 

 

 

 

 

50

 

1

04

Određivanje koncentracije holesterol-estara u serumu

 

 

 

 

 

50

 

1

05

Određivanje količine HDL-holesterola i LDL-holesterola u serumu

 

 

 

 

 

50

 

1

06

Određivanje hilomikrona u serumu

 

 

 

 

 

5

 

1

07

Određivanje koncentracije apolipoproteina A i apolipoproteina B u serumu

 

 

 

 

 

5

 

1

08

Određivanje koncentracije fosfolipida u serumu

 

 

 

 

 

5

 

1

OKP

Određivanje koncentracije proteina - 15 dana u okviru 6 meseci Opšteg labor. сtaža

 

 

15

 

 

 

 

1

01

Određivanje ukupne koncentracije proteina u serumu i mokraći

 

 

 

 

 

50

 

1

02

Određivanje koncentracije albumina u serumu

 

 

 

 

 

25

 

1

03

Određivanje koncentracije globulina

 

 

 

 

 

25

 

1

04

Određivanje koncentracije fibrinogena u plazmi

 

 

 

 

 

50

 

1

05

Određivanje koncentracije haptoglobina u serumu

 

 

 

 

 

5

 

1

06

Određivanje koncentracije transferina u serumu

 

 

 

 

 

5

 

1

07

Određivanje koncentracije ceruloplazmina u serumu

 

 

 

 

 

5

 

1

08

Određivanje koncentracije feritina u serumu

 

 

 

 

 

5

 

1

09

Određivanje koncentracije troponina u serumu

 

 

 

 

 

5

 

1

10

Elektroforeza serumskih proteina

 

 

 

 

 

50

 

1

ON

ONKOLOGIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje tumora kao i poremećaja funkcije organa i organskih sistema nastalih kao rezultat kancerogeneze.

 

 

 

 

 

 

 

1

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

1

03

Određivanje tumorskih markera

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Određivanje koncentracije metotreksata

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Utvrđivanje prisustva paraproteina: elektroforeza i imunofiksacija

 

 

 

 

 

 

 

1

06

Principi primene imunoterapije kod malignih bolesti (indikacije, efekti primene)

 

 

 

 

 

 

 

1

07

Vidovi imunoterapije (specifična, nespecifična, sistemska, lokalna, aktivna, pasivna), tehnike primene, doze

 

 

 

 

 

 

 

1

08

Upoznavanje sa modifikatorima biološke reakcije (organski adjuvansi, sintetski adjuvansi, citokini, monoklonska antitela).

 

 

 

 

 

 

 

1

09

Evaluacija paraneoplastičkih sindroma

 

 

 

 

 

 

 

1

10

Detekcija tumorskih markera i autoantitela u tumoru, tkivima nezahvaćenim tumorom i cirkulaciji

 

 

 

 

 

 

 

1

11

Određivanje specifične i nespecifične citotoksične aktivnosti (citotoksični T limfociti, NK ćelije, LAK ćelije)

 

 

 

 

 

 

 

1

12

Dijagnostika imunskih poremećaja kod različitih neoplazija i njihova prognoza procene efekata pojedinih imunomodifikatora in vitro i in vivo.

 

 

 

 

 

 

 

1

13

Analiza ćelijskog ciklusa i param. apoptoze i nekroze metodama protočne citofluorimetrije ili analizom specifičnih iRNK.

 

 

 

 

 

 

 

1

PAAP

Principi analize amplifikovanih produkata 2 meseca u okviru 5 meseci MOLEKULARNO-GENETIČKE DIJAGNOSTIKE

2

 

 

 

 

 

 

1

01

Kapilarna elektroforeza

 

 

 

 

 

20

 

1

02

Restrikciona analiza (+ agarozna ili PAGE elektroforeza)

 

 

 

 

 

5

 

1

03

Sekvenciranje (HV1 i HV2 region mtDNK)

 

 

 

 

 

5

 

1

04

Tehnike skrininga na mutacije (gel shift eseji, SSCP)

 

 

 

 

 

5

 

1

PANK

Principi amplifikacije nukleinskih kiselina 1 mesec u okviru 5 meseci MOLEKULARNO-GENETIČKE DIJAGNOSTIKE

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Mere predostrožnosti za sprečavanje kontaminacije pri radu sa humanom DNK

 

 

 

1

 

 

 

1

02

Dizajniranje PCR prajmera

 

 

 

 

 

5

 

1

03

Monoplex amplifikacija (Neki od faktora koagulacije)

 

 

 

 

 

10

 

1

04

Multiplex amplifikacija (Duchenne Becker, Azospermija)

 

 

 

 

 

10

 

1

05

Alel specifična amplifikacija

 

 

 

 

 

10

 

1

PE

PEDIJATRIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje poremećaja funkcije organa kod neonatusa, odojčadi i dece

 

 

 

 

 

 

 

1

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

1

03

Određivanje ukupnog CO2 u krvi i pH krvi

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Određivanje baznog viška

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Određivanje pO2 i pCO2

 

 

 

 

 

 

 

1

06

Određivanje koncentracije bikarbonata u serumu (anaerobni uzorak)

 

 

 

 

 

 

 

1

07

Orijentacioni testovi kod sumnje na urođene greške u metabolizimu aminokiselina

 

 

 

 

 

 

 

1

08

Biohemijske analize krvi, seruma i plazme kod dece

 

 

 

 

 

 

 

1

09

Biohemijske analize mokraće kod dece

 

 

 

 

 

 

 

1

10

Znojni test (hloridi u znoju)

 

 

 

 

 

 

 

1

11

Određivanje osmotske rezistencije eritrocita

 

 

 

 

 

 

 

1

12

Određivanje koncentracije piruvata

 

 

 

 

 

 

 

1

13

Određivanje koncentracije laktata

 

 

 

 

 

 

 

1

14

Određivanje koncentracije amonijaka

 

 

 

 

 

 

 

1

15

Određivanje koncentracije hemoglobina F

 

 

 

 

 

 

 

1

16

Određivanje koncentracije mukopolisaharida

 

 

 

 

 

 

 

1

17

Metabolički skrining urina

 

 

 

 

 

 

 

1

18

Određivanje nivoa lekova (metotreksat, ciklosporin, takrolimus, sirolimus)

 

 

 

 

 

 

 

1

19

Određivanje mikroalbumina

 

 

 

 

 

 

 

1

20

Kliničko-laboratorijska dijagnostika imunodeficijencija (ID) sa poremećajem produkcije antitela (agamaglobulinemija sa X-vezanim tipom nasleđivanja, agamag

 

 

 

 

 

 

 

1

21

Kliničko-laboratorijska dijagnostika imunodeficijencija sa poremećajem ćelijskog imuniteta/kombinovane ID (teška kombinovana imunodeficijencija, Omennov si

 

 

 

 

 

 

 

1

22

Kliničko-laboratorijska dijagnostika imunodeficijencija sa poremećajem fagocitne funkcije (hronična granulomatozna bolest deficit adhezionih molekula leuk

 

 

 

 

 

 

 

1

23

Kliničko-laboratorijska dijagnostika sekundarnih imunodeficijencija (pedijatrijske HIV infekcije, kod primene imunosupresivnih lekova, kod traume/opekotina)

 

 

 

 

 

 

 

1

24

Kliničko-laboratorijska dijagnostika atopijskih i autoimunskih bolesti detinjstva: (atopijski dermatitis, alergijski rinitis, reumatske bolesti kod dece)

 

 

 

 

 

 

 

1

25

Određivanje i tumačenje rezultata, parametara celularne i humolarne imunosti u detinjsvu

 

 

 

 

 

 

 

1

26

Određivanje specifičnih imunoglobulina nakon vakcinacije

 

 

 

 

 

 

 

1

27

Određivanje aviditeta specifičnih antitela

 

 

 

 

 

 

 

1

28

Određivanje fagocitne funkcije

 

 

 

 

 

 

 

1

29

Laboratorijsko praćenje supstitucione terapije imunoglobulinom

 

 

 

 

 

 

 

1

30

Ispitivanje rane preosetljivosti na inhalacione i/ili nutritivne alergene

 

 

 

 

 

 

 

1

PIPNK

Principi izolacije i prečišćavanja nukleinskih kiselina 1 mesec u okviru 5 meseci MOLEKULARNO-GENETIČKE DIJAGNOSTIKE

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Izolovanje DNK sa FTA kartica

 

 

 

 

 

10

 

1

02

Izolovanje DNK heleksom

 

 

 

 

 

20

 

1

03

Izolovanje DNK organskom (PCI) metodom

 

 

 

 

 

20

 

1

04

Izolovanje DNK pomoću halotropnih soli

 

 

 

 

 

20

 

1

05

Izolovanje DNK pomoću paramagnetnih čestica

 

 

 

 

 

20

 

1

06

Izolovanje DNK iz različitih bioloških uzoraka (krv, bukalna sluznica, meka tkiva, čvrsta tkiva, horionske čupice, amnionske tečnosti)

 

 

 

 

 

5

 

1

PKNK

Principi kvantifikacije nukleinskih kiselina 15 dana u okviru 5 meseci MOLEKULARNO-GENETIČKE DIJAGNOSTIKE

 

 

15

 

 

 

 

1

01

Hibridizacijske tehnike (hemiluminiscentne i hromogene)

 

 

 

 

 

20

 

1

02

Real Time PCR

 

 

 

 

 

20

 

1

PU

PULMOLOGIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje rezultata laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje poremećaja funkcije respiratornih organa

 

 

 

 

 

 

 

 

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

 

03

Uzorkovanje arterijske krvi za analize respiracijskih gasova

 

 

 

 

 

 

 

 

04

Tumačenje dobijenih rezultata vrednosti parcijalnih pritisaka kiseonika i ugljen dioksida samostalno i u odnosu na acidobazni status i nivo bikarbonata.

 

 

 

 

 

 

 

 

PH

Određivanje parametara hemostaze - 15 dana u okviru 6 meseci Opšteg labor. staža

 

 

15

 

 

 

 

1

01

Određivanje koncentracije fibrinogena

 

 

 

 

 

20

 

1

02

Određivanje vremena krvarenja

 

 

 

 

 

20

 

1

03

Određivanje protrombinskog vremena

 

 

 

 

 

20

 

1

04

Određivanje parcijalnog tromboplastinskog vremena

 

 

 

 

 

20

 

1

05

Određivanje trombinskog vremena

 

 

 

 

 

20

 

1

06

Određivanje koncentracije fibrin degradacionih proizvoda (FDP)

 

 

 

 

 

10

 

1

07

Određivanje aktivnosti faktora koagulacije

 

 

 

 

 

20

 

1

08

Ispitivanje fibrinolize

 

 

 

 

 

10

 

1

09

Određivanje plazminogena

 

 

 

 

 

10

 

1

10

Određivanje antitrombina

 

 

 

 

 

10

 

1

11

Određivanje proteina C

 

 

 

 

 

10

 

1

12

Određivanje alfa 2 antiplazmina

 

 

 

 

 

10

 

1

13

Određivanje Von Willebrand-ovog faktora

 

 

 

 

 

10

 

1

14

Ispitivanje agregacije trombocita

 

 

 

 

 

10

 

1

15

Određivanje Von Willebrand-ovog faktora

 

 

 

 

 

10

 

1

RE

REUMATOLOGIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled reumatoloških bolesnika i izbor i tumačenje rezultata laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje poremećaja organa i organskih sistema kod ovih pacijenata

 

 

 

 

 

 

 

1

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

1

03

Detekcija i određivanje reumatoidnih faktora i drugih markera reumatoidnog artritisa

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Analiza sinovijalne tečnosti

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Detekcija i određivanje imunskih kompleksa u telesnim tečnostima i tkivima.

 

 

 

 

 

 

 

 

06

Detekcija i određivanje krioglobulina

 

 

 

 

 

 

 

 

RMKB

Korišćenje radioizotopskih metoda u kliničkoj biohemiji - 15 dana u okviru 6 meseci Opšteg labor. staža

 

 

15

 

 

 

 

1

01

Opšti principi rada sa radioizotopima

 

 

 

 

 

 

 

 

02

Primena radioaktivno obeleženih supstanci u dijagnostici kod ljudi

 

 

 

 

 

 

 

 

03

Procena ffunkcionalnog stanja endokrinih

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Terapijska primena radioaktivnih supstanci

 

 

 

 

 

 

 

1

SI

Statistika i informatika - 1 mesec

 

 

1

 

 

 

 

1

STTI

Specifične tehnike u tumorskoj imunologiji 1 mesec u okviru 5 meseci KLINIČKE IMUNOLOGIJE

 

 

 

 

 

 

 

 

01

HLA tipizacija

 

 

 

 

 

 

 

 

TIAB

Tehnike ispitivanja alergijskih bolesti - 15 dana u okviru 5 meseci KLINIČKE IMUNOLOGIJE

 

 

 

 

 

 

 

 

01

Kožne probe rane preosetljivosti

 

 

 

 

 

 

 

 

TIAIB

Tehnike ispitivanja autoimunskih bolesti - 1 mesec u okviru 5 meseci KLINIČKE IMUNOLOGIJE

 

 

 

 

 

 

 

 

01

Određivanje ANA

 

 

 

 

 

 

 

 

02

Određivanje anti-DNK antitela

 

 

 

 

 

 

 

 

03

Određivanje RF

 

 

 

 

 

 

 

 

04

Određivanje organ-specifičnih antitela

 

 

 

 

 

 

 

 

05

Imunohistologija bubrega i kože

 

 

 

 

 

 

 

 

TICKIO

Tehnike ispitivanja celularnih komponenti imunskog odgovora - 1 mesec u okviru 5 meseci KLINIČKE IMUNOLOGIJE

 

 

 

 

 

 

 

 

01

Kožne probe kasne preosetljivosti

 

 

 

 

 

 

 

 

02

Separacija limfocita na gustinskom gradijentu

 

 

 

 

 

 

 

 

03

Direktna i indirektna imunofluorescencija - fluorescentni mikroskop i FACS -analiza

 

 

 

 

 

 

 

 

04

Aktivacija limfocita mitogenima

 

 

 

 

 

 

 

 

05

In vitro detekcija citokina

 

 

 

 

 

 

 

 

 

URGENTNA STANJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

 

 

 

 

 

 

 

 

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor i tumačenje laboratorijskih analiza za dijagnostikovanje akutnih poremećaja funkcije organa i organskih sistema

 

 

 

 

 

 

 

 

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata laboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

 

03

Klinička obrada i laboratorijska bolesnika u aktunom alkoholisanom stanju

 

 

 

 

 

 

 

 

04

Klinička i laboratorijska obrada bolesnika u epileptičnom statusu

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Klinička i laboratorijska obrada bolesnika u stanju šoka

 

 

 

 

 

 

 

1

06

Klinička i laboratorijska obrada bolesnika u akutnim kardiovaskularnim poremećajima

 

 

 

 

 

 

 

1

07

Klinička i laboratorijska obrada bolesnika sa akutnim hirurškim i neurohirurškim stanjima

 

 

 

 

 

 

 

1

08

Klinička i laboratorijska obrada bolesnika sa akutnim trovanjima

 

 

 

 

 

 

 

1

09

Dijagnostičko-terapijski postupci, praćenje i procena stanja bolesnika na osnovu laboratorijskih parametara

 

 

 

 

 

 

 

1

10

Klinička i laboratorijska obrada bolesnika u komi i dijabetičnoj komi.

 

 

 

 

 

 

 

 

HE

HEMATOLOGIJA 1 mesec u okviru 14 meseci OPŠTEG KLINIČKOG STAŽA

1

 

 

 

 

 

 

1

01

Anamneza i pregled bolesnika i izbor biohemijskoh i molekularno-bioloških tehnika za dijagnostikovanje hematoloških poremećaja i tumačenje rezultata

 

 

 

 

 

 

 

 

02

Procena stanja bolesnika i efikasnosti terapije na osnovu rezultata llaboratorijskih ispitivanja

 

 

 

 

 

 

 

 

03

Punkcija kostne srži

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Punkcija limfne žlezde

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Određivanje broja eritrocita-automatski Brojač

 

 

 

 

 

 

 

1

06

M66 (May-Grunvald-Gimsa)

 

 

 

 

 

 

 

1

07

Bojenje na peroksidazu

 

 

 

 

 

 

 

1

08

Bojenje PAS metodom

 

 

 

 

 

 

 

1

09

Bojenje sudanom B

 

 

 

 

 

 

 

1

10

Bojenje na kiselu fosfatazu

 

 

 

 

 

 

 

1

11

Bojenje na TRAP (tartarat rezistentna kisela fosfataza)

 

 

 

 

 

 

 

1

12

Bojenje na alkalnu fosfatazu

 

 

 

 

 

 

 

1

13

Bojenje na siderbolaste

 

 

 

 

 

 

 

1

14

Izvođenje reakcije na kisele esteraze

 

 

 

 

 

 

 

1

15

Priprema trajnog mikroskopskog preparata

 

 

 

 

 

 

 

1

16

Morfološko-citohemijska analiza punktata kostne srži kod akutnih leukemija sa FAB klasifikacijom

 

 

 

 

 

 

 

1

17

Imunocitohemijska analiza hematopetskih elemenata, APAAP metodom

 

 

 

 

 

 

 

1

18

Laboratorijska dijagnostika monoklonskih gamapatija (elektroforeza, imunoelektroforeza, određivanje ukupnih imunoglobu

 

 

 

 

 

 

 

1

19

Imunofenotipizacija ćelija periferne krvi, kostne srži ili limfnog čvora primenom fluorescentne mikrosk. i citoflo

 

 

 

 

 

 

 

1

20

Detekcija i određivanje antitela prema eritrocitima, neutrofilima i trombocitima

 

 

 

 

 

 

 

1

21

Detekcija klonalnosti metodama hibridizacije ili amplifikacije nukleinskih kiselina i praćenje minimalne rezidualne bo

 

 

 

 

 

 

 

1

DN

DVOSEMESTRALNA NASTAVA

9

 

 

 

 

 

 

 

DN1

I semestar dvosemestralne nastave

 

 

 

 

 

 

 

 

DN2

II semestar dvosemestralne nastave

 

 

 

 

 

 

 

 

OK

OBAVEZNI KOLOKVIJUMI

 

 

 

 

 

 

 

1

01

Opšta biohemija

 

 

 

 

 

 

 

1

02

Klinički značajni proteini, enzimi i tumorski markeri

 

 

 

 

 

 

 

1

03

Poremećaji metabolizma lipida i ugljenih hidrata

 

 

 

 

 

 

 

1

04

Poremećaji acidobazne ravnoteže, metabolizma vode i elektrolita

 

 

 

 

 

 

 

1

05

Tehnike ispitivanja celularnih i humoralnih komponenti imunskog odgovora

 

 

 

 

 

 

 

1

06

Molekularno-biološke tehnike u dijagnostici

 

 

 

 

 

 

 

1

07

Osnovni principi dijagnostike infektivnih Agenasa

 

 

 

 

 

 

 

1

08

Laboratorijska dijagnostika hematoloških oboljenja

 

 

 

 

 

 

 

1

09

Laboratorijska dijagnostika endokrinoloških oboljenja

 

 

 

 

 

 

 

1

10

Laboratorijska dijagnostika nefroloških oboljenja

 

 

 

 

 

 

 

1

11

Laboratorijska dijagnostika kardiovaskularnih oboljenja

 

 

 

 

 

 

 

1

12

Laboratorijska dijagnostika reumatoloških oboljenja

 

 

 

 

 

 

 

1

13

Laboratorijska dijagnostika alergijskih oboljenja

 

 

 

 

 

 

 

1

14

Laboratorijska dijagnostika oboljenja jetre i gastrointestinalnog trakta

 

 

 

 

 

 

 

1

38. Imunologija

tri godine
(36 meseci)

Cilj specijalizacije

Cilj specijalizacije iz imunologije je sticanje znanja i veština koje lekara-imunologa osposobljavaju da u bliskoj i kontinuiranoj saradnji sa kliničarima raznih specijalnosti obavlja sledeće dužnosti:

- laboratorijska ispitivanja za sledeće bolesti i stanja: imunodeficijencije, autoimunske bolesti, alergijske bolesti, limfoproliferativne bolesti, transplantaciju i terapijsku imunomodulaciju;

- evaluacija i visokostručna interpretacija rezultata imunoloških laboratorijskih ispitivanja, kvalifikovano i racionalno korišćenje metoda ispitivanja za odgovarajuće bolesti kao i obezbeđivanje kvaliteta i standardizacije laboratorijskih ispitivanja;

- usavršavanje postojećih i uvođenje novih imunoloških dijagnostičkih i terapijskih metoda;

- saradnja sa lekarima raznih specijalnosti u dijagnozi i proceni aktivnosti i toka bolesti posredovanih imunskim mehanizmima, uključujući transplantaciju tkiva i organa, kao i u sprovođenju imunoterapije i imunizacije;

- diseminacija novih saznanja iz imunologije u pedagoškom procesu u dodiplomskoj i poslediplomskoj nastavi kao i kroz organizovanje raznih oblika kontinuirane edukacije; planiranje i izvođenje stručnih projekata, kao i pružanje stručne pomoći u odgovarajućim projektima drugih autora.

Trajanje i struktura specijalizacije

Specijalizacija iz imunologije traje 3 (tri) godine. Stiču se teorijska i praktična znanja iz imunologije. Svaki lekar na specijalizaciji ima glavnog mentora koji prati tok njegove specijalizacije. Za nadzor nad izvođenjem pojedinih veština odgovorni su neposredni mentori veština.

Osnove specijalizacije

Specijalizacija je obrazovni proces tokom kojeg lekar stiče teorijsko i praktično znanje i iskustva iz oblasti imunologije. Pošto imunologija prožima gotovo sve oblasti medicine, sticanje celovitog poznavanja ove discipline zahteva posebnu i sistematsku edukaciju koja se ne može postići dopunskom edukacijom u okviru drugih specijalnosti. Metode imunološke intervencije u dijagnostici i lečenju bolesti jesu i biće sve složeniji; racionalno korišćenje i adekvatna interpretacija rezultata dijagnostičkih postupaka, a posebno praktična primena imunomodulacije zahteva specifična znanja i umeća koja lekari u okviru drugih kliničkih i laboratorijskih specijalnosti ne stiču, pa se stoga moraju oslanjati na visokostručnu pomoć posebno obučenog specijaliste imunologa.

Provera znanja

Za vreme specijalizacije kontinuirano se proverava uspešnost stručnog obrazovanja lekara i mentori neposredno i posredno nadziru sve procese sticanja znanja.

Prate se rezultati veština koje je specijalizant dužan samostalno da obavi ili da u njima učestvuje. Po završetku svake stručne celine specijalizacije polaže se odgovarajući kolokvijum.

U toku specijalističkog staža po završetku svake stručne oblasti polaže se 6 kolokvijuma:

1. Imunološki laboratorijski metodi

2. Alergologija

3. Reumatologija

4. Hematologija

5. Nefrologija

6. Neurologija

Institucije i uslovi za obavljanje specijalističkog staža

Obuka specijalizanata se obavlja u instituciji ili grupi institucija koje imaju mogućnost za izvođenje celog programa edukacije. To podrazumeva pre svega obuku u organizovanim, specijalizovanim imunološkim laboratorijama u većim zdravstvenim centrima, u kojima je obezbeđen nužan repertoar imunoloških tehnika i metoda, njihovo kvalitetno i standardizovano izvođenje, racionalno korišćenje i kvalifikovana evaluacija imunoloških testova. Ove ustanove moraju takođe da obezbede edukaciju o primeni savremenih imunoloških saznanja u dijagnostici, terapiji i praćenju bolesnika sa imunodeficijencijama, auitoimunskim, alergijskim i limfoproliferativnim bolestima, kao i kod transplantacije tkiva i organa.

PROGRAM SPECIJALIZACIJE

Specijalizacija iz imunologije traje 3 godine. Ona obuhvata dve faze od kojih svaka traje 18 meseci.

Sadržaj programa faze A - 18 meseci

Sadržaj programa

Obrazovni program tokom ovih osamnaest meseci specijalizacije treba da obezbedi specijalizantu sticanje teorijskih znanja iz bazične imunologije koje obuhvataju sledeće oblasti: molekularni i celularni mehanizmi imunskog odgovora i njegova regulacija, imunodeficijencije, infekcijska, transplantacijska i tumorska imunologija, specijalna imunopatologija sa principima imunodijagnoze i imunoterapije.

U ovoj fazi lekar na specijalizaciji osposobljava se za izvođenje laboratorijskih metoda i veština i to:

pravljenju rastvora, pufera i medijuma za kultivaciju ćelija

sterilizaciji rastvora, instrumenata, stakla i plastike

uzimanju, transportu, obradi, čuvanju i odlaganju krvi i drugih bioloških uzoraka

separaciji plazme - seruma

uspostavljanju i supkultivaciji ćelija in vitro

Specijalizant ovladava izvođenjem sledećih veština:

Imunoaglutinacija

Određivanje aktivnosti komplementa

Određivanje imunskih kompleksa

Određivanje prisustva, sastava i koncentracije krioglobulina

Imunodifuzija

Imunoelektroforeza

Nefelometrija/Turbidimetrija

Elektroimunodifuzija

Radioimunoesej

EIA testovi

Direktna i indirektna imunofluorescencija

Kvantitiranje leukocita u komori, na razmazima i protočnom citofluorimetrijom

Separacija leukocita na gustinskom gradijentu i na osnovu površinskih markera

Aktivacija leukocita mitogenima, superantigenima, antigenima, aloantigenima i estrima forbola

Određivanje proliferativnog odgovora

Određivanje citotoksičnog odgovora

Određivanje produkcije citokina

Određivanje apoptoze, nekroze i faza ćelijskog ciklusa

Ispitivanje funkcije neutrofila i makrofaga

Kožne probe kasne preosetljivosti nakon imunizacije i na "recall" antigene

Određivanje krvnih grupa

Direktni i indirektni Coombs-ov test

Određivanje inhibitora koagulacije

Kožne probe rane preosetljivosti

Određivanje ukupnih i specifičnih IgE antitela in vitro

Rinoprovokativni i bronhoprovokativni testovi

Kožne probe kasne preosetljivosti

Alergen specifična imunoterapija

In vivo dozno provokativni testovi preosetljivosti na lekove

In vivo testovi za dijagnozi fizičke i autoimunske urtikarije

HLA tipizacija

Izolacija nukleinskih kiselina

Restrikciona digestija, elektroforeza i blotiranje nukleinskih kiselina

PCR i RT-PCR

Western blot

U ovoj fazi specijalizacije specijalizant usvaja znanja o:

pravnoj regulativi relevantnoj za rad laboratorije

tehničkim karakteristikama laboratorijske opreme

medicinski relevantnim bazama podataka i njihovom korišćenju

Dobra laboratorijska praksa (GLP) i njena primena

Sadržaj programa faze B - 18 meseci

Tokom završnih ovih osamnaest meseci specijalizacije specijalizant na bazi prethodno stečenih znanja i veština stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji bolesti u kojima imunski mehanizmi imaju značajnu ulogu.

1. Laboratorijskadijagnoza i terapija imunski posredovanih bolesti iz oblasti interne medicine - 9 meseci

A. Reumatologija - 2 meseca

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

reumatske bolesti (reumatoidni artritis, juvenilni artritis, sistemski eritemski lupus, sistemska bolest vezivnog tkiva, dermatomiozitis, polimiozitis, sistemska skleroza, Sjögren-ov sindrom),

vaskulitisi različite etiologije (poliarteritis nodosa, Wegener-ova granulomatoza, krioglobulinemije),

Behcet-ov sindrom, ankilozirajući spondilitis, Reiter-ov sindrom, psorijazni artritis, reumatska groznica, lajmska bolest.

Specijalizant se obučava za izvođenje i interpretaciju rezultata sledećih laboratorijskih procedura:

detekcija i određivanje imunskih kompleksa u telesnim tečnostima i tkivima

detekcija i određivanje krioglobulina

detekcija i određivanje reumatoidnih faktora i drugih markera reumatoidnog artritisa

analiza sinovijalne tečnosti

detekcija i određivanje pojedinih komponenti i aktivnosti komplementa

detekcija i određivanje antinuklearnih antitela i anti DNK antitela primenom, fluorescentne mikroskopije ili enzimskih imunotestova

izvođenje i tumačenje lupus band testa (LBT)

B. Hematologija 1 mesec

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

diskrazije plazma ćelija (multipli mijelom, Waldenstrom-ova makroglobulinemija, plazmocitom, bolesti teškog i lakog lanca, benigna monoklonska gamapatija)

akutne i hronične limfocitne i mijeloidne leukemije

limfomi (Hodgkin i non-Hodgkin),

imunski posredovane anemije, neutropenije i trombocitopenije,

imunski posredovani poremećaji koagulacije,

amiloidoza,

Specijalizant se obučava za izvođenje i interpretaciju rezultata sledećih laboratorijskih procedura:

laboratorijska dijagnostika monoklonskih gamapatija (elektroforeza, imunoelektroforeza, određivanje ukupnih imunoglobulina)

imunofenotipizacija ćelija periferne krvi, kostne srži ili limfnog čvora primenom fluorescentne mikroskopije i citoflourimetrije ili APAAP metodom

detekcija i određivanje antitela prema eritrocitima, neutrofilima i trombocitima

detekcija klonalnosti metodama hibridizacije ili amplifikacije nukleinskih kiselina i praćenje minimalne rezidualne bolesti

V. Alergologija 3 meseca

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

alergijske bolesti (alergijski rinitis, anafilatička reakcija, urtikarija, angioedem, alergijske gastroenteropatije, serumska bolest, alergije izazvane lekovima, hranom, ujedom insekata),

preosetljivosti na kontrasna sredstva, lekove i anestetike.

Specijalizant se obučava za izvođenje sledećih procedura, interpretaciju i evaluaciju dobijenih rezultata:

kožni testovi rane preosetljivosti

o dređivanje ukupnog i specifičnog IgE in vitro

određivanje histamina i drugih medijatora rane preosetljivosti I tipa u telesnim tečnostima i in vitro

kožni testovi kasne preosetljivosti (Patch testiranje)

Rinoprovokativni i bronhoprovokativni testovi,

Alergen specifična imunoterapija

In vivo dozno provokativni testovi preosetljivosti na lekove

In vivo testovi za dijagnozu fizičke i autoimune urtikarije

karakterizaciju ćelija nazalnog sekreta.

G. Endokrinologija - 15 dana

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

organ-specifična autoimunska endokrina oboljenja (hronični tireoiditis, primarni miksedem, Hashimoto-ov tireoiditis, Graves-ova bolest, tireogastrična bolest, hronična adrenokortikalna insuficijencija, perniciozna anemija, diabetes mellitus tip I, poliendokrinopatije).

Specijalizant se obučava za izvođenje sledećih laboratorijskih procedura i interpretaciju rezultata

detekcija i određivanje autoimunskih antitela u telesnim tečnostima i tkivima

D. Nefrologija - 1 mesec

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

glomerulonefritisa (Sindrom Goodpasture, proliferativni, mezangioproliferativni, membranozni)

tubulointersticijskih nefritisa (izazvanih antitelima prema bazalnoj membrani, izazvanih imunskim kompleksima)

Specijalizant se obučava za izvođenje i interpretaciju rezultata sledećih laboratorijskih procedura:

detekcija i određivanje antitela i imunokompleksa u tkivu bubrega imunofluorescentnim i imupoperoksidaznim tehnikama,

Đ. Pulmologija - 15 dana

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

bronhijalna astma, hipersenzitivni penumonitis, aspergiloza, sarkoidoza, sindrom Goodpasture

Specijalizant se obučava za izvođenje i interpretaciju rezultata sledećih laboratorijskih procedura:

karakterizaciju ćelija i uobličenih elemenata bronhijalnog alveolarnog lavata (BAL)

E. Gastroenterologija - 15 dana

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

alergijske gastroenteropatije, rekurentne aftozne ulceracije, hronični atrofični gastritis, perniciozna anemija, celijakija, Chron-ova bolest, ulcerozni kolitis, hepatitis B i C, hronični aktivni hepatitis, primarna bilijarna ciroza

Ž. Kardiologija 15 dana

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

Dressler-ov sindrom, akutna reumatska groznica, autoimunski miokarditis

Laboratorijska dijagnoza i terapija imunodeficijentnih stanja i imunski posredovanih bolesti iz oblasti PEDIJATRIJE 1 mesec

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

Imunodeficijencije sa poremećajem produkcije antitela (agamaglobulinemija sa H-vezanim tipom nasleđivanja, agamaglobulinemija sa autosomno-recesivnim tipom nasleđivanja, hipogamaglobulinemija sa raznolikim početkom, deficit potklasa serumskog IgG, prolazna hipogamaglobulinemija odojčeta, selektivna IgA deficijencija)

Imunodeficijencije sa poremećajem ćelijskog imuniteta/ kombinovane imunodeficijencije (teška kombinovana imunodeficijencija, Omennov sindrom, hronična mukokutana kandidijaza, ataksija-telangiektazija, Wiskott-Aldrich sindrom, hiper IgM sindrom)

Imunodeficijencije sa poremećajem fagocitne funkcije (hronična granulomatozna bolest deficit adhezionih molekula leukocita, Chediak-Higashi sindrom, hiper IgE sindrom,

Deficijencije komplementa

sekundarne imunodeficijencije (pedijatrijske HIV infekcije, kod primene imunosupresivnih lekova, kod traume/opekotina, kod hemato-onkoloških bolesnika, kod autoimunskih bolesti, kod bolesnika sa splenektomijom ili asplenijom)

atopijske i autoimunske bolesti detinjstva: (atopijski dermatitis, alergijski rinitis, reumatske bolesti kod dece, juvenilni idiopatski artritis, sistemski lupus)

Upoznaje se sa primenom terapije intravenskim imunoglobulinom, osnovama transplantacijske imunologije u pedijatrijskih bolesnika, kao i neželjenim reakcijama posle rutinskih imunizacija u detinjstvu.

Specijalizant se upoznaje i obučava za izvođenje sledećih laboratorijskih metoda, kao i za pravilno tumačenje parametara celularne i humoralne imunosti u detinjstvu:

- kožne probe kasne preosetljivosti,

- proliferacijski odgovor limfocita na stimulaciju mitogenima i antigenima,

- fenotipizacija limfocita periferne krvi,

- određivanje koncentracija komponenti komplementa/aktivnosti komplementa,

- određivanje koncentracija serumskih imunoglobulina specifičnih imunoglobulina nakon vakcinacije,

- određivanje aviditeta specifičnih antitela,

- određivanje fagocitne funkcije,

- elektroforeza proteina,

- laboratorijsko praćenje supstitucione terapije imunoglobulinom,

- ispitivanje rane preosetljivosti na inhalacione i/ili nutritivne alergene.

3. Imunski aspekti TRANSPLANTACIJE TKIVA I ORGANA 2 meseca

Specijalizant stiče specijalističko znanje o:

- transplantaciji bubrega i drugih organa i tkiva kao i matične ćelije hematopoeze (indikacije za transplantaciju, selekcija davaoca, imunološka procena primaoca i davaoca),

- primeni imunosupresivne terapije i njenim komplikacijama

- odbacivanju kalema i bolesti kalema protiv domaćina.

Specijalizant se obučava za izvođenje interpretaciju rezultata sledećih laboratorijskih procedura:

- određivanje antigena glavnog histokompatibilnog kompleksa,

- mešana kultura limfocita,

- izvođenje unakrsne reakcije,

- prečišćavanje matičnih ćelija hematopoeze.

4. Laboratorijska dijagnoza, imunoprofilaksa i terapija ZARAZNIH BOLESTI 1 mesec

Specijalizant stiče specijalističko znanje o:

- infekcijama koje dovode do nastanka sekundarnih imunodeficijencija i to: virusnim infekcijama (infektivna mononukleoza, hepatitis A, V i C, CMV) i parazitarnim infekcijama (toksoplazmoza, lajšmanioza),

- postinfekcijskim bolestima sa autoimunskom genezom (hronični aktivni hepatitis, postvakcinalni encefalomijelitis,

- infekcijama koje neposredno oštećuju imunski sistem (AIDS)

- primeni imunoprofilakse (aktivna i pasivna).

Specijalizant se obučava za izvođenje i interpretaciju rezultata sledećih laboratorijskih procedura:

- dokazivanje i određivanje nukleinskih kiselina i antigena infektivnih agenasa,

- dokazivanje antitela na infektivne agense.

5. Laboratorijska dijagnoza i imunoterapija MALIGNIH BOLESTI 2 meseca

Specijalizant stiče specijalističko znanje o laboratorijskoj dijagnozi i imunoterapiji malignih bolesti i to:

- imunološka osnova i opravdanost primene imunoterapije kod malignih bolesti (indikacije, efekti primene),

- vidovi imunoterapije (specifična, nespecifična, sistemska, lokalna, aktivna, pasivna), tehnike primene, doze,

- vrste modifikatora biološke reakcije (organski adjuvansi, sintetski adjuvansi, citokini, monoklonska antitela),

- evaluacija paraneoplastičkih sindroma.

Specijalizant se obučava za izvođenje i interpretaciju rezultata sledećih laboratorijskih procedura:

- detekcija tumorskih markera i autoantitela u tumoru, tkivima nezahvaćenim tumorom i cirkulaciji,

- otkrivanje mikrometastaza in vivo primenom obeleženih monoklonskih antitela,

- određivanje specifične i nespecifične citotoksične aktivnosti (citotoksični T limfociti, NK ćelije, LAK ćelije),

- određivanje imunskih poremećaja kod različitih neoplazija, i njihova prognoza, procene efekata pojedinih imunomodifikatora in vitro i in vivo.

Analiza ćelijskog ciklusa i parametara apoptoze i nekroze metodama protočne citofluorimetrije ili analizom ekspresije specifičnih iRNK.

6. Laboratorijska dijagnoza i terapija imunski posredovanih bolesti iz oblasti DERMATOLOGIJE 1 mesec

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

- alergijske bolesti sa kožnim manifestacijama (atopski dermatitis, kontaktni dermatitis, ekcemi),

- autoimunske bulozne bolesti (Pemfigus vulgaris, bulozni pemfigoid, Dermatitis herpetiformis, linearna IgA bolest),

- kožne manifestacije autoimunskih sistemskih bolesti, psorijaze, neutrofilne dermatoze.

7. Laboratorijska dijagnoza i terapija imunski posredovanih bolesti iz oblasti NEUROLOGIJE 2 meseca

Specijalizant stiče specijalističko znanje o patogenezi, laboratorijskoj dijagnozi i terapiji sledećih bolesti:

Autoimunske demijelinizirajuće bolesti (multipla skleroza, akutni diseminovani encefalomijelitis, akutni i idiopatski polineuritis)

Myasthenia gravis, Sindrom Eaton-Lambert, SSPE, Subakutne spongioformne encefalopatije

Specijalizant se obučava za izvođenje i interpretaciju rezultata sledećih laboratorijskih procedura:

Određivanje oligoklonalnosti imunoglobulina u cerebrospinalnom likvoru

39. Higijena

tri godine
(36 meseci)

Cilj specijalizacije

Cilj specijalizacije jeste da omogući lekarima specijalistima da steknu odgovarajuća znanja i iskustvo u oblastima koje izučava higijena, kao i da ovladaju odgovarajućim veštinama iz svake pojedine oblasti.

Program specijalizacije

I godina

Teoretska nastava iz:

Higijene

8.5 meseci

Epidemiologije

2.0 meseca

Socijalna medicina

1.0 mesec

Medicinska informatika

0.5 meseci

Ukupno:

12 meseci

II godina

Praktična nastava iz:

Higijene

9.0 meseci

Epidemiologije

2.0 meseca

Socijalne medicine

1.0 mesec

Ukupno:

12 meseci

III godina

Praktična nastava i savladavanje veština:

Higijena

9.0 meseci

Izrada specijalističkog rada

3.0 meseca

Ukupno:

12 meseci

Provera znanja

Posle obavljenog staža iz svakog od pojedinih nastavnih predmeta specijalizanti polažu Kolokvijume. Predviđeno je polaganje sledećih kolokvijuma:

1. Opšta i komunalna higijena sa zdravstvenom ekologijom

2. Higijena rada

3. Higijena ishrane

4. Školska higijena

5. Mentalna higijena

6. Higijena sporta i fizičke kulture

7. Higijena u vanrednim situacijama

8. Sanitarna higijena

9. Epidemiologija

10. Socijalna medicina

OBLASTI PREDMETA HIGIJENE

VREME I REDOSLED IZVOĐENJA NASTAVE

Oblast

Teorijska nastava

Praktična nastava

Vreme trajanja nastave

u mesecima

u mesecima

u danima

Godina specijalizacije

I

I, III, IV

II

Komunalna higijena

2.0

8.0

80

Higijena rada

1.0

4.0

40

Higijena ishrane

1.5

6.0

60

Sanitarna higijena

0.5

2.5

25

Školska higijena

0.25

2.5

25

Mentalna higijena

0.25

2.0

20

Higijena telesnog vaspitanja

0.25

1.0

10

Higijena u vanrednim situacijama

0.25

1.0

10

Ukupno

6.0

27.0

270

Seminari, konsultacije, kolokvijumi

2.5

 

 

Ukupno

8.5

 

 

Program specijalizacije po oblastima i veštinama

Oblast: (KH) Komunalna higijena-sve veštine su izražene u satima

Veština: (1) Merenje i ocena aerozagađenja metodom sedimentacije i davanje predloga mera

Izvodi: 96 Ostalo: 40

Veština: (2) Merenje i ocena zagađujućih hemijskih materija imisije i predlog mera

Izvodi: 96 Ostalo: 40

Veština: (3) Merenje i ocena zagađujućih hemijskih materija emisije i predlog mera

Izvodi: 56 Ostalo: 32

Veština: (4) Praćenje uticaja zagađenog vazduha na zdravlje ljudi

Izvodi: 48

Veština: (5) Merenje i frekventna analiza nivoa zvuka u životnoj sredini /ulica, stan/ i davanje predloga mera

Izvodi: 80

Veština: (6) Praćenje uticaja štetnog delovanja buke na zdravlje ljudi

Izvodi: 48

Veština: (7) Merenje i ocena jonizacije vazduha i predlog mera

Izvodi: 40

Veština: (8) Kontrola kvaliteta vode za piće i procena /uzorkovanje, fizič. hemijski, mikrobiološki i radiološki pregled/sa predl. mera

Izvodi: 96 Ostalo: 40

Veština: (9) Kontrola kvaliteta otpadnih voda i ocena /uzorkovanje, fiz. hemijski, mikrobiološki, radiološki pregled/, predlog mera

Izvodi: 96 Ostalo: 40

Veština: (10) Kontrola kvaliteta otpadnih voda i ocena uzorkovanje, fizičko-hemijski, mikrobiološki, radiološki pregled, predlog mera

Izvodi: 96 Ostalo: 40

Veština: (11) Popravka kvaliteta voda za piće različitog porekla

Izvodi: 24

Veština: (12) Kontrola uklanjanja otpadnih materija i davanje predloga mera

Izvodi: 40

Oblast: (HR) Higijena rada - sve veštine su izražene u satima

Veština: (1) Merenje i ocena mikroklimatskih faktora u radnoj sredini/ temperat. vazd., vlažnost, strujanje vazd., toplotno zračenje/

Izvodi: 100

Veština: (2) Merenje i ocena prirodnog i veštačkog osvetljenja /fotometrijska i geometrijske metode/

Izvodi: 100

Veština: (3) Merenje i ocena jonizacije vazduha

Izvodi: 40

Veština: (4) Merenje i ocena zaprašenosti vazduha / koniometrijsko i gravimetrijsko /

Izvodi: 60 Ostalo: 40

Veština: (5) Merenje i frekventna analiza nivoa zvuka sa ocenom

Izvodi: 100

Veština: (6) Merenje i ocena vibracija na radnom mestu

Izvodi: 50

Veština: (7) Upoznavanje sa tehnološkim procesom, uzimanje uzoraka vazduha i analiza gasova i para

Izvodi: 100 Ostalo: 20

Veština: (8) Ocena uslova rada sa aspekta hemijskih zagađivača vazduha

Izvodi: 32

Veština: (9) Izrada sanitarnohigijenske karakteristike preduzeća i davanje predloga mera

Izvodi: 32

Veština: (10) Merenje i ocena veštačke ventilacije i davanje predloga mera

Izvodi: 32

Veština: (11) Provera primene odgovarajućih mera i sredstava zaštite na radu

Izvodi: 24

Oblast: (HI) Higijena ishrane-sve veštine izražene su u satima

Veština: (1) Ocena sanitarno-higijenskog stanja u objektima za javnu i društvenu ishranu

Izvodi: 50

Veština: (2) Ocena sanitarno higijenskog stanja u objektima za proizvodnju i preradu namirnica

Izvodi: 50

Veština: (3) Ocena sanitarno higijenskih uslova u objektima za promet namirnica

Izvodi: 30

Veština: (4) Kontrola zdravstvene ispravnosti namirnica sa procenom zdravstvenog rizika

Izvodi: 40 Ostalo: 24

Veština: (5) Konzumoanalitičke metode ispitivanja ishrane-porodične i društvene

Izvodi: 20 Ostalo: 20

Veština: (6) Ispitivanje ishrane kvalitativnom metodom-anketiranjem: porodična i individualna anketa

Izvodi: 100

Veština: (7) Kontrola ishrane obračunom magacinskih lista i hemijskom analizom obroka

Izvodi: 40 Ostalo: 24

Veština: (8) Ocena energetske i biološke vrednosti obroka

Izvodi: 80

Veština: (9) Antropometrijska merenja i izračunavanje indeksa uhranjenosti

Izvodi: 50

Veština: (10) Funkcionalna ispitivanja stanja uhranjenosti

Izvodi: 50

Veština: (11) Procena stanja uhranjenosti

Izvodi: 50

Veština: (12) Planiranje ishrane pojedinih kategorija zdravih ljudi

Izvodi: 100

Veština: (13) Izrada informacija o jednom aktuelnom problemu iz oblasti higijene ishrane

Izvodi: 8

Veština: (14) Izrada stručno-metodološkog uputstva za rad na pojedinim zadacima iz oblasti higijene ishrane

Izvodi: 8

Oblast: (ŠH) Školska higijena - sve veštine su izražene u satima

Veština: (1) Ocena sanitarno-higijenske karakteristike škole /učionice, kabineti, svlačionice, kuhinja, sanitarni čvor/

Izvodi: 80

Veština: (2) Sanitarno-higijenske karakteristike školskih objekata i radionica, ispitivanje uslova rada učenika škola za KV zanimanje

Izvodi: 32

Veština: (3) Ispitivanje i ocena uslova rada u školi /mikroklimatski faktori, osvetljenost, zaprašenost, buka, vibracije/

Izvodi: 60

Veština: (4) Ispitivanje adekvatnosti učila i nameštaja

Izvodi: 40

Veština: (5) Ispitivanje rekvizita za fizičko vaspitanje

Izvodi: 20

Veština: (6) Režim nastave

Izvodi: 8

Veština: (7) Analiza režima nastave i timskog rada pedagoga i psihologa

Izvodi: 8

Veština: (8) Indikacije i kontraindikacije u nastavi fizičkog vaspitanja

Izvodi: 8

Veština: (9) Analiza morbiditeta školske dece i omladine

Izvodi: 32

Veština: (10) Davanje predloga preventivnih mera i koherentnost u sprovođenju

Izvodi: 24

Veština: (11) Izrada informacija o jednom aktuelnom problemu iz oblasti školske higijene

Izvodi: 10

Veština: (12) Izrada stručno-metodološkog uputstva za rad na pojedinim zadacima iz oblasti školske higijene

Izvodi: 10

Oblast: (MH) Mentalna higijena - sve veštine izražene su u satima

Veština: (1) Metodologija rada savetovališta za primarnu i sekundarnu prevenciju

Izvodi: 70

Veština: (2) Uloga timskog rada u ranom otkrivanju i prevenciji mentalnih poremećaja

Izvodi: 50

Veština: (3) Zaštita mentalnog zdravlja vulnerabilnih kategorija

Izvodi: 70

Veština: (4) Osnovne metode adaptacije ličnosti u životnoj i radnoj sredini

Izvodi: 50

Veština: (5) Prevencija neurotskih poremećaja u radnoj sredini

Izvodi: 60

Veština: (6) Metode resocijalizacije ličnosti posle različitih stanja

Izvodi: 40

Oblast: (SH) Sanitarna higijena - veštine izražene u satima

Veština: (1) Izvođenje i kontrola postupka dezinfekcije i sterilizacije /fizička, hemijska, biološka/

Izvodi: 50

Veština: (2) Izvođenje i kontrola postupka dezinsekcije

Izvodi: 40

Veština: (3) Izvođenje i kontrola postupaka deratizacije

Izvodi: 40

Veština: (4) Bakteriološko ispitivanje vazduha u radnoj i komunalnoj sredini - uzimanje uzoraka i procena kvaliteta vazduha

Izvodi: 24

Veština: (5) Uzimanje briseva u cilju kontrole intrahostpitalnih infekcija - suvi brisevi

Izvodi: 8

Veština: (6) Ocena sanitarno-higijenskih uslova u zdravstvenim ustanovama i davanje predloga mera

Izvodi: 10

Veština: (7) Ocena sanitarno-higijenskog stanja za određeno područje za jedan problem iz sanitarne higijene

Izvodi: 10

Veština: (8) Stručni nadzor prema Pravilniku

Izvodi: 10

Veština: (9) Izrada informacija o jednom aktuelnom problemu iz oblasti sanitarne higijene

Izvodi: 10

Veština: (10) Izrada stručno metodološkog uputstva za rad na pojedinim zadacima iz oblasti sanitarne higijene

Izvodi: 10

Veština: (5A) Uzimanje briseva u cilju kontrole intrahospitalnih infekcija - vlažni brisevi

Izvodi: 8

Veština: (5B) Uzimanje briseva u cilju kontrole intrahospitalnih infekcija - presejavanje i ocena stanja prostora

Izvodi: 24 Ostalo: 8

Oblast: (VS) Higijena u vanrednim situacijama - veštine izražene u satima

Veština: (1) Upoznavanje sa metodama i instrumentima za detekciju i identifikaciju RHB agenasa

Izvodi: 48

Veština: (2) Upoznavanje sa metodama i opremom za dekontaminaciju kod upotrebe RHB agenasa

Izvodi: 40

Veština: (3) Organizacija prevencije i otklanjanje posledica elementarnih nezgoda i udesa sa katastrofalnim posledicama

Izvodi: 40

Veština: (4) Izrada informacija o aktuelnim problemima u vreme vanrednih situacija i davanje predloga mera

Izvodi: 32

Oblast: (HS) Higijena sporta i fizičke kulture - veštine izražene u satima

Veština: (1) Ispitivanje sanitarno-higijenskih karakteristika sportskih objekata, pratećih prostorija i rekvizita

Izvodi: 30

Veština: (2) Ispitivanje i ocena uslova rada u sportskim objektima /mikroklima, osvetljenost, buka, aerozagađenje/

Izvodi: 30

Veština: (3) Kontrola prečišćavanja vode u bazenima

Izvodi: 20

Veština: (4) Analiza morbiditeta i traumatizma sportista i predlog mera u timskom radu

Izvodi: 20

Veština: (5) Kontrola objekata za kolektivnu ishranu sportista

Izvodi: 20

Veština: (6) Planiranje ishrane u određenim sportskim disciplinama

Izvodi: 50

Oblast: (SC) Socijalna medicina-veštine izražene u satima

Veština: (1) Plan rada jedne službe unutar zdravstvenih ustanova

Izvodi: 70

Veština: (2) Procene zdravstvenog stanja stanovništva

Izvodi: 70

Veština: (3) Planiranje zdravstveno-vaspitnog programa ili aktivnosti

Izvodi: 70

Veština: (4) Evaluacija zdravstveno-vaspitnog programa ili aktivnosti

Izvodi: 70

Veština: (5) Procena kvaliteta rada jedne ili više zdravstvenih ustanova

Izvodi: 70

Oblast: (EP) Epidemiologija - veštine izražene u satima

Veština: (1) Epidemiološki nadzor pojedinih ustanova / vrtića, škola, bolnica/

Izvodi: 160

Veština: (2) Vakcinacija /obavezna i po epidemiološkim indikacijama/

Gleda: 50 Izvodi: 30x

Veština: (3) Suzbijanje epidemija /primena epidemiološke ankete, obrada podataka, predlog mera suzbijanja epidemija/

Asistira: 120

40. Epidemiologija

tri godine
(36 meseci)

Cilj specijalizacije

Epidemiolog je teorijski i praktično osposobljen za samostalno prikupljanje, analizu i tumačenje podataka o zdravlju, procenjivanju zdravstvenog stanja populacije, definisanje javnozdravstvenih prioriteta i preduzimanju odgovarajućih mera u prevenciji i suzbijanju poremećaja zdravlja. Takođe je osposobljen da formuliše i testira hipoteze o izvorima i putevima prenošenja zaraznih bolesti, kao i o faktorima rizika za nastanak bolesti nepoznate etiologije, primenom različitih epidemioloških studija. Uloga epidemiologa je i da bude pripravan u slučaju vanrednih situacija, kao što su prirodne nepogode i katastrofe, bioterorizam i pandemije novoiskrslih bolesti.

Specijalistički staž

Specijalizantu se pri upisu specijalizacije iz Epidemiologije određuje mentor koji ga prati tokom čitavog specijalističkog staža.

Specijalistički staž se smatra obavljenim kad specijalizant prođe kroz sve vidove teorijske i praktične nastave, položi kolokvijume, odbrani specijalistički rad i savlada veštine koje su programom specijalizacije predviđene.

Način provere znanja tokom dvosemestralne teorijske nastave

Posle svakog dela odslušane teorijske nastave specijalizant je obavezan da položi:

- kolokvijum iz socijalne medicine

- kolokvijum iz higijene

- kolokvijum iz medicinske statistike i informatike

- kolokvijum iz mikrobiologije

- kolokvijum iz opšte epidemiologije

- kolokvijum iz epidemiologije crevnih zaraznih bolesti

- kolokvijum iz epidemiologije respiratornih zaraznih bolesti

- kolokvijum iz epidemiologije zoonoza i vektorskih bolesti

- kolokvijum iz epidemiologije nezaraznih bolesti

- završni kolokvijum iz opšte i specijalne epidemiologije

Sadržaj specijalističkog staža iz Epidemiologije

Teorijske osnove epidemiologije (dvosemestralna nastava) - 9 meseci

Savladavanje veština iz epidemiologije - 17 meseci

Savladavanje veština iz opšte epidemiologije - 5 meseci

Savladavanje veština iz epidemiologije zaraznih bolesti - 7 meseci

Savladavanje veština iz epidemiologije nezaraznih bolest - 5 meseci

Savladavanje veština iz drugih oblasti značajnih za epidemiologiju - 10 meseci

Mikrobiologija - 2 meseca

Higijena - 2 meseca

Infektologija - 3 meseca

Socijalna medicina - 2 meseca

Medicinska statistika i informatika - 1 mesec

VEŠTINE KOJE SPECIJALIZANT MORA DA SAVLADA U TOKU SPECIJALIZACIJE

OBLAST: EPIDEMIOLOGIJA (EP)

U TRAJANJU OD 17 MESECI

VEŠTINA BROJ

NAZIV VEŠTINE

GLEDA

ASISTIRA

IZVODI

1

JAVNOZDRAVSTVENI NADZOR NAD KRETANJEM HRONIČNIH NEZARAZNIH BOLESTI I NAD FAKTORIMA RIZIKA (PUŠENJE I SL.)

5

5

10

2

ZDRAVSTVENI PREGLEDI

5

5

15

3

ZDRAVSTVENI NADZOR LICA PREMA PRAVILNIKU O OBAVEZNIM ZDRAVSTVENIM PREGLEDIMA ODREĐENIH KATEGORIJA ZAPOSLENIH, DRUGIH LICA I KLICONOŠA

5

10

15

4

EPIDEMIOLOŠKI NADZOR NAD NEKIM ZARAZNIM BOLESTIMA (NPR. TUBERKULOZA, CREVNE ZARAZNE bolesti, HIV/AIDS, I SL.)

5

5

5

5

EPIDEMIOLOŠKI NADZOR NAD BOLESTIMA KOJE SE MOGU PREVENIRATI VAKCINAMA (MORBILI, RUBELA, I DRUGE)

5

5

5

6

EPIDEMIOLOŠKI NADZOR U VANREDNIM SITUACIJAMA

5

0

0

7

VAKCINACIJA

5

5

5

8

NADZOR NAD BEZBEDNOM IMUNIZACIJOM - HLADNI LANAC VAKCINISANJA, DISTRIBUCIJA VAKCINA

5

5

0

9

NADZOR NAD NEŽELJENIM REAKCIJAMA POSLE VAKCINISANJA

5

5

0

10

NADZOR NAD KONTRAINDIKACIJAMA ZA VAKCINISANJE

5

5

0

11

ZAŠTITA PUTNIKA U MEĐUNARODNOM SAOBRAĆAJU

5

5

0

12

ZDRAVSTVENO-VASPITNI RAD U PORODICI, KOLEKTIVU, INDIVIDUALNI ZDRAVSTVENO VASPITNI RAD I RAD SA MEDIJIMA

5

10

15

13

EPIDEMIOLOŠKO OBEZBEĐENJE KOLEKTIVA

0

5

5

14

PREVENCIJA I KONTROLA BOLNIČKIH INFEKCIJA

5

5

5

15

ISTRAŽIVANJE EPIDEMIJA

5

5

10

16

PRIJAVA I ODJAVA EPIDEMIJE

5

0

0

17

UZIMANJE UZORAKA BIOLOŠKOG MATERIJALA ZA MIKROBIOLOŠKI PREGLED

5

10

5

18

UZIMANJE UZORAKA MATERIJALA ZA MIKROBIOLOŠKI PREGLED IZ NEPOSREDNE OKOLINE OBOLELOG

5

10

5

19

SASTAVLJANJE EPIDEMIOLOŠKOG UPITNIKA

5

10

15

20

PRAVLJENJE BAZE PODATAKA

5

10

15

21

OBRADA PODATAKA PRIKUPLJENIH EPIDEMIOLOŠKIM UPITNIKOM

5

10

15

22

PREDLAGANJE MERA ZA SUZBIJANJE BOLESTI

5

10

15

23

KONTROLA REALIZACIJE MERA SUZBIJANJA

5

10

5

24

IZVEŠTAJ I REFERISANJE O EPIDEMIJI

5

10

15

25

VOĐENJE DOKUMENTACIJE O VAKCINISANIM, OBOLELIMA I KLICONOŠAMA

5

10

0

26

IZRAČUNAVANJE OSNOVNIH POKAZATELJA OBOLEVANJA I UMIRANJA

5

10

10

27

ANALIZA KRETANJA ZARAZNIH I DRUGIH OBOLJENJA OD ZNAČAJA ZA POPULACIJU I IZRADA PERIODIČNIH IZVEŠTAJA

5

10

2

28

STANDARDIZACIJA POKAZATELJA OBOLEVANJA I UMIRANJA

3

5

10

29

PRIKUPLJANJE, ŠIFRIRANJE, UNOS, OBRADA I ANALIZA PODATAKA U REGISTRIMA

3

5

5

30

INTERPRETACIJA PODATAKA NACIONALNIH REGISTARA NEZARAZNIH OBOLJENJA - KOMPARATIVNA ANALIZA

3

5

5

31

UNAPREĐENJE REGISTARA - POBOLJŠANJE OBUHVATA I KVALITETA PODATAKA

3

1

3

32

OPŠTI PRINCIPI PREVENCIJE NEZARAZNIH BOLESTI - PLANIRANJE I REALIZACIJA

3

5

5

33

IDENTIFIKACIJA RIZIČNIH GRUPA STANOVNIŠTVA ZA ZDRAVSTVENU INTERVENCIJU

3

5

5

34

ISTRAŽIVANJE FAKTORA RIZIKA ZA VODEĆE NEZARAZNE BOLESTI NA TERENU

3

5

5

35

PREDLAGANJE MERA ZA REDUKCIJU/ELIMINACIJU FAKTORA RIZIKA ODGOVORNIH ZA NASTANAK VODEĆIH NEZARAZNIH BOLESTI

3

5

5

36

PROMOCIJA ZDRAVLJA U ZAJEDNICI-INTERVENCIJA I PRAKSA NA TERENU

3

3

5

37

PREVENCIJA VODEĆIH NEZARAZNIH POREMEĆAJA ZDRAVLJA - PRAĆENJE I EVALUACIJA SPROVEDENIH MERA

3

3

5

38

SKRINING U NAŠOJ NACIONALNOJ PRAKSI

3

5

5

39

NADZOR, EVALUACIJA I PREZENTOVANJE REZULTATA SKRININGA

3

1

3

40

POPULACIONE STRATEGIJE PREVENCIJE I KONTROLE NEZARAZNIH OBOLJENJA-APLIKATIVNOST NA TERENU

3

1

3

 

OBLAST: MIKROBIOLOGIJA (MB)

U TRAJANJU OD 2 MESECA

VEŠTINA BROJ

VEŠTINA

GLEDA

ASISTIRA

IZVODI

41

KONTROLA ISPRAVNOSTI FUNKCIONISANJA STERILIZATORA

3

1

0

42

BAKTERIOLOŠKI PREGLED RAZLIČITIH UZORAKA

5

1

0

43

HEMOKULTURA

5

1

0

44

URINOKULTURA

5

1

0

45

KOPROKULTURA

5

1

0

46

IDENTIFIKACIJA BAKTERIJA NA OSNOVU BIOHEMIJSKIH I SEROLOŠKIH OSOBINA

5

1

0

47

EPIDEMIOLOŠKI MARKERI - SEROTIPIZACIJA, REZISTOTIPIZACIJA, FAGOTIPIZACIJA, HIBRIDIZACIJA I DR.

5

1

0

48

ISPITIVANJE OSETLJIVOSTI BAKTERIJA NA ANTIBIOTIKE I HEMIOTERAPEUTIKE IN VITRO

5

1

0

49

SEROLOŠKA DIJAGNOSTIKA INFEKCIJA RAZLIČITE ETIOLOGIJE

5

1

0

50

UZIMANJE UZORAKA VODE ZA BAKTERIOLOŠKI PREGLED

5

3

5

51

UZIMANJE UZORAKA NAMIRNICA ZA BAKTERIOLOŠKI PREGLED

5

3

5

52

PREGLED STOLICE NA HELMINTE I PROTOZOE

5

1

0

53

TUMAČENJE RAZLIČITIH MIKROBIOLOŠKIH REZULTATA

5

3

3

 

OBLAST: HIGIJENA (HI)

U TRAJANJU OD 2 MESECA

VEŠTINA BROJ

VEŠTINA

GLEDA

ASISTIRA

IZVODI

54

BAKTERIOLOŠKO ISPITIVANJE VAZDUHA - UZIMANJE UZORAKA I PROCENA KVALITETA

4

2

0

55

SANITARNA INSPEKCIJA VODNIH OBJEKATA - VODOVODA, BUNARA, POVRŠINSKIH VODA

4

2

0

56

UZIMANJE UZORAKA ZA FIZIČKO-HEMIJSKI PREGLED VODE

4

2

3

57

OCENA SANITARNO HIGIJENSKOG STANJA U OBJEKTIMA DRUŠTVENE ISHRANE - ŠKOLSKE KUHINJE, RESTORANA ITD.

5

3

3

58

OCENA SANITARNO HIGIJENSKIH USLOVA U OBJEKTIMA ZA PROIZVODNJU I PRERADU NAMIRNICA

5

3

3

59

DEZINFEKCIJA, DEZINSEKCIJA I DERATIZACIJA

5

3

3

 

OBLAST: INFEKTOLOGIJA (IF)

U TRAJANJU OD 3 MESECA

VEŠTINA BROJ

VEŠTINA

GLEDA

ASISTIRA

IZVODI

60

UZIMANJE MATERIJALA ZA MIKROBIOLOŠKA ISPITIVANJA-URINOKULTURA, KOPROKULTURA, HEMOKULTURA

5

5

10

61

UZIMANJE BRISEVA IZ GRLA, NOSA I NAZOFARINKSA

5

5

10

62

UZIMANJE EPIDEMIOLOŠKE ANAMNEZE

5

5

15

63

DEZINFEKCIJA

5

2

2

64

IZOLACIJA KOD POJEDINIH ZARAZNIH BOLESTI

5

2

0

65

DAVANJE SERUMA I DESENZIBILIZACIJA

1

0

0

 

OBLAST: SOCIJALNA MEDICINA (HI)

U TRAJANJU OD 2 MESECA

VEŠTINA BROJ

VEŠTINA

GLEDA

ASISTIRA

IZVODI

66

PROCENA KVALITETA RADA ZA DVE ILI VIŠE ZDRAVSTVENIH USTANOVA

2

1

1

67

PLAN RADA EPIDEMIOLOŠKE SLUŽBE ZAVODA ILI DRUGE ZDRAVSTVENE ORGANIZACIJE

2

1

1

68

ISPITIVANJE SATISFAKCIJE KORISNIKA ZDRAVSTVENE ZAŠTITE PUTEM ANKETE

2

1

1

69

PLANIRANJE I IZVOĐENJE ZDRAVSTVENO EDUKATIVNIH PROGRAMA

2

1

1

70

IZVOĐENJE SWOT ANALIZE ZA MENADŽMENT ZDRAVSTVENIM USTANOVAMA

2

1

1

71

IZRADA STRATEŠKOG I OPERATIVNOG PLANA ZDRAVSTVENE USTANOVE

2

1

0

 

OBLAST: MEDICINSKA STATISTIKA I INFORMATIKA (SI)

U TRAJANJU OD 1 MESECA

72

PRIKAZIVANJE STATISTIČKIH PODATAKA-TABELIRANJE I GRAFIČKO PRIKAZIVANJE

3

1

3

73

STATISTIČKO OPISIVANJE PODATAKA - RELATIVNI BROJEVI, MERE CENTRALNE TENDENCIJE, MERE VARIJABILITETA

3

1

3

74

STATISTIČKA ANALIZA PODATAKA (SPSS)

3

1

3

75

PRAKTIČNI RAD SA KORISNIČKIM PAKETIMA ZA OBRADU TEKSTA, GRAFIČKIM PAKETIMA, STATISTIČKIM PAKETIMA - SPSS

3

1

3

76

PRIKAZ DOBIJENIH REZULTATA

3

1

3

SPECIJALIZANT JE DUŽAN DA SPECIJALIZACIJU IZ EPIDEMIOLOGIJE OBAVI:

SPECIJALISTIČKI STAŽ (DUŽINA TRAJANJA)

USTANOVA

Teorijske osnove epidemiologije (dvosemestralna nastava) (9 MESECI)

Medicinski fakultet

Savladavanje veština iz epidemiologije

 

Savladavanje veština iz opšte epidemiologije (1 mesec od 5 meseci)

Institut za epidemiologiju, Medicinski fakultet,

Savladavanje veština iz epidemiologije zaraznih bolesti (1 mesec od 7 meseci)

Institut za javno zdravlje Republike Srbije - "Dr Milan Jovanović Batut"

Savladavanje veština iz epidemiologije zaraznih bolesti (1 mesec od 7 meseci)

Gradski zavod za javno zdravlje,

Savladavanje veština iz epidemiologije nezaraznih bolesti (1 mesec od 5 meseci)

Institut za javno zdravlje Republike Srbije - "Dr Milan Jovanović Batut" ili Gradski zavod za javno zdravlje

Savladavanje veština iz drugih oblasti značajnih za epidemiologiju

 

Mikrobiologija (2 meseca)

U odgovarajućoj ustanovi

Higijena (2 meseca)

U odgovarajućoj ustanovi

Infektologija (3 meseca)

U odgovarajućoj ustanovi

Socijalna medicina (2 meseca)

U odgovarajućoj ustanovi

Medicinska statistika i informatika (1 mesec)

U odgovarajućoj ustanovi

UKUPNO

36 meseci

41. Socijalna medicina

tri godine
(36 meseci)

Namena specijalizacije

Specijalizant Socijalne medicine se teorijski i praktično osposobljava za samostalno procenjivanje zdravlja i kvaliteta života stanovništva i svih vulnerabilnih grupa, uključujući i faktore koji ih određuju (socijalni, ekonomski, bihevioralni, kulturni, politički i drugi); za planiranje, izvođenje i evaluaciju programa unapređenja zdravlja u zajednici i socijalnog marketinga; za procenu zdravstvenih potreba i zdravstvene zaštite prema nivoima i za vulnerabilne grupe; za procenu i unapređenje svih karakteristika sistema zdravstvene zaštite uključujući i zdravstvenu politiku, zdravstveno zakonodavstvo, finansiranje i organizaciju, zdravstvene tehnologije, efikasnost i kvalitet zdravstvene zaštite, kao i za primenu veština menadžmenta na nacionalnom i institucionalnom nivou.

Dužina trajanja specijalizacije 36 meseci

Specijalistički staž

Specijalizantu se pri upisu specijalizacije iz Socijalne medicine određuje mentor koji ga prati tokom čitavog specijalističkog staža.

Specijalistički staž se smatra obavljenim kad specijalizant prođe kroz sve vidove teorijske i praktične nastave i položi kolokvijume i savlada veštine koje su programom specijalizacije predviđene.

Način provere znanja tokom dvosemestralne teorijske nastave

Posle svakog dela odslušane teorijske nastave specijalizant je obavezan da položi 10 kolokvijuma:

1. kolokvijum iz epidemiologije

2. kolokvijum iz higijene

3. kolokvijum iz medicinske statistike i informatike

4. kolokvijum iz opšteg dela socijalne medicine i javnog zdravlja

5. kolokvijum iz procene zdravlja i kvaliteta života stanovništva i faktora koji ih određuju

6. kolokvijum iz promocije zdravlja i socijalnog marketinga

7. kolokvijum iz sistema zdravstvene zaštite i ekonomike zdravstva

8. kolokvijum iz zdravstvenog zakonodavstva

9. kolokvijum iz zdravstvene politike i menadžmenta

10. završni kolokvijum iz Socijalne medicine

SADRŽAJ SPECIJALISTIČKOG STAŽA IZ SOCIJALNE MEDICINE

Teorijske osnove socijalne medicine
(dvosemestralna nastava) 9 meseci

Savladavanje veština iz socijalne medicine 21 mesec

Savladavanje veština iz procene zdravlja, kvaliteta života i faktora koji ih određuju - 3 meseca

Savladavanje veština procene zdravstvenih potreba i organizovanja zdravstvene zaštite prema nivoima i za posebne populacione grupe - 2 meseca

Savladavanje veština iz promocije zdravlja i zdravstvenog vaspitanja - 3 meseca

Savladavanje veština planiranja i evaluacije zdravstvenih programa - 4 meseca

Savladavanje veština menadžmenta i zdravstvene ekonomike (strateško planiranje, vođenje, komuniciranje, organizovanje, upravljanje resursima) - 5 meseci

Savladavanje veština procene i unapređenja kvaliteta zdravstvene zaštite - 2 meseca

Savladavanje veština procene zdravstvene tehnologije - 2 meseca

Savladavanje veština iz drugih oblasti značajnih za soc. medicinu - 6 meseci

Epidemiologija - 2 meseca

Medicinska statistika i informatika - 2 meseca

Higijena - 2 meseca

VEŠTINE KOJE SPECIJALIZANT MORA DA SAVLADA U TOKU SPECIJALIZACIJE

OBLAST: SOCIJALNA MEDICINA

U TRAJANJU OD 21 MESEC

Broj

Naziv veštine

Gleda

Asistira

Izvodi

1

Međunarodno poređenje zdravstvenog stanja stanovništva

 

 

1

2

Procena zdravstvenog stanja stanovništva Srbije uz nove podatke

 

 

1

3

Procena zdravstvenog stanja okruga/grada uz nove podatke

 

 

2

4

Procena zdravstvenog stanja stanovništva opštine

 

 

1

5

Korišćenje upitnika kao instrumenta za prikupljanje podataka

 

 

1

6

Standardizacija opšte stope mortaliteta za sve opštine

 

 

1

7

Analiza vremenske serije (trenda) za izabrane indikatore

 

 

3

8

Plan rada zdravstvene ustanove (bolnica, dom zdravlja, kl. centar)

 

 

1

9

Plan rada službe unutar zdravstvene ustanove

 

 

1

10

Menadžment programom zdravstvene preventivne intervencije

 

1

1

11

Opšta evaluacija programa izabranog u tački 10

 

 

1

12

Ekonomska evaluacija programa izabranog u tački 10

 

 

1

13

Održavanje stručnog sastanka sa temom

 

 

1

14

Priprema, organizuje i drži predavanje za decu do 14 godina

1

 

2

15

Rad u maloj grupi (sa gojaznima, ili drugim grupama)

2

1

2

16

Zdravstveno-vaspitni intervju

 

2

2

17

Definisanje minimalnog skupa podataka za praćenje programa

 

 

1

18

Korišćenje postojećih domaćih i međunarodnih baza podataka o zdravlju

 

 

1

19

Kontrola kvaliteta rutinski prikupljenih podataka

 

 

1

20

Analiza izvora finansiranja u zdravstvenom sistemu, načini plaćanja pružaocima usluga u zdravstvu, pokazatelji finansiranja sistema zdravstvene zaštite

1

2

2

21

Izračunavanje troškova za definisane zdravstvene ustanove

 

 

1

22

Procena kvaliteta rada za dve ili više zdravstvenih ustanova

 

 

1

23

Ispitivanje satisfakcije korisnika zdr. zaštite putem ankete

 

 

1

24

Izvođenje SWOT analize za menadžment zdravs. ustanovom

 

 

1

25

Izrada strateškog i operativnog plana zdravstvene ustanove

 

1

1

 

OBLAST: EPIDEMIOLOGIJA (EP)

U TRAJANJU OD 2 MESECA

Broj

Naziv veštine

Gleda

Asistira

Izvodi

27

Javnozdravstveni nadzor

2

1

 

28

Zdravstveni pregledi

1

1

 

29

Zdravstveni nadzor

1

 

 

30

Vakcinacija

5

 

 

31

Epidemiološko obezbeđenje kolektiva

0

2

 

32

Kontrola bolničkih infekcija

0

2

1

33

Epidemiološko istraživanje u slučaju pojave bolesti

2

1

1

34

Obrada podataka prikupljenih epidemiološkom anketom

0

1

1

35

Predlaganje mera za suzbijanje širenja bolesti

1

3

2

36

Kontrola realizacije mera suzbijanja

1

2

2

37

Izveštaj i referisanje o epidemiji

1

 

 

38

Prikaz stanja i kretanja zaraznih i drugih oboljenja od značaja za populaciju

0

2

 

 

OBLAST: HIGIJENA (HI)

U TRAJANJU OD 2 MESECA

Broj

Naziv veštine

Gleda

Asistira

Izvodi

39

Bakteriološko ispitivanje vazduha - uzimanje uzoraka i procena kvaliteta

2

2

 

40

Sanitarna inspekcija vodnih objekata - vodovoda, bunara, površinskih voda

1

1

 

41

Uzimanje uzoraka za fizičko-hemijski pregled vode

1

1

 

42

Ocena sanitarno higijenskog stanja u objektima društvene ishrane - školske kuhinje, restorana itd.

1

1

1

43

Ocena sanitarno higijenskih uslova u objektima za proizvodnju i preradu namirnica

1

1

1

44

Dezinfekcija, dezinsekcija i deratizacija

2

1

1

 

OBLAST: MEDICINSKA STATISTIKA I INFORMATIKA (SI)

U TRAJANJU OD 1 MESECA

Broj

Naziv veštine

Gleda

Asistira

Izvodi

45

Prikazivanje statističkih podataka - tabeliranje i grafičko prikazivanje

 

 

5

46

Statističko opisivanje podataka - relativni brojevi, mere centralne tendencije, mere varijabiliteta

 

 

5

47

Statistička analiza podataka

 

 

5

48

Praktični rad sa korisničkim paketima za obradu teksta, grafičkim paketima, statističkim paketima

1

 

1

49

Prikaz dobijenih rezultata

1

 

1

50

Statističko zaključivanje

1

 

1

USTANOVE U KOJIMA SE SPROVODI PROGRAM SPECIJALIZACIJE IZ SOCIJALNE MEDICINE NA OSNOVU PRECIZIRANIH VEŠTINA

Institucija

Redni bojevi veština koje su priložene sa opisom i nivoom izvršenja

Potrebno vreme u mesecima

Medicinski fakultet - dvosemestralna nastava

 

9

Okružni zavod/Institut za javno zdravlje

3, 4, 5, 6, 7, 10, 11, 12, 13, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 45, 46, 47, 48, 49, 50

12

Institut za zaštitu zdravlja Republike Srbije - Batut

2, 17, 18, 21, 27, 28, 29, 39, 40, 41, 42, 43, 44

5

Zavod za zdravstveno osiguranje

20, 21

2

Institut za socijalnu mentalno zdravlje i Institut za socijalnu medicinu Medicinskog fakulteta

1, 24, 25, 26

2

Institut za socijalnu medicinu Medicinskog fakulteta

47, 49, 50

1

Zavod za statistiku Republike Srbije

18, 19

1

Dom zdravlja

8, 9, 14, 15, 16, 22, 30

2

Klinički centar, Institut za zdravstvenu zaštitu majke i deteta

8, 9, 22, 23

2

Ukupno

 

36

TEORIJSKE OSNOVE SOCIJALNE MEDICINE (DVOSEMESTRALNA NASTAVA)

Dužina trajanja: 9 meseci

Održavanje nastave: Na svim medicinskim fakultetima u Srbiji

Način izvođenja nastave: interaktivna predavanja, vežbe, seminari i individualni rad

Sadržaj nastave:

Socijalna medicina

- Javno zdravlje i socijalna medicina.

 

- Determinante zdravlja i stilovi života, socijalni kapital

 

- Međunarodno zdravlje.

 

- Kvalitet života povezan sa zdravljem i njegova procena.

 

- Procena zdravlja stanovništva i faktora povezanih sa zdravljem

 

- Procena stanja i funkcionisanja zdravstvene službe

 

- Procena zdravstvenih potreba

 

- Zdravstvena zaštita prema nivoima prevencije i za posebne populacione grupe (žene i deca, radno-aktivno stanovništvo, stari, siromašni, izbeglo stanovništvo, romi, ljudi koji žive sa invaliditetom).

 

- Zdravstvena zaštita zasnovana na dokazima

 

- Sistemi zdravstvene zaštite i finansiranje

 

- Reforme sistema zdravstvene zaštite

 

- Zdravstvene ustanove

 

- Zdravstvena dokumentacija i evidencija

 

- Ekonomika zdravstva

 

- Osnove zdravstvenog zakonodavstva

 

- Zdravstvena politika, Evropski kontekst zdravstvene politike

 

- Menadžment u zdravstvu, i veštine menadžera

 

- Strateško i operativno planiranje

 

- Komunikacije u zdravstvu

 

- Stalno unapređenje kvaliteta u zdravstvenoj zaštiti

 

- Procena zdravstvenih tehnologija

 

- Promocija zdravlja i zdravstveno vaspitanje

 

- Okruženja za zdravlje

 

- Socijalni marketing

 

- Zajednica i participatorne intervencije u zajednici

Epidemiologija

- Osnovni pojmovi i definicije u epidemiologiji

 

- Epidemiološki modeli bolesti

 

- Prirodni tok bolesti

 

- Agens, domaćin sredina

 

- Epidemiološke metode

 

- Skrining

 

- Tipovi epidemija i istraživanje epidemija

 

- Epidemiologija zaraznih bolesti

 

- Bolničke infekcije

 

- Epidemiologija nezaraznih bolesti

Higijena

- Zagađenje životne sredine (voda, vazduh, namirnice, buka, zemljište itd.).

 

- Komunalna higijena.

 

- Pregled osnovnih profesionalnih noksi

 

- Značaj ishrane u očuvanju zdravlja

Medicinska statistika

- Deskriptivna statistika

 

- Statistička analiza, verovatnoća, normalna raspodela

 

- Ispitivanje značajnosti razlika

 

- Parametrijske analitičke metode

 

- Neparametrijske analitičke metode

 

- Analiza preživljavanja

 

- Analiza vremenskih serija

 

- Modeli za predviđanje

 

- Višestruka regresija i korelacija

 

- Komunikaciono informacione tehnologije

 

- Elektronska zdravstvena dokumentacija

 

- Menadžment zdravstvenim informacionim sistemom

U toku izvođenja dvosemestralne (teorijske) nastave specijalizant je dužan da u dogovoru sa mentorom radi na sakupljanju i analizi podataka za svoj specijalistički rad.

42. Sportska medicina

tri godine
(36 meseci)

1. Osnovni principi

1.1. Postoji jaka veza između fizičke aktivnosti i zdravlja

1.2. Fizička aktivnost je neophodna za dobro zdravlje i kvalitet života. Fizička aktivnost i vežbanje imaju pozitivan uticaj na mišićno-skeletne, kardiovaskularne, respiratorne, hormonsko-imunološke, hematološke neurosenzorne i gastrointestinalne sisteme.

1.3. Nivoi fizičke aktivnosti se smanjuju u većini razvijenih zemalja u svim uzrastima. Redovna fizička aktivnost i sport, pogotovo tokom detinjstva i perioda adolescencije, pospešuje pravilan rast i razvoj, održavaju zdravlje i uklanjaju negativne faktore rizika kao što su gojaznost, dijabetes tip 2, osteoporozu, hipertenziju, koronarnu bolest i druge bolesti.

1.4. Fizička aktivnost i vežbanje uklanjaju mnoge faktore rizika koji limitiraju kvalitet života.

1.5. Specijalisti sportske medicine i drugi učesnici uključeni na ovom projektu mogu imati bitan uticaj na sve ovo gore navedeno uključujući i smanjenje troškova zdravstvene nege.

2. Definicija i predmet bavljenja sportske medicine

Sportska medicina je multidisciplinarna klinička i akademska disciplina (u nekim zemljama i poddisciplina) medicine, koja se bavi zdravljem ukupne populacije tako što stimuliše fizički aktivan način života i bavi se dijagnostikovanjem, lečenjem, prevencijom i rehabilitacijom povreda i bolesti i stimulacijom bavljenja fizičkim aktivnostima, vežbanjem i sportom na svim nivoima.

Sportska medicina je orijentisana ka zdravom organizmu oba pola u različitim životnim dobima.

Sportska medicina ne brine samo o sportistima koji pripadaju sportskoj eliti. Ona se uglavnom fokusira na:

Prevenciju hroničnih bolesti koje su izazvane pasivnim načinom života što je predmet sve većeg interesovanja eksperata u sportskoj medicini.

Klinički skrining i pregledima pre vežbanja i takmičenja kao i na medicinsku pomoć sportistima u svim disciplinama.

Na korišćenje zamena, farmakoloških agenata, doping kontrolu i proveru pola i njenih moralnih, pravnih i zdravstvenih poteškoća.

Medicinsku problematiku vezanu za internacionalna sportska dešavanja, uključujući i sportiste sa invaliditetom, a ta problematika je vezana za posledice dugog putovanja i aklimatizacije.

Naučna istraživanja i ekstenzivna klinička istraživanja koja se sprovode u sferi sportske medicine sa mogućnošću dalje specijalizacije.

Sve veća medijska pažnja i značajna finansijska i politička podrška u međunarodnim sportskim dešavanjima stvaraju atmosferu u kojoj se sport i posao prepliću i to ne ide uvek u korist sportista. Kao rezultat, sportska medicina može da obuhvati mnoštvo disciplina uključujući internu medicinu, deo medicine koji se bavi time kako vežbe utiču na fiziologiju tela, kardiologiju, ortopediju i traumatologiju, fizikalnu i rehabilitacionu medicinu.

Sportska medicina je multidisciplinarni deo medicine, koji spaja lekare, sportske trenere, terapeute, sportske naučnike, nutricioniste, psihologe, sportiste itd. Pored svoje kliničke stručnosti, specijalista sportske medicine je stručnjak koji je na čelu multidisciplinarnog sportsko medicinskog tima, koji koordinira aktivnosti vezane za zdravlje sportista.

3. Uloga specijaliste sportske medicine

Specijalista sportske medicine može raditi u različitim sredinama i zato pored osnovne edukacije koja je opisana u programu on/ona mora biti i kompetentan za medicinske probleme koji mogu nastati u sportu/praksi kojom će se on/ona baviti. Na primer, on mora imati znanje i o tome šta je potrebno u medicini koja je vezana za ples ili fudbal pa sve do poznavanja potreba profesionalaca kao što su policajci, vatrogasci i pripadnici oružanih snaga. To znanje mora da se stekne van ovog programa, prilikom saradnje sa gore spomenutim licima. Međutim, od specijaliste se očekuje da ispuni očekivanja vezana za pružanje prve pomoći, ili da zna kako da reaguje na uobičajene probleme koji se mogu desiti u sportu, uopšteno gledano. Specijalista mora da promoviše razvoj sportske medicine i mora biti osposobljen da doprinese naučnim istraživanjima tako što će znati kako da kritički analizira naučne podatke iz literature i da razume osnove o tome kako da planira i sprovede istraživanje u skladu sa etikom i statistikom. Mora posedovati i menadžerske sposobnosti kako bi mogao, primera radi, da isplanira i da preduzme sve preventivne mere, vezano za putovanja sa timom ili tokom takmičenja u nepoznatim okruženjima i kulturama. Mora biti vođa stručnog tima čija je briga primarno očuvanje zdravlja i postizanje maksimalnih funkcionalnih sposobnosti osoba koje se fizičkom aktivnošću bave u rekreativne ili profesionalne, svrhe, različite životne dobi, pola, u svojoj ili drugim životnim sredinama, kao i različitim klimatskim faktorima (uslovima).

4. Ciljevi specijalizacije

Ove studije u sportskoj medicini imaju za cilj da daju teoretsku potporu i praktične veštine kao što je u programu opisano, dovoljno da bi se obezbedile prvolinijske kliničke usluge najviše mogućeg standarda i da se dođe do formalnog priznanja specijaliste sportske medicine koje će biti jednako u svim zemljama Evropske unije.

Osnovne veštine koje ovaj program uključuje su:

Kliničke

- Da se obezbedi klinički skrining i pregled pre vežbanja i takmičenja, kao i medicinska pomoć sportistima.

- Stvoriti uslove za donošenje, kako god je to moguće, tačne dijagnoze i lečenje povreda ili bolesti koje su nastale usled vežbanja ili sporta

- Obezbediti vodeću poziciju u zbrinjavanju povreda ili bolesti od njihovog nastanka i da se obezbedi povratak sportu

- Obezbediti prikladnu i ljubaznu komunikaciju sa drugim kliničkim profesionalcima kada se traži mišljenje, pregled ili lečenje

- Uska saradnja sa drugim lekarima kako bi se uverili da sportista dobija najbolji mogući tretman na svakom nivou lečenja.

- Bliska saradnja sa sportskim organizacijama kako bi se sačuvala zdrava i bezbedna sredina

- Najviši nivo etičkih standarda u sportskom okruženju uključujući i anti-doping aktivnosti

Zdravstvena zaštita

- Kao deo multidisciplinarnog tima kako bi se unapredila i promovisala fizička aktivnost kao mera za očuvanje zdravlja

- Identifikovanje poremećaja i njihov uticaj na kvalitet života i rad unutar multidisciplinarnog okvira kako bi se poremećaji uklonili ili bi se smanjio njihov uticaj

- Saradnja sa lokalnim medicinskim stručnjacima, zdravstvenim centrima kako bi se stanovništvu pružila šansa da vežba i time lično doprinese svom zdravlju

- Uspostavljanje veze sa javnošću (lokalnim vlastima, obrazovanjem, humanitarnim službama) i privatnim sektorom kako bi pojasnili zdravstvene aspekte programa vežbanja (fizičke aktivnosti)

Menadžerske

Saradnja sa mrežom specijalista iz drugih oblasti kao što je opšta medicina, ortopedija, reumatologija, urgentna medicina, fizikalna i rehabilitaciona medicina, neurologija, ginekologija, endokrinologija, klinička fiziologija itd. kako bi se razumeli medicinski uslovi koji utiču na populaciju

- Saradnja sa medicinskim vlastima na svim nivoima kako bi se obezbedili izvori koji bi pomogli promovisanje fizičke aktivnosti zbog poboljšanja zdravlja čitave populacije

- Uspostaviti saradnju sa državnim organizacijama, kao što su socijalna služba, obrazovne ustanove, službe za zbrinjavanje, službe za nezaposlene, humanitarne organizacije koje pomažu licima sa invaliditetom u društvu

Doprineti organizacijama koje promovišu širenje znanja u zajednici (društvu) radi poboljšanja zdravlja i unapređenje sporta

Obrazovanje i istraživanje

- Učestvovati u redovnim kliničkim pregledima

- Promovisati i aktivno učestvovati u naučnim istraživanjima u saradnji sa Univerzitetom

- Kritički pregled naučne i stručne literature i primena dokazanih doktrinarnih principa u praksi

- Aktivno učešće u obrazovnim aktivnostima za decu, zajednicu, sportske organizacije, sportiste, i druge profesionalce radi promovisanja aktivnog načina života i poboljšanja bezbednosnih standarda u sportu

- Učestvovanje u svim odobrenim trening programima

5. Fleksibilna obuka

Kandidati koji ne mogu da rade puno radno vreme mogu da izaberu fleksibilne programe. Direktiva Evropske komisije (EC) 93/16 Evropske ekonomske zajednice (EEC) zahteva sledeće:

I Vanredne obuke će imati iste zahteve isto koliko i one sa punim radnim vremenom, i jedina je razlika u trajanju

II Ovlašćeni organi će imati zaduženje da osiguraju da ukupno trajanje i kvalitet vanrednih obuka se ne razlikuje od redovnih

6. Struktura, trajanje i organizacija specijalizacije

Program će omogućiti da specijalisti sportske medicine mogu u svojoj struci da rade u zdravstvu i u željenoj grani sporta

Glavne karakteristike primene kliničke sportske medicine su:

- Obuhvata i kliničke i obrazovne aktivnosti

- Zahteva interakciju i pacijenta i onog koji uči, sa naglaskom na efektivnu komunikaciju, koja omogućuje kliničkim događajima da se posmatraju i leče kao individualna edukativna iskustva

Nastava će biti sprovedena u različitim kliničkim oblastima. Praksa i savladavanje veština će biti organizovana samostalno ili nadzirana od strane lekara sa iskustvom iz te oblasti (mentor). Specijalizant treba da ima mogućnost da izvodi procedure koje se primenjuju u ustanovi u kojoj se obavlja praktična nastava, uz stalno prisustvo iskusnijeg kolege. Odgovornost za izvođenje zahtevanih postupaka leži na lekaru koji vrši nadzor nad izvođenjem praktične nastave. Odgovornost za sprovođenje traženih postupaka i obaveštavanje o izostanku sa nastave, ili o nemogućnosti izvođenja određenih procedura leži na specijalizantu.

Lično usavršavanje i učenje, koje uključuje relevantnu stručnu literaturu, članke i tekstove sa CD-ova, DVD-jeva, istraživanje web-sajtova i korišćenje ostale stručne literature veoma važno za sprovođenje procesa specijalizacije.

Od specijalizanta se očekuje da vodi kompletnu evidenciju o praktičnom radu, i to kroz prikaze slučajeva, i ostalim zapažanjima u periodu praktičnog dela specijalizacije, dok će program samostalnog rada (studiranja), kao i popis literature biti pregledan od strane mentora. Evidencija i pisani dnevnik specijalizacije će biti sastavni deo dokumentacije pregledane i overene od strane mentora.

Od specijalizanta se zahteva da uzme aktivno učešće u nastavi, kao i da bude sposoban za prezentacije stručnih tema studentima osnovnih i postdiplomskih studija, kao i nemedicinskom osoblju na sesijama u malim grupama, koristeći pri tom različite audiovizuelne metode. Specijalizant treba da bude sposoban za prezentaciju slučaja u vizitama i na kliničkim jutarnjim sastancima.

Važan deo praktične nastave je podsticanje na integrisanje teoretskog znanja i praktičnih veština iz oblasti kardiologije, ortopedije, fizikalne medicine i rehabilitacije, opšte medicine i iz oblasti kliničke fiziologije. Specijalizant treba da proširi svoja saznanja iz svojstava funkcionisanja mišića, kao što su izometričnke i izokinetičke kontrakcije, ciklična ergometrija i ergometrija na tredmilu. On mora biti sposoban da ta saznanja upotrebi u svrhu postavljanja dijagnoze, preporuka za terapiju i način života i sprovođenja fizičke aktivnosti, i to kod osoba oba pola, uzrasta i osoba različitih fizičkih mogućnosti. Kroz posmatranje vrhunskih sportista, specijalizant će naučiti kako da prepozna i leči sindrom pretreniranosti i preopterećenja sportiste. Kroz nadzor nad trenažnim procesom i takmičenjem, specijalizant je osposobljen za davanje kompetentnih i stručnih saveta u vezi higijene i ishrane, a u tesnoj saradnji sa trenerima, sportistima, fizioterapeutima, upravom klubova i drugim službenim licima.

6.1. Radni deo specijalizacije

Teoretski deo nastave će biti organizovan kroz predavanja i seminare. Tok i učestalost sastanka se dogovaraju sa rukovodiocem specijalizacije. U kliničkom delu odnos specijalizant-mentor je bitan u delu usvajanja praktičnih veština.

6.2 Praktična nastava

Kroz praktični deo nastave specijalizant mora biti nadgledan od strane odgovarajućeg specijaliste, koji je lično odgovoran za njeno sprovođenje (mentor) . Uslovi za sprovođenje nastave moraju biti odobreni od strane odgovarajuće nacionalne organizacije, odnosno fakulteta pod čijim okvirom se ona realizuje.

6.3. Nastavno osoblje

Program specijalizacije se realizuje po utvrđenim pravilima u okviru Medicinskog fakulteta akreditovanog za ovu oblast preko Katedre za sportsku medicinu i učešće kompetentnih nastavnika i saradnika, matičnog i srodnih fakulteta, kao i istaknutih stručnjaka akreditovanih za bavljenje sportskom medicinom.

6.3.1 Rukovodilac nastavnog programa treba da bude specijalista medicine sporta sa praktičnim radom u toj oblasti u poslednjih pet godina. On/ona mora biti kvalifikovani specijalista određen od strane odgovarajuća nacionalne organizacije medicine sporta. Mora imati dokumentovana istraživanja i završene postdiplomske studije, a poželjno je da ima i akademsku titulu višeg stepena. Kolegijum za specijalizaciju treba da ima u svom sastavu relevantne specijaliste, koji će garantovati da će se predviđeni deo nastave odvijati u punom obimu. U zemljama koje tek razvijaju ovu specijalizaciju, dopušteni su i prelazni oblici organizovanja kolegijuma za specijalizaciju.

6.3.2. Rukovodilac programa specijalizacije će biti odgovoran za svaki pojedinačni program specijalizacije, koji mora biti u skladu sa nacionalnim zakonodavstvom, a koji će ujedno i slediti preporuke evropskog Multidisciplinarnog zajedničkog komiteta sportske medicine za specijalizaciju sportske medicine.

6.3.3. Nastavno osoblje će biti dovoljno brojno u odnosu na broj specijalizanata koji učestvuju u programu specijalizacije - sledeći nacionalne propise - koji će garantovati odgovarajuću kontrolu nad specijalizantima koji učestvuju u programu specijalizacije.

6.4. Program specijalizacije

Specijalizacija medicine sporta traje najmanje 3 godine (ili odgovarajuće vreme provedeno na 1800 nastavnih časova)

Preporuka je da specijalizacija uključuje:

9 meseci dvosemestralne nastave

6 meseci na internoj medicini, sa posebnim naglaskom na kardiološke probleme, urgentnu medicinu i praktične nutricionističke probleme (ili metaboličke i endokrionološke bolesti ili ostale slične oblasti)

6 meseci ortopedije i traumatologije

6 meseci fizikalne medicine i rehabilitacije

1.5 meseci klinička fiziologija i higijena

1.5 meseci funkcionalna dijagnostika

6 meseci u referentnom sportskomedicinskom centru, uključujući teoretsku i praktičnu nastavu i iskustvo u radu u sportskomedicinskom timu.

Za katalog znanja i veština videti dodatak 1

6.4.1 Dnevnik specijalizanta

Specijalizant vodi dnevnik specijalizacije, u kome rukovodilac pojedinih faza specijalizacije upisuje svoja zapažanja o evidenciji prisustva i radu specijalizanta.

6.5 Procena sposobnosti

Tok specijalizacije i savlađivanje veština u toku specijalizacije se ocenjuje od strane mentora i nezavisnog ispitivača iz katedre. Od strane mentora se ocenjuju praktična znanja i veštine. Standardne veštine se ocenjuju u okviru sveobuhvatnog nadzora u toku specijalizacije.

7. Ustanove u kojima se obavlja specijalizacija

7.1. Ustanova u kojoj se obavlja specijalizacija mora biti priznata od strane nacionalnog tela odgovornog za sprovođenje toka specijalizacije medicine sporta (fakulteta), koja donosi listu ustanova u kojima se specijalizacija može obavljati. Te ustanove moraju zadovoljavati zahteve postavljene u pravilima fakulteta i dokumenta državnog organa (Ministarstva) koje je usvojilo ovaj program postdiplomskih studija medicine sporta.

7.2. Institucije u kojima se obavlja specijalizacija treba da organizuju olakšani pristup specijalizantu u sva područja ustanove da bi se tok specijalizacije mogao sprovesti u optimalnom okruženju u okviru jednog univerzitetskog ili kliničkog centra, a da se uz to omogući interdisciplinarnost i kontakt sa specijalizacijskim programima drugih kliničkih specijalizacija. Takođe mora biti obezbeđen pristup literaturi dostupnoj toj instituciji. Postoji mogućnost organizovanja dela specijalizacije i u drugim sportskomedicinskim ustanovama.

Dodatak 1. Program specijalizacije iz medicine sporta

FIZIOLOGIJA FIZIČKE AKTIVNOSTI

Osnove fiziologije fizike aktivnosti i njena primena

Ćelijski energetski metabolizam.

Sistem prenosa energije pri fizičkoj aktivnosti.

Energetski sistem.

Merenja obima potrošnje energije.

Kardiovaskularna adaptacija pri fizičkoj aktivnosti.

Adaptacija respiratornog sistema pri fizičkoj aktivnosti.

Neuromišićni odgovor na fizičku aktivnost.

Praćenje energetskog metabolizma i neuromišićne aktivnosti.

Hormoni i endokrini sistem u fizičkoj aktivnosti.

Osnove trenažnog procesa.

Snaga i jačanje.

Praćenje fizičkih sposobnosti, trening, pretreniranost.

Procena fizičke sposobnosti.

Okolina i fizička aktivnost.

Ergogena suplementacija.

Genetika i fizička aktivnost.

Polna zavisnost i fizička aktivnost.

Hendikep i fizička aktivnost (sluh, vid, telesna invalidnost).

Praktične veštine

Određivanje obima energetske potrošnje

Procena VO max

Testiranje plućnih funkcija

Izokinetički testovi

Merenje sile

Procena specifičnog kondicionog stanja

KLINIČKA ANATOMIJA

Klinički relevantna regionalna anatomija, uključujući gornje i donje ekstremitete, trbušno-slabinski deo i karlicu, glavu i vrat, grudni koš, kičmeni stub.

Normalne varijacije u anatomiji i njihov značaj za rizik od povređivanja, prevenciju i lečenje povreda.

ISHRANA I FIZIČKA AKTIVNOST

Makronutritijenti i fizička aktivnost

Mikronutritijenti

Hidratacija

Osnova potrošnje energije pri fizičkoj aktivnosti

Ishrana i fizička aktivnost u ekstremnim uslovima

Sastav tela

Ishrana i zdravlje

Gojaznost, vežbanje i kontrola težine

Ishrana, depoi glikogena i izdržljivost

Proteini i anabolici u ishrani

Suplementi

Alkohol i fizička sposobnost

Poremećaji ishrane i zdravlje kostiju žena u sportu

Izračunavanje kalorijske potrošnje

Određivanje i analiza vremena ishrane

Izračunavanje telesnog sastava

Ishrana sportista u različitim uslovima trenažnog i takmičarskog režima i suplementacija

ISHRANA I VEŽBANJE

Makronutritijenti

Mikronutritijenti

Hidratacija i napor

Potrošnja supstrata tokom vežbanja

Ishrana i vežbanje u ekstremnom okruženju

Telesni sastav

Ishrana i zdravlje

Gojaznost, vežbanje i kontrola težine

Ishrana za vežbanje

Ishrana, glikogenske rezerve i izdržljivost

Visokomasna ishrana i vežbanje

Anabolička i proteinska ishrana

Suplementi

Alkohol i performanse vežbanja

Poremećaj ishrane, zdravlje kostiju i trijada sportistkinja

Izračunavanje energetske potrošnje

Formulisanje i analiza dnevnika ishrane

Izračunavanje telesnog sastava

Preporuka ishrane za različita vrsta vežbanja/ režime treninga i korišćenje suplemenata

Javno zdravlje

Primarna zdravstvena zaštita

Osnovne terapijske opcije za uobičajena stanja koje se sreću u Opštoj medicini uključujući ENT, plućne bolesti, kardiološka stanja, gastroenterološka, oftalmološka i dermatološka stanja

Akutna terapija uobičajenih mišićno-skeletnih povreda

Arocedura upućivanja sekundarnom i tercijarnom nivou zdravstvene zaštite

Indikacije i kontraindikacije za vežbanje zdravih i kod onih sa izvesnim medicinskim ograničavajućim stanjima

Izazovi u nerazvijenim sredinama i etničkim manjinama

Efekti lekova na toleranciju vežbanja

Razumevanje u organizaciju fizioterapije u zajednici (društvu)

JAVNO ZDRAVLJE

Korist vežbanja u prevenciji primarnih i sekundarnih bolesti, radeći sa stanovništvom i kroz organizacije.

Programirane fizičke aktivnosti, uloga vežbanja u bolestima srca, respiratornim bolestima, osteoporozi, artritisima, hipertenziji, dijabetesu i mentalnom zdravlju.

Fiziologija fizičkog opterećenja i zdravlje

Osnove epidemiologije, pregled metoda i projektovanje

Teoretske osnove zdravstvene promocije

Dokazi u istraživanju fizičke aktivnosti /zdravlje

Politika javnog zdravlja prema fizičkoj aktivnosti i zdravlju

Službe koje podržavaju promociju fizičke aktivnosti i njihova struktura

Merenje fizičke aktivnosti, nivoa kondicije i zdravlja kod pojedinaca i populacije

Sposobnost da se započne program zdravstvenog praćenja

Veštine da se obezbedi praktičan vodič za početak i vođenje programa vežbanja za ljude sa medicinskim problemima, kao i da se suoče sa bilo kojim tehničkim ili problemima pacijenta koji može nastati tokom ovakvog programa.

Efekat bolesti na kapacitet vežbanja

Razumevanje medicinskih stanja koja se često sreću kod osoba koje vežbaju uključujući mentalne bolesti, akutna febrilna stanja, epilepsiju (i druga neurološka stanja), dijabetes, poremećaji koagulacije, kancer, astma, i stanja vaskulopatija.

Razumevanje efekta koja ova stanja mogu da imaju na sposobnost vežbanja, bilo na kapacitet vežbanja ili na njegovu bezbednost.

Razumevanje potencijalnih efekata lekova koja se koriste u terapiji ovih stanja, na sposobnost vežbanja.

Medicina mišićno-skeletnog sistema

Opšta patologija mišićno-skeletnog sistema

Razumevanje čestih kliničkih znakova i simptoma u opštoj patologiji mišićno-skeletnog sistema koji može prijaviti sportista

Razumevanje nalaza koji se dobijaju snimanjem ili drugim relevantnim dijagnostičkim procedurama

Iskustvo:

Kruženje na klinikama za reumatologiju i endokrinologiju

Pohađanje predavanja i seminara koja se tiču ovih stanja Kruženje na klinikama za ortopediju i traumatologiju.

Lečenje mekotkivnih i sportskih povreda

Znanje

Prevencija povreda

Predtakmičarski skrining (navodeći faktore rizika, uključujući biomehaničke nenormalnosti)

Dokazi koji se tiču zagrevanja i istezanja

Sportska oprema, uključujući i zaštitnu opremu - zdravlje i bezbednost koji se tiču sporta

Bezbedni režimi treninga u predsezoni

Ciljani programi snage i kondicije - specifične za sport i specifične za pojedinca

Podloga za trening i sportska obuća za trening

Promena pravila u sportu

Lečenje akutnih povreda

Principi lečenja akutnih povreda mekog tkiva - laceracije, istezanja, uganuća, kontuzija i hematoma

Principi lečenja akutnih povreda zglobova i kostiju - dislokacije, frakture, avulzione povrede, epifizealne povrede

Razumevanje patološkog procesa mekotkivnih povreda i mogući efekti uobičajene farmakološke terapije kod ovih procesa

Lečenje hronične/ povrede prenaprezanja - pretreniranosti

Principi pregledanja, dijagnostikovanja i lečenja sindroma prenaprezanja.

Principi konzervativnog lečenja povreda

Principi rehabilitacije povreda - ligamenata/ tetiva/ mišića/ zglobovi

Multidisciplinarni pristup rehabilitaciji

Korišćenje tejpovanja, stavljanja udlaga, suporta, ortoza

Principi hirurškog lečenja muskuloskeletnih povreda

Potpuno razumevanje mehanizama povrede tkiva i njihovog oporavka

Tehnike davanja injekcija u zglobove i meka tkiva.

Mišićno skeletna radiologija

Znanje

Uloga tehnika snimanja u opštim pojmovima u smislu koje slike proizvodi koja tehnika.

Razumevanje relativnog rizika od zračenja u zavisnosti od različitih tehnika snimanja.

Prednosti i relativne mane različitih tehnika snimanja i njihova sposobnost za prikaz normalnih i patoloških struktura tetiva, ligamenata, mišića, kostiju i zglobova.

Potpuno razumevanje uloge slikanja u dijagnostici predstavljajući ga timu lekara i specijalistima sportske medicine. Ovo uključuje dijagnostiku i akutnih i hroničnih simptoma uključujući i akutne traumatske povrede i hronične povrede prenaprezanja.

Sposobnost uspostavljanja diferencione dijagnoze zasnovan na anamnestičkim podacima i kliničkim pretragama sa ciljanim korišćenjem slikanja da bi se uspostavila diferenciona dijagnoza.

Biomehanička procena hoda

Znanje

Funkcionalna anatomija zglobova i mišićno-tetivnih jedinica

Karakteristike kostiju, tetiva, ligamenata, zglobne hrskavice, mišića pod uticajem fizičkog stresa i istezanja i njihova otpornost na zamor

Analiza pokreta ljudi - osnove kinematike i kinetike

Biomehanička analiza za sport specifičnih tehnika

Efekti loše biomehanike, uticaj na držanje tela

Metodi i efekti promene biomehanike

Principi telesne morfologije

Sticanje iskustva iz biomehanike sa pedijatrom/fizioterapeutom

Posećivanje workshop-ova čije su teme ortotična konstrukcija.

Rad unutar kluba

Klupski lekar

Znanje

Uloga klupskog lekara

Predtakmičarski skrining

Zdravstvena edukacija i procena pred sezonu

Sticanje veština i fizičke kondicije

Zaštitna oprema

Medicinska oprema, obezbeđivanja lekova koji su potrebni za potrebe tima

Strukturisanje treninga u cilju sprečavanja povređivanja

Predavanje o dopingu i metodama/ dozvoljena upotreba zabranjenih lekova/ doping kontrola

Zdravstveni zahtevi za putovanja, u smislu leta avionom i imunizacija

Lekarska tajna i medicinsko pravni aspekti zdravstvenog zbrinjavanja sportiste

Poremećaji ishrane, trijada sportistkinja

Zaštita dece

Hendikepirani i sport

Veštine

Sposobnost komuniciranja

Sposobnost pripreme medicinskog tima za putovanje

Sposobnost procene stanja okruženja/higijene/objekata

Sposobnost da se radi i sa individualnim sportistima i sa timom

Sposobnost primarnog zbrinjavanja povređenog sportiste

Adekvatno vođenje medicinske dokumentacije

Iskustvo

Nadgledan najmanje 2 godine kao lekara tima

Vođenje protokola sportista i ekipe i svih stanja koja su bila

Iskustvo putovanja sa različitim timovima

Pohađanje odgovarajućih kurseva kao što je kurs Prve pomoći

Lekar odgovoran za sportske događaje

Opšte znanje

Pravni i medicinsko-pravni vodiči koji se odnose na medicinsku i Bezbednost gledalaca na objektima za takmičenje

Vodiči za broj i vrstu medicinskih radnika koji su potrebni za obezbeđivanje sportskih događaja sa velikim brojem učesnika i/ili gledalaca.

Relevantni pravni akti, nacionalni i EU koji se tiču organizacije sportskih događaja sa velikim brojem učesnika i/ili gledalaca

Procedura za evakuaciju povređenog sportiste ili gledalaca sa bilo kojeg sportskog događaja

Procedure za procenu potreba u smislu lekova, medicinske opreme, medicinskog osoblja, i komunikacijske opreme za bilo koji sportski događaj.

Specifični sportovi

Znanje

Bliskost sa širokom paletom sportova u smislu pravila i propisa, fizioloških zahteva i rizika povređivanja

Obezbeđivanje medicinske terapije za sportiste koji su u ovim sportovima

Obezbeđivanje saveta za upravu ekipa u smislu predtakmičarskog skrininga, programa treninga, procena rizika povređivanja i terapija povreda, za bilo koji od ovih sportova.

Iskustvo

Provođenje vremena sa timovima koji su uključeni u ove sportske discipline

Pohađanje odgovarajućih kurseva za lečenje sportista uključenih u ove sportove

Urgentna stanja

Povrede glave i potres mozga

Patofiziologija potresa mozga

Različite definicije potresa mozga

Procena ozbiljnosti potresa mozga - na osnovu anamneze

Razumevanje mogućih značajnih komplikacija

Dijagnostikovanje potresa mozga

Razumevanje kratkotrajnih i dugotrajnih posledica potresa mozga

Rehabilitacija sportiste sa potresom mozga

Racionalna procena povratka na sportske aktivnosti

Pravila specifična za različite sportove

Maksilofacijalne i povrede zuba

Iznenadna smrt u sportu

Znanja

Incidenca i prevalenca iznenadne smrti sportiste

Etiologija iznenadne smrti sportiste

Uključujući kardiološke uzroke

Uključujući traumatske uzroke

Faktori okoline

Razumevanje uloge predtakmičarskog skrininga

Veštine

Uvođenje strategije za smanjenje rizika od iznenadne smrti u sportu

Sposobnost za prepoznavanje sportista sa rizikom na osnovu anamneze, pregleda i odgovarajućih pretraga

Sposobnost za rad sa sportistima sa poznatim riziko faktorima

Iskustvo

Medicinsko obezbeđenje takmičenja u kontaktnim sportovima

Prisustvovanje kardiološkim testiranjima

Analiza EKG-a i prepoznavanje odgovarajuće patologije

Posmatranje ehokardiografije

Prisustvovanje kliničkoj praksi mekotkivnih oboljenja, uključujući Marfanov sindrom

Učestvovanje u izvođenju prethodnih pregleda

Trening iz reanimacije

Procena stanja na licu mesta uključujući pružanje pomoći za održanje osnovnih životnih funkcija, napredne tehnike za održanje životnih funkcija, anafilaksija, osnovni i napredni kurs održanja disajnih puteva, spinalna imobilizacija i principi bezbednog transporta pacijenta sa povredom kičme

Osnove farmakologije lekova primenjenih u reanimaciji

Detaljno poznavanje principa brige pacijenta bez svesti

Osnovno znanje i principi zbrinjavanja traume

Principi i tretman povrede kičme, glave, grudnog koša, abdomena, opekotina, povrede oka, zuba i genitourinarnih povreda

Nesreće i hitna stanja

Osnovi trijaže povreda

Akutna procena i tretman mekotkivnih povreda

Principi osnovnog zbrinjavanje fraktura

Znanja o najčešćim frakturama i dislokacijama gornjih i donjih ekstremiteta

Procena i tretman major i minor povreda glave

Diferencijalna dijagnoza kod akutnih trauma oka

Diferencijalna dijagnoza kod akutnih trauma uha, grla i nosa

Razumevanje principa i primene lokalnih anestetika kao i primene lokalne i opšte anestezije

LEKOVI U SPORTU

Razumevanje efekata različitih farmaceutskih preparata na fizičku radnu sposobnost

Istorijat upotrebe lekova u sportu

Nedozvoljene supstance i metode u sportu

Terapeutska upotreba lekova kod oboljenja ili povreda

Edukacija sportista i terapeuta - uloga lekara i njegove obaveze

Zakonodavci uključujući vladu, MOK, WADA i pojedinačne sportske organizacije

PSIHOSOCIJALNI ASPEKTI SPORTSKE MEDICINE

Svest o motornom učenju, selektivnoj pažnji i obradi informacija (teorija i modeli)

Psihologija promena ponašanja u toku sportske aktivnosti

Psihološki aspekti stresa, traume, nesposobnosti, rehabilitacije i neuspeha u sportu

Psihološki aspekti motivacije, pobuđivanja i uspeha

Grupna psihologija: ekipe, trenera, medicinske ekipe, grupna dinamika, remodelovanje ponašanja

Psihološki/efekti raspoloženja fizičke aktivnosti

Sociologija sporta: uključujući nasilje u sportu, norme i vrednosti ponašanja u sportu, efekat sporta i fizičke aktivnosti na socijalizaciju, uticaj uzora, pitanja upotrebe droge u sportu

Psihosocijalni efekti prekida bavljenja sportom

PRETRAGE I PROCEDURE

Znanja fiziologije nerva i mišića - motorna jedinica

Poznavanje i razumevanje elektrofizioloških metoda (EMG i NCS)

Poznavanje indikacija za elektrofiziološke pretrage, njihove prednosti i mane

Poznavanje osnovnih karakteristika normalnog EMG-a i NCS-a

Poznavanje tri osnovna tipa povrede nerva (neuropraksija, aksonotmeza, i neurotmeza)

Detaljno anatomsko poznavanje mišićnih kompartmana, posebno onih sa češćom pojavom povećanog pritiska u kompratmanu (kopartment sindrom)

Anatomija zglobova, specifično povezanih sa mogućim komplikacijama kod aspiracije ili kod injekcione terapije na zglobovima

Principi biomehanike donjih ekstremiteta i primena ortoza

Principi i tehnika ultrasonografije lokomotornog sistema

POVREDE KIČME, REHABILITACIJA POSLE AMPUTACIJA I SPORT KOD OSOBA SA INVALIDITETOM

Poznavanje specijalnih potreba sportista sa invaliditetom (cerebralna paraliza, osoba sa amputacijama, slabovidi i nagluve osobe, mentalno zaostale osobe)

Poznavanje specijalnih medicinskih potreba sportista sa invaliditetom (znanja o kateterima, dekubitusima, nega patrljka i drugo)

Razumevanje fizičkih problema sa kojima se sreću osobe sa amputacijama i korisnici medicinskih kolica u svakodnevnom životu i u odnosu na sport

Poznavanje vrsta prostetičkih aparata, posebno onih koje se upotrebljavaju u sportu

Poznavanje vrsta kolica i izmena neophodnih u pojedinim sportovima

Posedovanje znanja o grupama i organizacijama osoba sa invaliditetom

Poznavanje efekata povrede kičmene moždine na različitim nivoima

Znanja o klasifikaciji nesposobnosti i odgovarajućih pravila i propisa - Specijalna Olimpijada, Paraolimpijske asocijacije

FIZIČKA AKTIVNOST KOD POSEBNIH GRUPA

Deca i adolescenti

Sportska selekcija

Anatomske i fiziološke razlike dece i adolescenata, u odnosu na tretman povreda i bolesti

Pedijatrijske povrede lokomotrnog sistema: povrede epifiznog platoa, trakcioni apofizitis, tipične frakture i specifične mekotkivne povrede

Razumevanje ne akcidentalnih povreda u svim oblicima, uz poštovanje deteta i njegovih prava

Razumevanje Gillck-ove kompetentnosti i legalnost lečenja maloletnih lica

Osnovna znanja o metaboličkim poremećajima kod dece i adolescenata

Osnovna znanja i principi prethodnog pregleda kod dece, sa posebnim osvrtom na kardiološki pregled (na HOCM)

Dijagnostika i tretman astme indukovane fizičkom aktivnošću u detinjstvu

Primena odgovarajućeg treninga i opterećenja za razvoj kostiju i metabolizma

Identifikacija najčešćih poremećaja u ishrani i percepciji sopstvenog tela kod sportiste u razvoju, sa posebnom pažnjom na pojavu amenoreje (primarne i sekundarne) i pojavu trijade žene sportiste

Razlike na osnovu pola

Razumevanje efekata hormonskog ciklusa na fizičku sposobnost

Razumevanje efekata vežbanja na menstrualni ciklus

Principi manipulacije menstrualnim ciklusom

Kontracepcija kod sportistkinja, prednosti i mane u odnosu na fizičku sposobnost

Razumevanje veze između hormona, težine, osteoporoze i stres fraktura kod žena sportista

Veza između trudnoće i vežbanja u smislu bezbednosti i fizičke sposobnosti

Principi povratka vežbanju posle porođaja

Razumevanja polnih razlika i vežbanja

Stariji sportisti

Razumevanje efekata starenja na mišićnu masu, kardiovaskularnu spremnost, izdržljivost

Znanje i uzimanje u obzir hroničnih bolesti i njihovih efekata na fizičku sposobnost

Razumevanje rizika i koristi vežbanja kod starih osoba

Znanje o efektima lekova (tj. beta - blokatori) na sposobnost za vežbanje

Znanja o prepisivanju vežbi

ISTRAŽIVANJA I STATISTIKA

Znanja

Etika kliničkog istraživanja

Tipovi istraživanja: eksperiment, opservacija, kontrola, pojedinačni slučaj

Principi statistike, dizajn studije, randomizacija i tehnike obrade podataka

Epidemiologija sportskih povreda i zdravstveni problemi vezani za fizičku aktivnost

Veštine

Sposobnost kritičkog čitanja naučnih, kliničkih i drugih relevantnih naučnih studija

Sposobnost evaluacije činjenica predstavljenih u naučnom radu, pregled literaturnih navoda i meta-analiza

Prezentovanje rezultata istraživanja u radovima i na stručnim skupovima

Dizajniranje i primena kliničke studije

Primena nalaza istraživanja u kliničku praksu

Preduzimanje odgovarajućih koraka na osnovu nalaza kliničke studije

Prikazivanje sposobnosti kreiranja istraživanja

NASTAVNE I PREZENTACIONE SPOSOBNOSTI

Principi izrade prezentacije

Principi pripreme informacija u prezentaciji za grupe različitog nivoa medicinskog znanja (sportisti, treneri, drugi zdravstveni radnici, specijalisti sportske medicine)

Poznavanje softverskih paketa za prezentaciju informacija

Prezentacija (istorija slučaja, literaturni navodi, nova znanja) na sportsko medicinskom skupu na godišnjem nivou: regionalni, nacionalni i međunarodni (poželjno)

Učešće na zvaničnim kursevima za unapređenje nastavnih sposobnosti

SPORTSKO MEDICINSKI MENADŽMENT

Principi personalne efikasnosti/ menadžment vremena

Principi biznis planiranja i marketinške strategije

Razumevanje IT u medicinskoj praksi i potencijal za unapređenje efikasnosti prakse

Pitanja ljudskih resursa

Principi dobre komunikacije, savetovanje

Principi dobrog timskog rada - dinamika grupe, tehnike rukovođenja, rešenje konflikata, motivacija, unapređenje timskog identiteta

Sposobnost efikasnog rada u multidisciplinarnim timovima vezanim za sportiste i fizioterapeute, sportske naučnike, osteopate, kiropraktičare, trenere i druge

Principi efikasnog finansijskog rukovođenja, planiranja, razvojne politike i budžeta

Organizacije unutar medicinske profesije:

Kliničko upravljanje

Procena

Principi planiranja vođenja formalnih sastanaka sa akcentom na formalnu strukturu sastanka

ETIČKI I MEDIKO - LEGALNI ASPEKTI

Relevantno nacionalno (EU) zakonodavstvo i medicinsko-pravne smernice

Zakonodavstvo u vezi pacijentovih prava

Zakonodavstvo u vezi držanja medicinske dokumentacije

Zahtevi za saglasnošću pacijenta

Smernice za rad sa maloletnim licima i drugim potencijalno osetljivim populacijama

Upoznavanje sa metodama pridobijanja informacija od značaja za pacijentovu privatnost, od strane medija i drugih zainteresovanih lica

Zakoni o privatnosti

Aneks 2
Etički Principi u sportskoj medicini

Etički kodovi Međunarodna Federacija Sportske Medicine (International Federation of Sports Medicine - FIMS) se odnose na sve specijaliste medicine sporta. Pregled ovih tema sledi:

1. Medicinska Etika - opšti principi: isti etički principi koji se odnose na sve lekare će se odnositi i na sportsku medicinu. Glavne obaveze lekara su: Uvek voditi računa da je zdravlje lekara na prvom mestu. Nikada ne naškodi. Nikada ne nametati sopstveni autoritet na način koji ugrožava pravo sportiste da sam donosi odluke.

2. Etika u Sportskoj Medicini: Lekar koji vodi računa o sportistima različitog uzrasta ima etičku obavezu da razume specifične fizičke, mentalne i emotivne zahteve fizičke aktivnosti, vežbanja i sportskog treninga. Postoji različit odnos između lekara sportske medicine, njihovih poslodavaca, službenih lica iz sportskih organizacija, kolega lekara i sportista. U sportskoj medicini postoji veza između patoloških pojava i specifičnih rekreativnih i profesionalnih aktivnosti. Sportska povreda ima direktan i neposredan uticaj na učešće u sportskim aktivnostima koje mogu da imaju psihološke i finansijske implikacije.

3. Posebna etička pitanja u Sportskoj Medicini: Lekareva obaveza prema sportisti je primarna dok su ugovorne i druge obaveze na drugom mestu. Medicinska odluka mora biti doneta časno i savesno. Osnovni etički princip u zdravstvenoj nezi je poštovanje autonomije. Esencijalna komponenta autonomije je znanje. Nemogućnost dobijanja informisanog pristanka je podrivanje autonomije sportiste.

4. Odnos Sportista - Lekar: Lekar neće dozvoliti da religiozna uverenja, nacionalnost, rasna pripadnost, politički stavovi ili socijalni status utiču na njegove obaveze prema sportisti. Osnova odnosa sportiste i lekara bi trebali da budu međusobno poverenje i poštovanje. Sportista može da očekuje od lekara maksimalnu profesionalnost u svakom trenutku. Dati savet i pružena pomoć bi uvek trebali da budu doneti u korist sportiste. Pravo sportiste na privatnost mora biti zaštićena. Pravila o vođenju medicinske dokumentacije i zdravstvene nege će biti primenjena i na polju sportske medicine. Specijalista sportske medicine vodi urednu i preciznu dokumentaciju o svojim pacijentima. U svetlu velikog interesovanja javnosti i medija u vezi zdravlja sportista, lekar zajedno sa sportistom treba da odluči koje informacije mogu biti upotrebljene za javno prikazivanje. Kada je u ulozi timskog lekara, lekar specijalista sportske medicine preuzima odgovornost za sportiste kao i trener i klupska administracija. Od izuzetnog je značaja da svaki sportista bude informisan o toj lekarevoj obavezi i odobri objavljivanje u suprotnom poverljivih medicinskih informacija, ali samo za pojedine odgovorne osobe i za precizno navedene potrebe, a u vezi fizičke spremnosti sportiste. Specijalista sportske medicine će obavestiti sportistu o tretmanu, upotrebi lekova i mogućim posledicama na razumljiv način i tražiti saglasnost za nastavak daljeg lečenja.

5. Trening i Takmičenje: Lekar specijalista sportske medicine bi trebalo da se suprotstavi trenažnim protokolima i pravilima takmičenja koja bi mogla da ugroze zdravlje sportista. Lekar sportske medicine poseduje znanje o specifičnim i mentalnim zahtevima koji se postavljaju pred sportistu u toku sportskih aktivnosti. Relevantni aspekti ovoga uključuju: ekspertizu, efektivnost, efikasnost i bezbednost. Ako su sportisti deca ili adolescent u pitanju, lekar mora razmotriti posebne rizike koji određeni sport nosi osobi koja još nije dostigla fizičku i psihičku zrelost.

6. Obrazovanje: Lekar specijalista sportske medicine učestvuje na kursevima kontinuirane edukacije da bi održao i unapredio svoje znanje i veštine koje će mu omogućiti da pruži optimalne savete i negu svojim pacijentima sportistima. Stečena znanja bi trebao da podeli sa kolegama specijalistima sportske medicine.

7. Promocija zdravlja: Lekar specijalista sportske medicine je u obavezi da edukuje ljude svih uzrastnih kategorija o koristima bavljenja fizičkom aktivnosti po zdravlje čoveka.

8. Povrede i sportisti: Obaveza je lekara specijaliste sportske medicine da odredi da li povređeni sportista može da nastavi sa treningom ili takmičenjem. Ishod takmičenja ili trenerove sugestije ne bi trebalo da utiču na odluku, već samo mogući rizik i posledice po zdravlje sportiste. Prevencija povreda bi trebala da bude od najvećeg značaja.

9. Terapeutske vežbe: Kada su utemeljene na naučnom istraživanju, detaljno prepisane vežbe treba da budu deo terapeutskog plana za oporavak sportiste od povrede ili bolesti.

10. Odnos sa kolegama: Lekar specijalista sportske medicine treba da sarađuje sa drugim specijalistima: fizioterapeutima, psiholozima, biohemičarima, kliničkim fiziolozima i dr. Lekar specijalista sportske medicine ima krajnju odgovornost za zdravlje i dobrobit sportiste i trebalo bi prema tome da koordiniše rad i uloge drugih učesnika u brizi o zdravlju sportiste, u prevenciji, terapiji i rehabilitaciji povreda i bolesti. Koncept interdisciplinarnog timskog rada je esencijalan u sportsko - medicinskoj praksi. Lekar specijalista sportske medicine bi trebalo da se suzdrži od javnog kritikovanja kolega po profesiji koji su uključeni u radu sa sportistima. Kada lekar specijalista sportske medicine uoči problem kod sportiste koji prevazilazi njegov nivo stručnosti, on će savetovati sportistu da ga pregleda odgovarajući lekar specijalista i uputiće ga na takvog.

11. Odnos sa službenim licima u klubovima i sl.: U toku sportskog događaja odgovornost lekara specijaliste sportske medicine je da odluči da li povređeni sportista može da nastavi ili da se vrati u igru ili takmičenje. Lekar treba samostalno da donese takvu odluku. Da bi mogao da ispuni svoja etička načela i obaveze lekar specijalista sportske medicine mora insistirati na profesionalnoj autonomiji i odgovornosti za sve medicinske odluke vezane za zdravlje bezbednost i legitimna prava sportiste. Nijedno drugo lice ne bi trebalo da utiče na ovakve odluke. Nijedna informacija u vezi sportiste ne može biti data trećem licu bez saglasnosti sportiste.

12. Doping: Lekar specijalista sportske medicine će se suprotstaviti i u praksi uzdržati od upotrebe metoda koje poboljšavaju performanse veštački, kao npr. sredstva zabranjena od strane IOC i NJADA. Lekari sportske medicine se suprotstavljaju upotrebi sredstava koja nisu u skladu sa principima medicinske etike ili koja nisu naučno potvrđena. Prema tome suprotno je medicinskoj etici da dopusti doping u bilo kom obliku. Lekar takođe ne sme na bilo koji način da kupira bol u cilju povratka sportiste treningu ili takmičenju, ukoliko postoji rizik od pogoršanja povrede.

13. Istraživanja: istraživanja bi trebalo da budu sprovedena u skladu sa etičkim principima prihvaćenim za istraživanja na ljudima i životinjama. Istraživanje nikada ne sme biti sprovedeno na način koji bi mogao da povredi sportistu ili ugrozi fizičke sposobnosti sportiste.

43. Transfuzijska medicina

tri godine
(36 meseci)

Opšti ciljevi specijalizacije

Namena specijalizacije

Specijalizacija iz transfuzijske medicine je stručni i obrazovni proces, u kome specijalizant dobija teorijsko i praktično znanje iz ove oblasti. Specijalizacija iz transfuzijske medicine obuhvata znanja iz oblasti opšte, laboratorijske i kliničke medicine. Specijalista transfuzijske medicine je medicinski kvalifikovana osoba koja je odgovorna za planiranje i organizaciju prikupljanja, obrade, skladištenja, transporta, distribucije, testiranja i racionalne primene krvi i produkata od krvi uz obezbeđenje sistema kvaliteta. Specijalista transfuzijske medicine treba da bude pripremljen da samostalno organizuje i vodi laboratoriju, ili službu transfuzije krvi, sve dijagnostičke i terapijske transfuzijske postupke kao i da priprema uputstva iz oblasti transfuzijske medicine. Samostalno učestvuje u izradi stručnih i edukativnih programa i u nadzoru sprovođenja doktrine iz oblasti transfuzijske medicine.

Trajanje i program specijalizacije

Specijalizacija traje 4 godine.

Program specijalizacije:

Dvosemestralna nastava

9 meseci

Bazična znanja u transfuzijskoj medicini

13 meseca

- davalaštvo krvi

2 meseca

- obrada, čuvanje, transport, distribucija i upotreba krvi i krvnih produkata

1,5 meseci

- laboratorijska ispitivanja u transfuzijskoj medicini i transplantaciji

6,5 meseci

- molekularna biologija i biotehnologija u transfuzijskoj medicini

1 mesec

- posebna poglavlja u transfuzijskoj medicini

1 mesec

- osposobljenost za dežurstvo

1 mesec

Klinička znanja u transfuzijskoj medicini

 

11 meseci i 1 mesec odmora:

 

- hematologija

4 meseca

- hirurgija i anesteziologija sa reanimacijom

3 meseca

- ginekologija i akušerstvo

1 mesec

- pedijatrija i neonatologija

2 meseca

- klinička imunologija

1 mesec

Završetak specijalizacije

Na početku specijalizacije specijalizantu se određuje glavni mentor (naučni saradnik, specijalista transfuzijske medicine) koji utvrđuje da je specijalistički staž završen tako što proverava trajanje specijalizacije, pohađanje teorijske i praktične nastave, izvođenje propisanih veština, kao i uspešnost položenih kolokvijuma.

Praktična nastava se izvodi u Institutu za transfuziju krvi Srbije kao nastavnoj bazi i u Službama za transfuziju krvi medicinskih centara u Beogradu koje imaju mentora.

Specijalizacija se završava specijalističkim ispitom. Ispitna komisija broji 5 članova, od kojih su 2 redovni nastavnici Medicinskog fakulteta u Beogradu, a 3 su specijalisti transfuzijske medicine sa zvanjem naučnog saradnika ili više.

Provera znanja

Svaki specijalizant ima specijalističku knjižicu i dnevnik u koje se upisuju sve izvršene vežbe, seminari i provere znanja.

Provera stečenog znanja

Kvalitet znanja i stručne sposobnosti specijalizanta kontrolišu se trajnim stručnim nadzorom i proverom znanja - kolokvijumima.

Neposredni i posredni nadzor nad sticanjem znanja i stručne sposobnosti specijalizanta imaju mentori. Taj nadzor se vrši svakodnevno. Provera znanja specijalizanta vrši se u obliku kolokvijuma, koji mogu biti pismeni ili usmeni.

Obavezni kolokvijumi su:

1) davalaštvo krvi, motivacija dobrovoljnih davalaca i donorski aferezni postupci,

2) genetika, imunologija i serologija krvnih grupa,

3) transfuzijski transmisivne bolesti,

4) terapijski aferezni postupci,

5) priprema labilnih i stabilnih produkata od krvi

6) usmerena hemoterapija i neželjeni efekti,

7) hemostaza - fiziološki i patofiziološki mehanizmi.

Znanje se proverava i kroz prikaze slučajeva, pripremanje seminara iz izabrane oblasti, pregledom literature, pisanjem stručnih radova i učestvovanjem u radu stručnih skupova. Uslov za polaganje specijalističkog ispita su uspešno položeni kolokvijumi i pozitivna ocena glavnog mentora za svaku školsku godinu.

Predispitni test

PROGRAM SPECIJALIZACIJE

Bazična znanja u transfuzijskoj medicini

Trajanje: 13 meseci

Osposobljenost i cilj:

- organizacija i vođenje akcija davanja krvi u transfuzijskoj ustanovi i na terenu

- osposobljenost za pripremu, distribuciju i primenu krvi i krvnih produkata i izvođenje donorskih afereznih postupaka

- osposobljenost za laboratorijska testiranja u transfuzijskoj medicini

- osposobljenost za dežurstvo pod nadzorom lekara specijaliste transfuzijske medicine

Kratak opis osposobljavanja u određenim oblastima

Davalaštvo krvi

Motivacija davalaca, promocija davalaštva i saradnja sa Crvenim krstom

Organizacija davanja krvi u transfuzijskim ustanovama i mobilnim ekipama

Načela davanja krvi

Davalac krvi, standardi, način uzimanja krvi i krvnih produkata

Donorski aferezni postupci

Organizacija transfuziološke službe

Zakonske regulative i propisi

Obrada, čuvanje, transport, distribucija i upotreba krvi i krvnih produkata

Priprema komponenata od krvi - centrifugiranje, filtriranje, zamrzavanje, odmrzavanje

Čuvanje i etiketiranje komponenata od krvi

Transport i distribucija komponenata od krvi

Priprema stabilnih produkata od krvi - kvalitet plazme za frakcionisanje, postupak frakcionisanja

Racionalna primena krvi i produkata od krvi - indikacije za lečenje, izbor krvnih produkata

Sakupljanje, izolacija i čuvanje matičnih ćelija hematopoeze iz periferne krvi afereznim postupkom

Obrada kostne srži u ABO i HLA inkompatibilnim transplantacijama

Neželjeni efekti hemoterapije i njihovo prijavljivanje

Laboratorijska ispitivanja u transfuzijskoj medicini i transplantaciji

Imunohematološka ispitivanja

Osnove imunologije i imunohematologije sa genetikom

Laboratorijska testiranja u imunohematologiji

Krvnogrupni sistemi eritrocita

Enzimski test, antiglobulinski test i druge metode za dokazivanje antieritrocitnih antitela

Skrining antieritrocitnih antitela

Pretransfuzijska testiranja

Identifikacija i kvantifikacija antieritrocitnih aloantitela, autoantitela

Imunohematološka i druga ispitivanja imunih hemoliznih transfuzijskih reakcija

Imunohematološka ispitivanja u prenatalnoj i perinatalnoj zaštiti

Metode, sudskomedicinski i etički vodiči u ispitivanju spornog roditeljstva

Priprema imunoseroloških reagenasa

Transfuzijski transmisivne bolesti

Transfuzijski transmisivne bolesti (virusne, bakterijske, parazitarne)

Laboratorijska ispitivanja za dokazivanje prisustva markera bolesti koje se mogu preneti krvlju, transplantacijom tkiva i organa (preliminarna, skrining i potvrdna testiranja, automatizacija procesa skrining testiranja, tehnika PCR)

Registrovanje i obaveštavanje dobrovoljnih davalaca krvi sa rekativnim, ponovo reaktivnim i pozitivnim rezultatima testiranja

Priprema nacionalnih alogaritama testiranja i standardnih operativnih procedura u okviru sistema hemovigilance

Povezivanje sa epidemiološkom službom Srbije

Imunologija trombocita i leukocita, sistem HLA

Trombocitni antigeni

Granulocitni antigeni

Imunogenetika sistema HLA

Klinički značaj HLA u transfuzijskoj medicini i transplantaciji

Tipizacija tkiva (serološki, molekularni i ćelijski testovi)

Metode detekcije i značaj antileukocitnih i antitrombocitnih antitela u transfuzionoj medicini.

Laboratorijska ispitivanja i imunološka merila pri transplantaciji tkiva i organa

Imunohemijska i biohemijska ispitivanja

Imunohemijske tehnike

Testovi ćelijske imunosti

Hipogamaglobulinemija

Plazmaproteinski i intracelularni izoenzimski polimorfizam

Uticaj transfuzije krvi na imuni sistem

Biohemijska ispitivanja krvi (kontrola zdravlja davalaca, praćenje promena u labilnim produktima od krvi)

Biohemijska ispitivanja urina (praćenje promene posle posttransfuzionih reakcija)

Laboratorijska ispitivanja hemostaze

Skrining i specijalni testovi hemostaze

Standardizacija i kontrola kvaliteta u laboratorijskom ispitivanju hemostaze

Laboratorijska dijagnoza poremećaja hemostaze (hemoragijski sindromi i trombofilije)

Laboratorijsko praćenje supstitucione terapije hemoproduktima i antitrombozne terapije

Kontrola kvaliteta hemoprodukata

Molekularna biologija i biotehnologija u transfuzijskoj medicini

Molekularnobiološka ispitivanja u transfuzijskoj medicini

Monoklonska antitela, rekombinantna tehnologija, molekularni, ćelijski i tkivni inženjering u transfuzijskoj medicini

Principi i tehnike u ćelijskoj biologiji

Posebna poglavlja u transfuzijskoj medicini

Terapijski aferezni postupci

Sistem obezbeđenja kvaliteta - dobra proizvođačka, laboratorijska i klinička praksa

Hemovigilance i farmakovigilance

Vođenje nacionalnih registara

Informacione tehnologije, automatizacija i automatska obrada podataka

Međunarodni i nacionalni zakonski propisi

Osnovi higijene, epidemiologije i socijalne medicine

Klinička znanja u transfuzijskoj medicini

Trajanje: 11 meseci

Osposobljenost i ciljevi:

- osposobljenost da samostalno učestvuje u lečenju, ordinira transfuziološku terapiju

- osposobljenost za samostalno transfuziološko zbrinjavanje složenih kliničkih stanja

- osposobljenost za samostalan rad u laboratoriji za transfuzijsku medicinu

- osposobljenost za samostalno dežurstvo

Kratak opis osposobljavanja u određenim oblastima

Hematologija

Lečenje krvlju i produktima od krvi kod hematoloških bolesnika

Urođeni i stečeni poremećaji hemostaze - etiologija, klinička slika, terapija

Transfuzijska aspekti u lečenju bolesnika sa poremećajima hemostaze

Transfuziološki aspekti transplantacije kostne srži

Hirurgija i anesteziologija sa reanimacijom

Indikacije za lečenje krvlju, krvnim produktima i izbor krvnih produkata u hirurgiji

Autologna transfuzija u hirurgiji - preoperativna donacija, akutna normovolemijska hemodilucija, intraoperativno prikupljanje krvi

Transfuziološko lečenje bolesnika u urgentnim stanjima

Ginekologija i akušerstvo

Specifičnosti transfuzijske medicine u ginekologiji i akušerstvu

Indikacije za lečenje i izbor krvnih produkta u ginekologiji i akušerstvu

Prenatalna i perinatalna dijagnostika, preventiva i terapija

Hemolitična bolest novorođenčeta, transfuzija kod ploda i novorođenčeta

Pedijatrija sa neonatologijom

Specifičnosti transfuzijske medicine u pedijatriji i neonatologiji

Indikacije za lečenje i izbor krvnih produkta u pedijatriji i neonatologiji

Poremećaji hemostaze u novorođenčadi i dečijoj dobi

Terapijske afereze u pedijatriji

Klinična imunologija

Eksperimentalna imunologija

Transplantaciona imunologija

Autoimune bolesti

Imunomodulutarni efekti transfuzije krvi

PRAKTIČNA NASTAVA (izvođenje predviđenih veština i vežbi, priprema seminara, asistencija pri određenim procedurama)

Specijalizant transfuzijske medicine na završetku specijalizacije mora imati overenu knjižicu sa potpuno završenim programom iz praktičnog dela nastave. Za pohađanje i izvođenje svih predviđenih vežbi, veština i seminara odgovoran je specijalizantov mentor

Obrada, čuvanje, transport, distribucija i upotreba krvi i krvnih produkata

Prikupljanje, obrada, čuvanje i primena krvi i produkata od krvi

- pregled davalaca krvi

- vođenje akcija davanja krvi

- priprema i čuvanje krvi i krvnih produkata (centrifugiranje, filtriranje, zamrzavanje, izdvajanje komponenti, frakcionisanje plazme)

- prijem i pregled dobrovoljnih davalaca za aferezne postupke, vođenje donorskih afereznih postupaka na aparatima, kontrola finalnog produkta i izdavanje

- primena krvi i komponenata od krvi: indikacije i izbor produkata od krvi

- primena krvi novorođenčetu, intrauterina fetalna transfuzija

- terapijske citafereze i plazmafereze

- autologna transfuzija krvi

- prikupljanje, izdvajanje i čuvanje matičnih ćelija hematopoeze

Laboratorijska ispitivanja u transfuzijskoj medicini i transplantaciji

- određivanje krvnih grupa i podgrupa sistema ABO, H i P ispitivanje sekretornog statusa

- ispitivanje strukturno srodnih eritrocitnih antigena

- ispitivanje antigena sistema Rhesus i varijanti D antigena

- ispitivanje drugih krvnogrupni sistema

- antiglobulinski test i druge tehnike za otkrivanje antieritrocitnih antitela

- pretransfuzijska ispitivanja

- skrining test za otkrivanje antiteritrocitnih antitela

- identifikacija antieritrocitnih antitela

- dokazivanje antieritrocitnih autoantitela i dijagnostikovanje imune hemolize

- serološka i druga ispitivanja kod sumnje na imunu hemoliznu transfuzijsku reakciju

- izbor krvi za transfuziju kod senzibilisanih osoba

- prenatalna i perinatalna dijagnostika, terapija i profilaksa

- testovi u veštačenju spornog roditeljstva

- testovi za dokazivanje transfuzijski transmisivnih bolesti i putem transplantacije tkiva i organa

- potvrdni testovi, obaveštavanje i razgovor sa osobama koje su inicijalno pozitivne na markere tranfuzijski transmisivnih bolesti

- automatizacija u postupcima testiranja

- ispitivanje trombocitnih antigena

- skrining i indentifikacija anti-trombocitnih antitela

- serološki testovi HLA tipizacije

- skrining i identifikacija anti-HLA antitela

- imunološki postupci i mere kod transplantacije tkiva i organa

- tehnike za ispitivanje proteina plazme

- ispitivanje faktora humoralne imunosti

- skrining testovi hemostaze

- specijalni testovi hemostaze

- laboratorijska dijagnoza hemoragijskih sindroma

- laboratorijska dijagnoza trombofilije

- kontrola antikoagulantne terapije

- kontrola krvnih produkata

Molekularna biologija i biotehnologija

- molekularni testovi tipizacije eritrocitnih antigena

- molekularni testovi tipizacije HLA

- molekularna ispitivanja u hemostazi

- proizvodnja test reagenasa

Klinička znanja u transfuzijskoj medicini

- rešavanje složenih slučajeva primene transfuzije krvi i komponenti od krvi pod nadzorom mentora

- transfuzijska terapija hematoloških bolesnika i koagulopatija

- terapija obolelih od hematoloških bolesti sa akcentom na primenu komponentne terapije

- indikacije za lečenje krvlju, krvnim komponentama i derivatima, njihova primena u hirurgiji

- autologna transfuzija u hirurgiji

- indikacije za lečenje krvlju, komponentama i derivatima krvi i njihova primena u porodiljstvu i neonatologiji

- prenatalna i perinatalna dijagnostika, preventivna terapija

- hemolitična bolest novorođenčeta, transfuzija krvi novorođenčetu i plodu

- indikacije za lečenje krvlju, komponentama i derivatima krvi, njihova primena u pedijatriji (naročito u pedijatrijskoj hematologiji) i intenzivna terapija

- transfuziološka priprema i lečenje u transplantaciji tkiva i organa.

44. Vazduhoplovna medicina

tri godine
(36 meseci)

1. NASTAVNI PREDMETI

Vreme efektivnog trajanja i redosled izvođenja nastave:

Nastavni predmeti

Raspored po semestrima

Vreme Efektivnog Trajanja (meseci)

Broj časova

Vazduhoplovna higijena

I

1,5

180

Vazduhoplovna neuropsihijatrija

I

1

120

Medicinsko obezbeđenje letenja

I

2

240

Toksikologija

I

0,5

60

Vazduhoplovna fiziologija

III

2

240

Vazduhoplovna interna medicina

III

1

120

Vazduhoplovna oftalmologija

III

1

120

Vazduhoplovna otorinolaringologija

III

1

120

Vazduhoplovna psihologija

V

0,5

60

Anesteziologija sa reanimatologijom

V

3

360

Stažiranje u ambulanti civilnog aerodroma ili vazduhoplovne baze

II, IV, VI

18

2160

Zajednički predmeti

*

1,5

239

- Metodologija naučnog istraživanja

 

 

(42)

- Medicinska statistika i informatika

 

 

(43)

- Molekularna biologija i imunologija

 

 

(41)

- Vojna adragogija i psihologija

 

 

(30)

- Osnovi ratne medicine

 

 

(41)

- Osnovi ratne veštine, organizacija i taktika sanitetske službe

 

 

(42)

Godišnji odmor

 

3

 

UKUPNO:

VI

36

4019

* Nastavu iz zajedničkih predmeta slušalac pohađa u najpogodnijem vremenu u toku specijalizacije, načelno ne u zadnjoj godini

U toku specijalizacije specijalizant se osposobljava za samostalan stručni rad iz vazduhoplovne medicine u civilnom i vojnom vazduhoplovstvu. Osposobljava se za samostalno izvođenje preventivnih, dijagnostičkih i terapeutskih procedura i za ocenu zdravstvene sposobnosti kandidata letača i padobranaca za letačku službu u miru i ratu.

Ovladava vojno-medicinskom ratnom doktrinom o zbrinjavanju povređenih i obolelih u RV.

Specijalizant ovladava principima medicinskog obezbeđenja letenja i letača i urgentno medicinskog zbrinjavanja povređenih ili obolelih letača, posada i putnika nakon vazduhoplovnih udesa i katastrofa.

Teoretskom nastavom specijalizant, osim obnove ranije stečenih znanja iz preventivne medicine, higijene, fiziologije, interne medicine, neuropsihijatrije, psihologije, otorinolaringologije i oftalmologije, ovladava funkcionalnom dijagnostikom i lečenjem oboljenja izazvanih delovanjem štitnih fizičko-hemijskim faktora letenja. Specijalizant se upoznaje sa teorijom letenja, problematikom spašavanja i preživljavanja posle vazduhoplovnih udesa, stiču osnovna znanja iz kliničke toksikologije i anesteziologije sa reanimatologijom.

U toku specijalizacije specijalizant se uključuje u poslove planiranja i organizacije rada sanitetske-zdravstvene službe. Osposobljava se za uspešnu procenu HE i RHB medicinske zaštite. Pored toga specijalizant radi na pripremama sanitetske-zdravstvene službe za rat. Praktična obuka se obavlja u specijalističkim kabinetima VMI, Centru za fiziološku trenažu VVA i Klinici za anesteziologiju i reanimaciju VMA, i stažiranju u ambulanti civilnog aerodroma ili vazduhoplovne baze RV. Obuka obuhvata posmatranje rada specijalista lekara, asistiranje i samostalno izvođenje dijagnostičkih, terapijskih, fiziološko-trenažnih procedura i postupaka reanimacije, pod kontrolom specijalista.

Program praktične nastave koji se izvodi u VMI i VMA, sadrži sve neophodne dijagnostičke, terapijske, preventivne i edukativno trenažne tehnike i metode - kojima specijalizant treba da ovlada u toku specijalizacije.

Stažiranjem u ambulanti civilnog aerodroma ili vazduhoplovne baze specijalizant se osposobljava za medicinsko obezbeđenje letenja. Oblici praktičnog rada su posmatranje, asistiranje i samostalno provođenje medicinskog obezbeđenja letenja i kompletne primarne zdravstvene zaštite ljudstva na aerodromu.

Specijalizant svojim radom provodi zaštitu i skrb letača i svih lica čiji rad neposredno ili posredno utiče na bezbednost letenja. Specijalizant je dužan da u okviru specijalističkog ispita odbrani specijalistički rad. Rad se prijavljuje Veću za poslediplomske studije u toku završnog dela specijalističkog staža; za ovo je predviđeno 3 meseca.

2. NASTAVNI PROGRAM - OBIM ZNANJA I VEŠTINA

Vazduhoplovna medicina (180 časova)

Osnovi zdravstvene ekologije i zaštita životne sredine, higijena vode. Higijena zemljišta i uklanjanje otpadnih materija. Higijena naselja. Higijena stanovanja. Higijena letačkih prostorija na aerodromu i smeštaja u poljskim uslovima. Higijena vojničkog smeštaja. Higijena grejanja i ventilacija. Higijena ambulante na aerodromu. Lična higijena. Lična higijena letača i njihove lične zaštitne opreme. Higijena usne šupljine. Školska higijena u civilnim i vojnim vazduhoplovnim školama.

Fiziologija i patologija ishrane. Planiranje i kontrola ishrane. Higijena životnih namirnica. Sanitarni propisi o kvalitetu životnih namirnica. Način i metode kontrole životnih namirnica. Higijena prehrambenih objekata (posebno letačkog restorana). Ishrana letačkog osoblja i putnika u civilnom vazduhoplovstvu i RV i PVO jedinicama. Energetske vrednosti letačkog obroka. Normativi za pripremanje letačkog obroka. Lekovi i letenje.

Fiziologija i patologija telesnog vežbanja. Metode kontrole fizičke razvijenosti, telesne sposobnosti i zamora. Higijena sportskih objekata i rekvizita. Medicinska kontrola sporta, obuke i telesnog vaspitanja u Armiji. Traumatizam u sportu i fizičkom vežbanju. Medicinska kontrola fizičkog vežbanja i rekreacije letača.

Higijena radnog mesta letača (kabine raznih tipova aviona). Fizički faktori radne sredine (mikroklima, buka, vibracije). Prirodni i veštački izvori zračenja. Radioaktivna kontaminacija životne radne sredine. Biološko dejstvo jonizujućih i nejonizujućih zračenja (posebno mikrotalasi) i mere zaštite.

Higijena rada u vojnoj industriji, remontnim zavodima i radionicama. Profesionalna oštećenja, oboljenja i metode zaštite avio-mehaničara, ljudstva radarskih i raketnih jedinica. Organizacija i metodika kontrole uslova rada i zdravstvenog stanja radnika (kontrole uslova radne sredine i periodični medicinski pregledi).

Osnovne zakonitosti epidemiološkog procesa. Primena epidemiološke metode u obradi masovnih oboljenja. Savremena saznanja o epidemiologiji, prevenciji i suzbijanju zaraznih bolesti. Organizacija protiv epidemijskih mera u miru i ratu. Dezinfekcija, dezinsekcija i deratizacija (vazduhoplova, aerodroma vazduhoplovne baze). Karantinske bolesti (kuga kolera, žuta groznica, velike boginje, pegavac, povratna groznica). Nekarantinske zarazne bolesti (grip, dizenterija, trbušni tifus, malarija).

Prevoženje rizičnog tereta vazdušnim putem (toksični materijalni, radioaktivni izotopi), realnost mogućnosti kontaminacije, akutnih i hroničnih trovanja. Prevencija - pravilno rukovanje i smeštaj toksičnih i radioaktivnih materija u vazduhoplovima.

Kolokvijum

Vazduhoplovna neuropsihijatrija (120 časova)

Psihoneuroze, oblici ispoljavanja i vazduhoplovnomedicinski značaj psihoneuroze i psihoneurotskih reakcija u letača. Psihosomatske reakcije i njihov vazduhoplovno medicinski značaj. Letački zamor. Grupna psihodinamika u letačkoj jedinici i njen mentalnohigijenski i vazduhoplovnomedicinski značaj u jačanju psihofizičke kondicije letača. Grupna psihodinamika bračnog i porodičnog života i njen značaj za psihičku stabilnost i profesionalno prilagođavanje letača. Alkoholizam u letača, oblici ispoljavanja, tretman i vazduhoplovnomedicinski značaj problema alkoholizma. Osnovni principi neurološkog i neuropsihijatrijskog pregleda letača. Kraniocerebralne povrede i njihov vazduhoplovnomedicinski značaj. Cervikobrahijalgije i lumboišijalgije u letača i njihov vazduhoplovnomedicinski značaj sa posebnim osvrtom na opterećenje ubrzanja u letača borbene avijacije kao mogući etiopatološki uzrok bola u leđima. Problem poremećaja svesti u letača. EEG i REG i njihov vazduhoplovnomedicinski značaj.

Psihološke osobenosti interpersonalnog odnosa lekar - pilot. Upoznavanje sa osnovnim tehnikama psihijatrijskog intervjua kao dijagnostičkog metoda stanja, načina reagovanja i crta i osobina ličnosti ispitanika - pilota (fenomenološki pristup, bihevioralni pristup, analitički pristup). Praćenje i procena stepena prilagođenosti pilota s posebnim osvrtom na savlađivanje stresova letenja. Detekcija pojedinih oblika neprilagođenog ponašanja na zahteve letačkog poziva. Procena psihičkih, fizičkih i socijalnih indikatora anksioznosti kao vodećeg simptoma bolesti adaptacije. Osnovne metode površinske psihoterapije (sugestija, persuazija, ventilacija, metod autoritativne čvrstine itd.).

Kolokvijum

Medicinsko obezbeđenje letenja (240 časova)

Medicinske indikacije i kontraindikacije za let i putovanje putnika u civilnom vazdušnom saobraćaju. Medicinske indikacije za hitni vazdušni transport povređenih i obolelih u Republici Srbiji. Medicinska kontrola zdravlja letača. Kontrola zdravlja letača u međukomisionom periodu. Vanredni pregled. Pretpoletni pregled letača. Kontrola zdravlja letača u toku letenja - savremene mogućnosti. Medicinsko obezbeđenje letenja u vazduhoplovnim školama. Ekipa za sanitetsko obezbeđenje letenja (sastav i zadaci). Planiranje medicinskog obezbeđenja letenja na aerodromu. Medicinsko obezbeđenje letova: na malim visinama, na velikim visinama, sa izraženim ubrzanjem, u složenim meteorološkim uslovima, u letnjem i zimskom periodu, fiziološke trenaže (katapultiranja), trenaže, ekspertizni i selekcioni testovi u barokomori. Medicinska kontrola sredstava za zaštitu letača od dejstva visinskih faktora. Medicinska kontrola fizičke obuke i rekreacije letača. Sanitetski nadzor pripremanja i distribucije hrane u letačkim jedinicama ili na civilnom aerodromu.

Medicinsko obezbeđenje skokova padobranom. Ocena zdravstvene sposobnosti padobranaca. Neposredno sanitetsko obezbeđenje padobranaca i padobranskih skokova. Kontrola zdravlja padobranaca u fazi priprema skoka. Predstartni pregled i sanitetsko obezbeđenje rejona ukrcavanja padobranaca. Sanitetsko obezbeđenje rejona ukrcavanja padobranaca. Sanitetsko obezbeđenje desantne prostorije.

Medicinska dokumentacija o bezbednosti letenja (ažurnost kartona za evidenciju zdravlja letača i ostale dokumentacije o zdravstvenoj sposobnosti letača). Upućivanje letača na ocenu sposobnosti za letačku službu.

Kolokvijum

Klinička toksikologija (60 časova)

Otrovi i trovanje. Definicija, putevi ulaska u organizam, metabolizam otrova, klinička slika trovanja, dijagnostika, terapija i mere prevencije.

Trovanje najčešćim hemijskim agensima u vazduhoplovstvu. Alifatski ugljovodonici (nafta, benzin, ulja, maziva). Aromatski ugljovodonici (derivati benzina, toluen, nitrofenoli, dinitroortokrezol). Halogeni derivati ugljovodonika (ugljente-trahlorid, trihloretilen). Alkoholi aldehidi, ketoni i glikoli (metanol, etanol, etilenglikol, dimetilketon). Gasovi (ugljen-monoksid, ugljendioksid, ugljendisulfid, cijanvodonik, fozgen, fluor, tetrafluoretilen), raketna goriva (nitrozni gasovi, hidracin). Pesticidi (inhibitori holin esteraze, hlorisani ugljovodonici, piretrini, parakvat). Kiseline (sumporna kiselina).

Kolokvijum

Vazduhoplovna fiziologija (240 časova)

Fiziologija čoveka (cirkulacija, respiracija, CNS i neuromuskulaturni sistem). Atmosfera fizičke i hemijske karakteristike i uticaj na letenje.

Hipoksija. Kardiovaskularne i respiratorne funkcije u uslovima hipoksije. Brzo dejstvo hipoksije na čula, mentalne i psihomotorne funkcije. Hronična hipoksija. Patoanatomske promene usled akutnog i hroničnog izlaganja hipoksiji. Fiziološki mehanizmi podizanja otpornosti prema hipoksiji i mogućnosti adaptacije na hipoksiju. Zaštita od hipoksije.

Uticaj sniženog barometarskog pritiska na čoveka. Dekompresivna bolest. Prevencija dekompresivne bolesti. Eksplozivna dekompresija. Barotrauma. Meteorizam, abdominalne i respiratorne teškoće na visini. Aeroodontalgija.

Ubrzanje. Pozitivna i negativna ubrzanja. Efekti radijalnih ugaonih i transverzalnih ubrzanja. Biodinamika deceleracije, inpakta i blast sindroma (ugaona ubrzanja, padobranski skokovi i katapultiranje). Zaštita od dejstva ubrzanja.

Disanje kiseonika pod pozitivnim pritiskom bez prisustva azota. Fiziološke osnove zaštitne i kiseoničke opreme letača na raznim tipovima vazduhoplova.

Fiziološka trenaža - očigledna nastava i obuka letača iz osnova vazduhoplovne fiziologije i medicine. Selekciona i ekspertizna testiranja letača na centrifugi i u barokomori.

Fiziologija cirkadijalnog ritma. San. Postojanost i promenljivost danonoćnog ritma. Vremenske zone. Desinhronizacija - resinhronizacija. Mere sprečavanja.

Kosmička sredina. Planete i sateliti u Sunčevom sistemu - ekološki pogledi, problemi ekobiologije u kosmosu. Dejstvo gasova i drugih fizičkih i hemijskih uticaja na organizam kosmonauta. Psihofizički problemi čoveka u kosmosu. Mogućnosti i načini obezbeđenja radne sposobnosti kosmonauta. Savremena ispitivanja dejstva faktora kosmičkog leta na čoveka.

Kolokvijum

Vazduhoplovna interna medicina (120 časova)

Interna medicina u savremenom vazduhoplovstvu. Struktura internističkih oboljenja i poremećaja u letačkom sastavu i donošenje eksperimentalnih rešenja. Metodičko uputstvo kojim se reguliše obim i način ispitivanja pri redovnim pregledima za sve kategorije ispitanika - letača. Pravilnik kojim se reguliše ocena sposobnosti za letačku službu letača u miru i ratu.

Dijagnostičke metode i principi ispitivanja u internoj medicini sa posebnim osvrtom na metodologiju pregleda i dijagnosticiranje poremećaja i oboljenja letačkog sastava. Funkcionalna i instrumentalna dijagnostika sa posebnim osvrtom na savremene elektrofiziološke metode koje se danas primenjuju (elektrokardiografija EKG-fonomehanokardiografija, ehokardio-grafija i dr.). Testovi fizičkog opterećenja i farmakološki gestovi.

Najčešći funkcionalni poremećaji i oboljenja kardiovaskularnog sistema u letača, dijagnostika i ocena sposobnosti (DNC).

Etioiatogeneza i lečenje. Hipertenzivne bolesti i ocena sposobnosti za letenje savremeni pogledi. Ateroskelroza - etiopatogeneza, klgšika, dijagnostika, lečenje, profilaksa i ekspertiza. Ishemična stanja miokarda. Metode otkrivanja latentne koronarne insuficijencije i pojava rane koronarne skleroze u letačkog osoblja (test fizičkog opterećenja DEK1’).

Poremećaji i oboljenja gastrointestinalnog trakta koja se susreću u letačkog osoblja (funkcionalni poremećaji gastrointestinalnog trakta, gastritis, ulkusna bolest - etiopatogeneza. Lečenje i ekspertiza).

Oboljenja respiratornog trakta u letačkog sastava. Prehladna oboljenja gornjih disajnih puteva, akutni i hronični bronhitis. TVC pluća, emfizam pluća, Ekspertiza respiratornih oboljenja i poremećaja u letača i padobranaca.

Ostala internistička oboljenja i poremećaji koji se sreću u letača (metabolički poremećaji, lipoproteinemija, hiperbilirubinemija).

Poremećaji glikoretulacije u letača, dijagnoza, terapija, prevencija i ocena sposobnosti sa naročitim osvrtom na probleme dijabetesa u letačkog sastava.

Pretpoletni, međuletni i posleletni pregledi letača-padobranaca u vezi sa otkrivanjem internističkih oboljenja (febrilna etapa i sl.).

Vazduhoplovna oftalmologija (120 časova)

Anatomija i fiziologija oka. Vidni ili optički putevi. Osnovni principi i postupci zbrinjavanja očnih oboljenja i podvrsta. Spoljašnja očna oboljenja. Teža očna oboljenja. Traumatologija oka. Diferencijalna dijagnoza crvenog oka, Funkcionalno ispitivanje vidnog analizatora. Dejstvo ekofizioloških faktora letenja na vidnu funkciju. Zaštita vida letača.

Oftalmološki zahtevi i ocena sposobnosti za letački poziv.

Kolokvijum

Vazduhoplovna otorinolaringologija (120 časova)

Anatomija, histologija i fiziologija ORL organa. Upalni procesi u otorinolaringologiji. Upalni procesi spoljašnjeg, srednjeg i unutrašnjeg uva.

Upalni procesi nosa i paranazalnih šupljina. Upalni procesi ždrela i grla. Značaj upalnih procesa ORL organa za obavljanje letačkih dužnosti.

Barotrauma. Barotraumatska oštećenja uva. Barotraumatska oštećenja paranazalnih šupljina. Prevencija barotraumatskih oštećenja. Uticaj barotraumatskih oštećenja ORL organa na letačku sposobnost.

Buka i vibracije kao aktuelni problem savremene urbane sredine. Poseban osvrt na buku i vibracije u vazduhoplovstvu. Moguće posledice dugotrajnog izlaganja buci i vibracijama.

Povrede uva, nosa i grla u ratnim uslovima. Epistaksa i postupci zaustavljanja krvarenja.

Kinetoze i mogućnosti zaštite od kinetoze. Selekcija i ocena sposobnosti za letačku službu.

Kolokvijum

Vazduhoplovna psihologija (60 časova)

Psihološka selekcija u vazduhoplovstvu. Psihološka klasifikacija i psihološka letačka ekspertiza. Psihologija letačke obuke. Psihološka racionalizacija režima letačkog rada i obnove. Inžinjerska avio-psihologija.

Psihološki aspekti bezbednosti letenja. Motivacija za letački poziv. Metode psiholoških ispitivanja (metoda posmatranja, eksperimenta, kliničko diferencijalna metoda, pomoćne metode u psihologiji, psihološki intervju, analiza radnog mesta letača, metoda testa u psihologiji).

Načela izrade psiholoških testova, metode i standardizacije (testovi za merenje mentalnih sposobnosti, mehaničkih sposobnosti, senzo-motornih sposobnosti, testovi pažnje, projektivni gestovi ličnosti, aparat testovi u psihologiji).

Prostorna orijentacija (opažanje vremena prostora, oblika, pokreta). Poremećaji opažanja - iluzije (iluzije vizuelnog porekla, iluzije vizuelnog porekla, iluzije površinskog i dubokog senzibiliteta, mešovite iluzije), Borba protiv dezorijentacije.

Letački zamor (priroda letačkog zamora, uzroci, simptomi i efekti zamora na letačku aktivnost, sprečavanje zamora u letača, objektivni i subjektivni metodi ispitivanja zamora).

Psihološke osobne različitih vrsta letova (vizuelnom, instrumentalno, let na velikim visinama, let na malim visinama).

Psihološki aspekti pripreme za letenje. Psihološki indikatori u pretpoletnom pregledu.

Kolokvijum

Anesteziologija sa reanimatologijom (360 časova)

Akutna respiratorna insuficijencija (etiologija, patogeneza, dijagnoza, klinička slika i lečenje).

Monitoring kardiovaskularnih, respiratornih, CNS i bubrežnih funkcija.

Šok (klasifikacija, patofiziologija, dijagnoza, klinička slika). Promene na plućima, srcu, CNS i bubrezima u šoku. Terapija šoka.

Medikamentozna terapija u urgentnim stanjima. Izotropni lekovi (adrenalin, dopamin, dobutoksin, izoprenalin, noradrenalin, kalcijumhlorid). Kardiotonici.

Diuretici. Kortikosteroidi. Betablokatori. Antihipertenzivi. Bronhodilatatori.

Analgetici i sedativi. Intravenski anestetici.

Akutni srčani zastoj (etiologija i dijagnoza). Terapija akutnog srčanog zastoja (medikamentoza terapija, spoljna masaža srca, kardiopulmonalna i cerebralana reanimacija):

- kardiopulmonalna reanimacija u odojčeta i deteta, moždana smrt, organizacija

- kardiopulmonalne reanimacije u vanbolničkim uslovima.

Kolokvijum

3. KATALOG VEŠTINA

 

Naziv veštine

Posmatra veštinu

Upoznaje veštinu

Asistira

Izvodi veštinu

1.

Pretpoletni, međuletni i posleletni pregled letača

 

 

 

1000

2.

Instruktaža i testiranje ispitanika hipoksijom u barokomori

 

 

 

20

3.

Instruktaža i određivanje vremena čiste svesti ispitanika u barokomori

 

 

 

20

4.

Instruktaža i određivanje oštrine vida ispitanika u barokomori

 

 

 

20

5.

Ispitivanje barofunkcije ispitanika u barokomori

 

 

 

20

6.

Izvođenje eksplozivne dekompresije u barokomori

 

 

10

7.

Katapultiranje letača na izbacivom sedištu

 

 

10

8.

Test disanja kiseonika pod pozitivnim pritiskom na regulatoru A-14

 

10

 

 

9.

Testiranje presurizacije VKK i GŠ na KPT uređaju i obuka letača u disanju pod pozitivnim pritiskom i govornoj komunikaciji

 

 

 

10

10.

Test linearnog narastanja ubrzanja na centrifugi

10

 

 

11.

Antropometrijska merenja letača, izbor i podešavanje visinske i zaštitne opreme letača

 

 

 

10

12.

Uzimanje uzorak vode za piće na hemijsku i bakteriološku kontrolu

 

 

 

10

 

 

Naziv veštine

Posmatra veštinu

Upoznaje veštinu

Asistira

Izvodi veštinu

13.

Hlorisanje vode za piće i kontrola rezidualnog hlora u vodi

 

 

 

10

14.

Sastavljanje dnevnog i sedmičnog jelovnika za vojnike i letače

 

 

 

30

15.

Uzimanje uzoraka obroka hrane radi kontrole energetske i biološke vrednosti obroka

 

 

 

10

16.

Kontrola ishrane i uhranjenosti (posebno letača i letačkog osoblja)

 

 

 

10

17.

Kontrola KTB, objekata i magacina ishrane

 

 

 

40

18.

Kontrola fizičke razvijenosti i kondicije

 

 

 

3

19.

Kontrola higijenskog stanja objekata i rekvizita za izvođenje obuke (posebno spec. letačke obuke) i telesnog vaspitanja

 

 

 

15

20.

Detekcija mikrotalasnog zračenja

 

 

3

 

21.

HE izviđanje

 

 

 

3

22.

Dezinfekcija, dezinsekcija i deratizacija

 

 

3

 

23.

Medicinska kontrola primene HTZ mera pri radu

 

 

 

10

24.

Uzimanje i slanje biološkog materijala za mikrobiološki pregled

 

 

 

10

25.

Fizikalni internistički pregled

 

 

 

10

26.

Snimanje i interpretacija EKG zapisa u miru

 

 

50

27.

Snimanje i interpretacija EKG zapisa u testovima fizičkog opterećenja (Masterov test, 40 čučnjeva i dr.)

 

 

30

28.

Interpretacija EKG zapisa u farmakodinamskim testovima (test sa kalijumom, nitroglicerinski test, atropinski test)

 

 

5

29.

Tumačenje polikardiografije (EKG, fonokardiogram, karotidogram)

5

 

 

 

30.

Testovi progresivnog mišićnog opterećenja na tredmilu ili bicikl-ergometru

5

 

 

 

31.

Primena dinamičke elektro kardiografije - holter bez ili sa presurometrom

 

 

30

32.

Funkcionalno ispitivanje respiratornog sistema malom spirometrijom (VK, VK/MEVS/s, RV

30

 

 

33.

Balistokardiografija, ehokardiografija, vektokardiografija

5

 

 

34.

Pregled oka pomoću prirodnog, difuznog i fokalnog osvetljenja

 

 

 

20

35.

Pregled vežnjače, ektropioniranje donjih i gornjih kapaka

 

 

 

20

36.

Pregled rožnjače difuznim i fokalnim osvetljenjem

 

 

 

20

37.

Pregled zenice i ispitivanje reakcija zenica

 

 

 

20

38.

Digitalno merenje intraokularnog pritiska

 

 

 

10

39.

Ispitivanje oštrine vida pomoću optotipa

 

 

 

10

40.

Ispitivanje motiliteta očne jabučice, skrivene i manifestne razrokosti, konvergencije i adaptacije

 

 

 

10

41.

Ispitivanje širine vidnog polja metodom konfrontacije

 

 

 

10

42.

Ispitivanje kolornog vida pomoću Holmogrenovnih vunica ili pseudoizohromatskim tablicama

 

 

 

10

43.

Otoskopija

 

 

 

30

44.

Rinoskopija

 

 

 

30

45.

Orofaringoskopija

 

 

 

30

46.

Laringoskopija

 

 

 

30

47.

Zadnja rinoskopija

 

 

 

10

48.

Modificirani Romberg-test

 

 

 

10

49.

Ispitivanje sluha šapatom

 

 

 

10

* * *

 

Naziv veštine

Posmatra veštinu

Upoznaje veštinu

Asistira

Izvodi veštinu

50.

Ispitivanje uva

 

 

 

10

51.

Plasiranje kanile u periferne vene

 

 

 

10

52.

Kontinuirano merenje arterijskog krvnog pritiska

 

 

 

10

53.

Veštačko disanje - manuelne metode i insuflacione

 

 

 

30

54.

Endotrahealna intubacija

 

 

 

50

55.

Nazotrahealna aspiracija

 

 

 

10

56.

Nazobronhijalna aspiracija

 

 

 

10

57.

Plasiranje urinarnog katetera

 

 

 

5

58.

Plasiranje gastrične sonde

 

 

 

5

59.

Spoljna masaža srca

 

 

 

5

60.

Primena defibrilatora

 

 

 

5

61.

Primena lekova u kardiopulmonalnoj reanimaciji

 

 

 

5

62.

Fizikalna terapija i opšta nega pacijenta na intenzivnoj nezi

 

 

 

10

63.

Neurološki pregled

 

 

 

5

64.

Vođenje standardizovanog psihološkog intervjua

 

 

 

10

65.

Primena usmene i pismene ankete

 

 

 

10

66.

Primena testova pažnje tipa papir-olovka i test - aparata

 

 

 

10

67.

Primena testova za ispitivanje zamora tipa papir-olovka i test-aparata

 

 

 

10

68.

Ispitivanje prostih reakcija na vizuelne i akustične draži na aparatu KD-8

 

 

 

10

4. UPUTSTVO ZA REALIZACIJU

Nastavu izvoditi u obliku predavanja, vežbi, seminara, konsultacija, mentorskog i praktičnog rada, a specijalizante uputiti na samostalno izučavanje literature.

Pri realizaciji nastave koristiti sva raspoloživa očigledna sredstva koja ima Vojnomedicinska akademija.

Provera znanja

Kontrola, provera i ocenjivanje teoretskog i praktičnog znanja i veština predviđenih nastavnim planom i programom obavljaju se u skladu sa dinamikom specijalističkog stažiranja, po katalogu veština i planu kolokvijuma.

Specijalistički ispit

Nakon završetka teorijskog i praktičnog specijalističkog staža i položenih kolokvijuma, specijalizant može pristupiti polaganju završnog specijalističkog ispita.

45. Medicinska statistika i informatika tri godine

(36 meseci)
(za doktore medicine, doktore stomatologije, diplomirane farmaceute, magistre farmacije, diplomirane farmaceute - medicinske biohemičare, magistre farmacije - medicinske biohemičare)

Cilj specijalizacije

Ovladavanje znanjima i veštinama prikupljanja medicinskih podataka, analize, interpretacije i donošenja zaključaka u uslovima nesigurnosti, kao i generisanja, prenosa, čuvanja i korišćenja informacija u cilju rešavanja zdravstvenih problema. Sticanje znanja i veština u korišćenju statističkih alata, informacionih i komunikacionih tehnologija u procesu donošenja odluka u zdravstvenom informacionom sistemu.

Trajanje specijalizacije

Specijalizacija traje tri /3/ godine od kojih je:

1. Dvosemestralna nastava - 9 meseci

2. Specijalistički staž - 27 meseci:

- Institut za medicinsku statistiku i informatiku - 12 meseci

- Instituta za javno zdravlje Srbije - 3 meseca

- Zavod za javno zdravlje - 3 meseca

- Dom zdravlja - 3 meseca

- Zdravstveni centar ili klinički, odnosno kliničko bolnički centar - 3 meseca

- Ministarstvo zdravlja - 1 mesec

- Republički fond za zdravstveno osiguranje - 1 mesec

- Republički zavod za statistiku - 1 mesec

U cilju provere znanja u toku specijalizacije specijalizanti polažu sledeće kolokvijume:

1. Medicinska statistika

2. Medicinska informatika

3. Informacioni sistemi u zdravstvu

4. Socijalna medicina

5. Epidemiologija

VEŠTINE KOJE SPECIJALIZANT MORA DA SAVLADA U TOKU SPECIJALIZACIJE

Oblast: Medicinska statistika

 

Naziv veštine

Gleda

Asistira

Izvodi

1.

Prikupljanje i upravljanje podacima

 

 

1

2.

Priprema podataka za analizu

 

 

1

3.

Statističko opisivanje

 

 

3

4.

Uzorak i statističko zaključivanje

 

 

3

5.

Ocena vrednosti parametara osnovnog skupa

 

 

3

6.

Testiranje hipoteze o razlici populacionih parametara

 

1

12

7.

Ocena povezanosti između varijabli

1

 

5

8.

Statističko modelovanje. Regresioni modeli

 

1

8

9.

Opšti linearni modeli

 

 

2

10.

Klasifikacione metode

 

 

2

11.

Metode za redukciju podataka i otkrivanje strukture

 

 

2

12.

Analiza vremena do nastupanja događaja

 

 

2

13.

Analiza vremenskih serija

 

 

2

14.

Procena zdravstvenog stanja stanovništva

 

 

1

15.

Analiza zdravstvenih sistema

 

1

 

16.

Modeliranje i simuliranje sistema

1

 

 

17.

Veličina uzorka i statistička snaga

 

 

2

18.

Kvalitet podataka. Preciznost i tačnost. Pouzdanost i valjanost. Slaganje između različitih metoda merenja

 

1

2

19.

Ocena tačnosti dijagnostičkih testova

 

 

1

20.

Definisanje istraživačkog problema. Formulacija ciljeva istraživanja i hipoteza

1

 

 

21.

Dizajn istraživanja

1

 

 

22.

Dizajn opservacionih studija

1

 

 

23.

Dizajn eksperimentalnih studija

1

 

 

24.

Sistematski pregled i meta-analiza

 

1

1

25.

Statistički softverski paketi

 

 

3

26.

Prikazivanje rezultata statističkih analiza

 

1

3

Oblast: Medicinska informatika

 

Naziv veštine

Gleda

Asistira

Izvodi

27.

Medicina zasnovana na dokazima, pretraživanje i pristup medicinskom znanju

1

 

1

28.

Uloga informacionih tehnologija u diseminaciji medicinskog znanja

1

 

1

29.

Osnovi korišćenja veb pretraživača za pronalaženje zdravstvenih informacija na Internetu i onlajn bazama podataka

1

 

2

30.

Pretraživanje i pristup medicinskom znanju u specijalizovanim medicinskim bazama podataka

1

 

2

31.

Analiza, procena valjanosti i primenljivost informacija kreiranih u medicinskim istraživanjima

 

 

2

32.

Standardi u medicinskoj informatici

1

 

1

33.

Elektronska medicinska dokumentacija

1

 

1

34.

Informacioni sistemi, zdrav. informacioni sistem

1

 

 

35.

Informacioni sistem laboratorije

1

 

 

36.

Farmakološki informacioni sistem

1

 

 

37.

Radiološki informacioni sistem

1

 

 

38.

Informacioni sistem praćenja pacijenata

1

 

 

39.

Bolnički informacioni sistem

1

 

 

40.

Informacioni sistem u ambulantno-polikliničkoj službi

1

 

 

41.

Informacioni sistem medicinskih istraživanja

1

 

 

42.

Bibliotečki informacioni sistem

1

 

 

43.

Informacioni sistem u medicinskoj edukaciji

1

 

 

44.

Informacioni sistem zdravstvenog osiguranja

1

 

 

45.

Korišćenje znanja u medicinskom odlučivanju

 

 

2

46.

Analiza odlučivanja

1

 

1

47.

Drvo odlučivanja

1

 

1

48.

Višekriterijumsko odlučivanje

1

1

 

49.

Procena medicinskih tehnologija

1

1

 

46. Palijativna medicina

tri godine
(36 meseci)

Svrha specijalizacije iz oblasti palijativne medicine je da lekari steknu odgovarajuće teorijsko i praktično znanje iz palijativne medicine koja uključuje sve aspekte palijativnog zbrinjavanja bolesnika sa teškim, hroničnim neizlečivim bolestima, počev od momenta postavljanja dijagnoze preko različitih faza obolenja do smrti, i da ovladaju principima, izazovima i osobenostima ove oblasti medicine.

Cilj ove specijalizacije je sticanje odgovarajućeg teorijskog i praktičnog znanja sa ovladavanjem veštinama palijativnog zbrinjavanja - kako bi kroz prevenciju i olakšavanje patnji putem ranog otkrivanja i adekvatne procene i lečenja fizičkih simptoma bolesti kao i odgovarajućom psihosocijalnom o duhovnom podrškom bio omogućen najbolji mogući kvalitet života teškim bolesnicima i njihovim porodicama i time se ostvarilo osnovno ljudsko pravo na manje patnje i vise dostojanstva za pacijente čija se bolest ne može izlečiti.

Potreba za ovakvim osposobljavanjem zdravstvenih radnika proistekla je zbog neophodnog holističkog pristupa lečenju i sve većeg broja građana kojima je neophodno potrebno palijativno lečenje i zbrinjavanje - najviše zbog porasta broja obolelih od teških bolesti sa progresivnim tokom (maligna, kardiovaskularna i cerebrovaskularna obolenja, šećerna bolest sa komplikacijama, neuromuskularna, autoimuna obolenja, HIV/AIDS), saobraćajnog traumatizma kao i zbog starenja stanovništva.

Principi palijativnog zbrinjavanja ne razlikuju se od univerzalnih principa dobre kliničke prakse, ali je za stručno palijativno zbrinjavanje potrebno specifično znanje, saosećanje, osećajnost i poštovanje drugih. Palijativno zbrinjavanje je važna komponenta sistema zdravstvene zaštite sa potrebom da usluge palijativnog zbrinjavanja budu podjednako dostupne širom Republike Srbije što je i naglašeno u Strategiji za palijativno zbrinjavanje, koju je Vlada 2009. godine usvojila. Preduslov za to je upravo sticanje odgovarajućeg teorijskog i praktičnog znanja sa ovladavanjem veštinama palijativnog zbrinjavanja.

Program ovih specijalističkih studija traje tri godine, i to: 12 meseci nastave (2 semestra), 36 meseci praktične obuke, i završni ispit. Ovaj program obuhvata teorijska i praktična znanja iz više oblasti: osnove i filosofiju palijativnog zbrinjavanja, razvoj palijativnog zbrinjavanja na međunarodnom nivou, modele pružanja palijativnog zbrinjavanja; kvalitet života (definicija, značaj procene, upitnici kvaliteta života); modalitete palijativnog lečenja (hemioterapija, radioterapija, hirurško lečenje, farmakološki i nefarmakološki pristupi), osnovne principe kontrole simptoma bolesti, principe procene, planiranja i evaluacije terapije, prevenciju i rehabilitaciju u palijativnom zbrinjavanju; posebno specifičnosti palijativnog zbrinjavanja u dece i u starijoj populaciji; anatomske i fiziološke osnove bola, procenu bola kao simptoma i terapijske opcije bola kao fizičkog simptoma i lečenje "totalnog bola", patofiziologiju somatskog i visceralnog bola, mehanizme neuropatskog bola, procenu kancerskog bola (skale i upitnici), osnovne principe terapije kancerskog bola, principe farmakološke kontrole bola sa farmakodinamikom opioida, neopioidnih analgetika i adjuvantnih analgetika, nefarmakološke metode kontrole bola, interventne procedure u lečenju bola, hirurške procedure u lečenju bola, fizikalne mere i rehabilitaciju u lečenju bolnih stanja, hitna stanja u lečenju kancerskog bola, specifičnosti terapije hroničnog postoperativnog bola, glavobolje, različitih bolnih sindroma, posebno specifičnosti terapije bola u dece i u starijoj populaciji; utvrđivanje uzroka i nefarmakološke i farmakološke terapijske pristupe drugim simptomima bolesti: zamora, anoreksije i kaheksije, gastrointestinalnih simptoma/sindroma (kserostomija, stomatitis, disfagija, mučnina i povraćanje: indigestija/GER, štucanje, opstipacija, dijareja, opstrukcija creva, ikterus, hematemeza, melena) uz posebno i interventne metode u rešavanju gastrointestinalnih simptoma i sindroma; žeđi sa pristupima hidraciji i ishrani; respiratornih simptoma (dispnea, kašalj, hemoptizije, simptomi bronhoplućnih infekcija) - uz posebno i inetrventne procedure; urinarnih simptoma (urinarna inkontinencija, retencija urina, nikturija, strukture i opstrukcije urinarnih puteva, akutne bubrežne insuficijencije, urinarne fistule); dermatoloških simptoma i znaka (dekubitusi, fistule, stome, limfedem, povišena temperatura i znojenje, svrab, nega usne duplje); neuroloških simptoma (vrtoglavice, gubitak orijentacije, slabost, mišićni spazmi, rigiditet, konvulzije, hiperefleksija, kortikosteroidna miopatija), neuropsihijatrijskih simptoma (delirijum, insomnija, depresija, anksioznost, konfuzija, agitacija i halucinacije); terapijskih pristupa infekcijama u palijativnoj medicini; obuhvata i hitna stanja u palijativnoj medicini (hiperkalcemija, kompresija kičmene moždine, akutni abdomen, ileus, sindrom kompresije gornje šuplje vene, masivni pleuralni izliv, masivni perikardni izliv i/ili tamponada srca, masivne hemoptizije, hemoragija, sepsa), kao i aspekte rešavanja problema vezanih za česta i značajna komorbidna stanja, rehabilitaciju u palijativnom zbrinjavanju, komplementarne/alternativne terapije u palijativnom zbrinjavanju; posebno psihosocijalne i duhovne aspekte (duhovni bol/totalni bol dr.) sa procenom psihosocijalnih potreba i pružanjem podrške pacijentu i njegovoj porodici i duhovnom podrškom kao deo holističkog pristupa (zbrinjavanja) i psihološke reakcije na hroničnu bolest, gubitak bliske osobe i tugovanje; etička i pravna pitanja, etičke dileme u palijativnom zbrinjavanju; veštine komunikacije u palijativnom zbrinjavanju, modele komunikacije; modele timskog rada, rešavanja sindroma sagorevanja i dr.

OBLICI NASTAVE

U okviru ovog programa nastava se realizuje kroz teorijska predavanja (180 časova) i seminarsku nastavu (60 časova) tj. ukupno 240 časova u toku dvosemstralne nastave, uz radionice, i kroz praktičnu nastavu kroz obavezni staž u referentnim ustanovama pod rukovodstvom imenovanog mentora, i završni ispit. Teoretska nastava obuhvata sve navedene oblasti u okviru palijativne medicine. Praktična nastava se obavlja po mentorskom principu u odgovarajućim zdravstvenim ustanovama.

Program teorijske nastave

Hronična progresivna obolenja i stanja koja najčešće zahtevaju palijativno zbrinjavanje

A Uvodni deo

1. Maligne bolesti

- Karcinom dojke

- Kolorektalni karcinom

- Ginekološki maligniteti

- Karcinom pluća

- Hematološki poremećaji/maligniteti i dr.

- Tumori u dece

- Druga maligna obolenja

2. Kardiovaskularne bolesti

Koronarna bolest/Arterijska hipertenzija sa hroničnim popuštanjem srca

3. Cerebrovaskularne bolesti

Moždani udar sa značajnim invaliditetom kao posledicom

4. Respiratorne hronične progresivne bolesti

Astma, HOBP, bronhiektazije/cistična fibroza, progresivne intersticijske bolesti/stanja pluća sa posledicama (respiracijska insuficijencija, respiatorni invaliditet)

5. Diabetes mellitus

Dijagnostika i terapija dijabetesnog stanja, rana detekcija i prevencija hroničnih komplikacija, hronične komplikacije i njihove posledice

6. Obolenja mišićno-koštanog sistema i vezivnog tkiva

Reumatska oboljenja, degenerativna oboljenja zglobova, vanzglobni reumatizam, lumbalni sindrom i dr.

7. Neurološke i neuromišićne bolesti i stanja

ALS, MS, Miopatije, Polineuropatije, Alzheimerova bolest, demencije, Parkinsonizam/Parkinsonova bolest, neurološke manifestacije sistemskih bolesti/vaskulitisa i dr.

8. Traumatizam sa posledičnim invaliditetom, stanja posle mutilantnih trauma i operacija/amputacija ekstremiteta

9. HIV/AIDS

B Palijativno zbrinjavanje

1. Osnove palijativnog zbrinjavanja

1) Filozofija i praksa palijativnog zbrinjavanja

2) Modeli pružanja palijativnog zbrinjavanja

3) Razvoj palijativnog zbrinjavanja na međunarodnom nivou

4) Razvoj palijativnog zbrinjavanja u Republici Srbiji, Strategija za palijativno zbrinjavanje

5) Razlike između palijativnog zbrinjavanja dece i palijativnog zbrinjavanja odraslih

6) Specifičnosti palijativnog zbrinjavanja u dece

7) Međunarodna mreža za palijativno zbrinjavanje dece (ICPCN)

8) Specifičnosti palijativnog zbrinjavanja u starijoj populaciji

2. Kvalitet života

1) Definicije kvaliteta života

2) Značaj procene kvaliteta života

3) Upitnici kvaliteta života

3. Kontrola bola i drugih simptoma bolesti

1) Sveobuhvatna procena u palijativnom zbrinjavanju

2) Osnovni principi kontrole simptoma bolesti

a) Kurativna vs. palijativna terapija

b) Modaliteti palijativnog lečenja, hemioterapija, radioterapija, hirurško lečenje, interventne procedure, farmakološki i nefarmakološki pristupi

v) Početna procena, planiranje i evaluacija terapije

g) Principi prevencije i rehabilitacije u palijativnom zbrinjavanju

3) Specifičnosti principa kontrole simptoma u dece

4) Specifičnosti principa kontrole simptoma u starijoj populaciji

5) Procena i kontrola bola

a) Definicija bola, pojam "totalnog bola"

b) Anatomske i fiziološke osnove bola

v) Patofiziologija somatskog i visceralnog bola, mehanizmi neuropatskog bola

g) Procena bola

d) Terapijske opcije bola kao fizičkog simptoma

đ) Procena kancerskog bola (skale i upitnici),

e) Osnovni principi terapije hroničnog kancerskog bola sa probojem bola, lečenje "totalnog bola"

ž) Principi farmakološke kontrole bola, u skladu sa principima i "stepenicama" (SZO)

z) Farmakodinamika opioida, neopioidnih analgetika i adjuvantnih analgetika

i) Načini primene lekova, opiofobija, rotacija opioida

j) Nefarmakološke mere kontrole bola

k) Interventne procedure u lečenju bola

l) Hirurške procedure u lečenju bola

lj) Hitna stanja u lečenju kancerskog bola

m) Specifičnosti terapije akutnog i hroničnog postoperativnog bola,

n) Glavobolja - klasifikacija, mehanizmi, specifičnosti terapije različitih vrsta glavobolja

nj) Različiti bolni sindromi, klasifikacija, mehanizmi, specifičnosti terapijskog pristupa

o) Prepreke za optimalnu kontrolu bola

p) Lečenje bola kod umirućih pacijenata

r) Specifičnosti pristupa terapiji bola u dece

s) Specifičnosti pristupa terapiji bola u starijih

t) Organizaciona i pravna pitanja

6) Zamor, slabost, letargija

7) Gastrointestinalni simptomi /sindromi

a) kserostomija, stomatitis - principi nege usne duplje,

b) disfagija, štucanje

v) mučnina i povraćanje: patofiziologija, mehanizmi nastanka i klasifikacija, farmakologija antiemetika i terapijski pristupi zavisno od uzroka i ev. specifičnih sindroma

g) indigestija/GER, štucanje,

d) opstipacija, dijareja, opstrukcija creva

đ) ikterus, ascit

e) hematemeza, melena

ž) posebne interventne metode u rešavanju gastrointestinalnih simptoma i sindroma;

8) Plućni simptomi

a) Dispneja - uzroci, klasifikacija, terapijski pristupi zavisno od uzroka: farmakološki, nefarmakološki i interventne procedure

b) Stridor

v) Kašalj, hemoptizije

9) Neurološki simptomi - vrtoglavice, gubitak orijentacije, slabost, mišićni spazmi, rigiditet, nekontrolisani pokreti, konvulzije i napadi, hiperefleksija, kortikosteroidna miopatija i dr.

10) Psihološki/psihijatrijski simptomi: delirijum/akutno konfuzno stanje, uznemirenost, poremećaji prilagođavanja, insomnija, depresija, anksioznost i strah, halucinacije

11) Urinarni simptomi - urinarna inkontinencija, spazmi mokraćne bešike, urinarna retencija, hematurija/krv u mokraći, urinarne fistule

12) Seksualni problemi u teško obolelih

13) Žeđ, anoreksija i kaheksija

14) Dermatološki simptomi - rane, dekubitusi, limfedem, svrab i dr.

15) Povišena temperatura i znojenje

4. Infekcije i njihovo lečenje u palijativnoj medicini

1) Febrilna neutropenija kao poseban entitet,

2) Mesto/organ infekcije, utvrđivanje uzročnika, terapijski pristup

5. Hitna stanja u palijativnoj medicini

1) Jak, nekontrolisan bol

2) Hiperkalcemija,

3) Kompresija kičmene moždine,

4) Akutni abdomen, Ileus,

5) Sindrom kompresije gornje šuplje vene,

6) Masivni pleuralni izliv,

7) Masivni perikardni izliv i/ili tamponada srca,

8) Masivne hemoptizije

9) Hemoragija

10) Sepsa

6. Aspekti rešavanja problema vezanih za česta i značajna komorbidna stanja

1) Srčana insuficijencija

2) Hronična opstruktivna bolest pluća (HOBP)

3) Terminalna insuficijencija bubrega

4) Terminalna insuficijencija jetre

7. Zbrinjavanje u poslednjim časovima života, terminalna nega (end-of-life care)

1) Principi zbrinjavanja u poslednjim časovima života

2) Ciljevi zbrinjavanja u poslednjim časovima života

3) Razgovor o skoroj smrti

4) Znaci i simptomi skore smrti

5) Najčešći simptomi u poslednjih 48 sati života

6) Nutritivna podrška, parenteralna rehidratacija

7) Kardiopulmonalna reanimacija u terminalnoj fazi bolesti

8) Palijativna/terminalna sedacija

8. Psihosocijalni i duhovni aspekti

1) Psihološke reakcije na hroničnu bolest, gubitak bliske osobe i tugovanje

2) Procena psihosocijalnih potreba pacijenta i porodice:

a) Porodične okolnosti,

b) Etničke, socijalne i religijske razlike

3) Pružanje podrške pacijentu i njegovoj porodici

4) Praktična, finansijska i pravna pitanja

5) Strategije prevazilaženja teške situacije

6) Gubitak voljene osobe, tugovanje i ožalošćenost

7) Normalno i anticipatorno tugovanje

8) Faktori rizika za komplikovano tugovanje, abnormalno (komplikovano) tugovanje

9) Deca i tugovanje, pružanje podrške deci tokom tugovanja

10) Modeli podrške ožalošćenima

11) Duhovna podrška

a) Zadovoljavanje duhovnih i verskih potreba

b) Duhovna podrška kao deo holističkog pristupa (zbrinjavanja)

v) Duhovni bol/totalni bol

g) Suština duhovne podrške

9. Etička i pravna pitanja

1) Etika i zakon, osnovni principi medicinske etike

2) Etičke dileme u palijativnom zbrinjavanju

3) Saopštavanje istine o dijagnozi i prognozi

4) Princip dvostrukog efekta

5) Medicinski asistirano samoubistvo, eutanazija

6) Uzaludno lečenje, prekid i uskraćivanje lečenja

7) Palijativna/terminalna sedacija, kliničko odlučivanje

8) Razlike u pogledu zakonskih i etičkih normi na lokalnom i međunarodnom nivou

10. Komunikacija

1) Značaj komunikacije i modeli komunikacije

2) Veštine potrebne zdravstvenim radnicima za delotvornu komunikaciju

3) Verbalna vs. neverbalna komunikacija

4) Saopštavanje loših vesti/otkrivanje teških informacija

5) Reakcije pacijenata na loše vesti (poricanje/neprihvatanje istine, bes/ljutnja)

6) Komunikacija sa rodbinom pacijenta

7) Prepreke dobroj komunikaciji, konflikti i njihovo prevazilaženje

8) Terapeutski odnos kao odgovor na emotivnu patnju pacijenata

11. Timski rad i samosvest

1) Izgradnja tima i uloge članova tima

2) Multidisciplinarni timovi za palijativno zbrinjavanje i timski rad

3) Saradnja u palijativnom zbrinjavanju

4) Stres u palijativnom zbrinjavanju

5) "Sindrom sagorevanja" i briga o sebi

12. Specifične populacije pacijenata i palijativno zbrinjavanje

1) Specifičnosti palijativnog zbrinjavanja u HIV/AIDS populaciji

2) Specifičnosti palijativnog zbrinjavanja u intenzivnim jedinicama

3) Specifičnosti palijativnog zbrinjavanja obolelih od cerebro-vaskularnih obolenja

4) Specifičnosti palijativnog zbrinjavanja obolelih od hroničnih KAVS obolenja

5) Specifičnosti palijativnog zbrinjavanja obolelih od hroničnih respiratornih obolenja

6) Specifičnosti palijativnog zbrinjavanja obolelih od neuroloških/neuromišićnih obolenja/stanja i značaj asistirane ventilacije i drugih potpornih mera

7) Specifičnosti palijativnog zbrinjavanja obolelih od teških sistemskih, degenerativnih obolenja

8) Specifičnosti palijativnog zbrinjavanja nakon mutilantnih trauma ili operacija

PROHODNOST

Palijativna medicina je interdisciplinarna grana medicine koja podrazumeva holistički pristup pacijentu i samim tim multidisciplinarnu, multiprofesionalnu saradnju koja se zasniva na timskom radu u palijativnom zbrinjavanju sa specifičnostima zavisno od vrste osnovne teške bolesti. Stoga prohodnost ka ovoj specijalizaciji imaju: svi lekari nakon završenih studija medicine.

ISHOD

Sticanje teorijskog i praktičnog znanja iz oblasti palijativne medicine, omogućava da kao specijalista bilo samostalno ili u sklopu tima koji može i sam da obrazuje, zbrinjava teško obolele sveobuhvatno kroz holistički pristup i pruža odgovarajuću podršku porodici obolelog. Tako bi kroz prevenciju i olakšavanje patnji putem ranog otkrivanja i adekvatne procene i lečenja fizičkih simptoma bolesti kao i odgovarajućom psihosocijalnom o duhovnom podrškom bio omogućen najbolji mogući kvalitet života teškim bolesnicima i njihovim porodicama i time se ostvarilo osnovno ljudsko pravo na manje patnje i više dostojanstva za pacijente čija se bolest ne može izlečiti.

Specijalista je osposobljen i za planiranje i izvođenje stručnih projekata, kao i za pružanje stručne pomoći u odgovarajućim projektima drugih autora. Pored toga, stiče odgovarajuću osnovu da svoje znanje, veštine i iskustva prenese studentima u pedagoškom procesu u dodiplomskoj i poslediplomskoj nastavi.

STEČENO ZVANJE

Specijalista palijativne medicine.

II. PROGRAMI SPECIJALIZACIJA ZA SPECIJALNOSTI U STOMATOLOGIJI

1. Preventivna i dečja stomatologija

tri godine
(36 meseci)

Nastavni plan specijalizacije iz Preventivne i dečje stomatologije:

 

meseci

Preventivna stomatologija

9

Dečja stomatologija

12

Programska stomatološka zaštita

11

Oralna hirurgija

1

Ortopedija vilica

2

Oralna medicina

1

Plan specijalističkih studija

1. PREVENTIVNA STOMATOLOGIJA (teorijska i praktična nastava na Klinici Stomatoloških fakulteta ili odseka) 9 meseci

Kroz nastavu organizovanu na fakultetu specijalizant izučava:

- socijalno-medicinski i zdravstveni značaj oralnih bolesti,

- mogućnosti preventivne stomatologije da promocijom (oralnog) zdravlja, primarnom prevencijom i primenom profilaktičnih mera, ranom dijagnostikom i sanacijom oralnih bolesti (sekundarnom prevencijom) kod visokorizičnih populacionih grupa (trudnice, deca, omladina, osobe ometene u psihofizičkom razvoju) unapredi oralno zdravlje populacije

- Upoznaje se sa savremenim strategijama za unapređenje oralnog zdravlja zasnovanim na naučnim i stručnim dokazima u pogledu etiologije, patogeneze, epidemioloških i kliničkih ispitivanja, dijagnostike, klasifikacije i evidentiranja oralnih bolesti, dijagnostikom i kontrolom faktora rizika od značaja za pojavu oralnih bolesti (ishrana, loše navike, oralna higijena, opšta oboljenja itd), preventivnim i profilaktičnim merama i sredstvima, primenom fluorida, i sl.

- Upoznaje se sa ciljevima i mogućnostima programske stomatološke zdravstvene zaštite i ostalim merama i aktivnostima od značaja za obezbeđenje oralnog zdravlja.

- Upoznaje i izučava epidemiologiju (opšta epidemiologija, epidemiologija oboljenja usta i zuba), zdravstvenu statistiku, metodologiju zdravstvenog vaspitanja u stomatologiji.

- Upoznaje se sa organizacijom i planiranjem stomatološke zdravstvene delatnosti i posebno sa organizacijom i funkcionisanjem preventivne stomatološke zaštite (realizacija preventivnih programa) i dr.

- U toku teorijske i praktične nastave na fakultetu, specijalizant je dužan da uradi jedan seminarski rad iz oblasti organizacije stomatološke delatnosti i jedan iz oblasti preventivne stomatologije

Posebni ciljevi:
1. Prevencija karijesa

- Znanje o karijesnom procesu u mlečnoj denticiji i u stalnoj denticiji, uloga bakterija; uloga saharoze; uloga domaćin-specifični mehanizmi odbrane, biohemijski procesi u dentalnom plaku, predilekciona mesta; akutna i hronična lezija; psiho-socijalni aspekti i ocenjivanje rizika

- Znanje o mogućnostima kontrole karijesa modifikovanjem ishrane; dokazi o uticaju ishrane na karijes, kariogenost ugljenih hidrata, moguće modifikacije dijete u cilju redukcije karijesa

- Znanja o ograničenom i uobročenom unošenju saharoze, mogućnost primene zaslađivača u ishrani

- Prevencija karijesa povećanjem otpornosti zuba primenom fluorida

- Fluoridi u prevenciji karijesa

- Mehanizmi kojima fluoridi deluju

- Fluorisanje vode za piće

- Kućna nega

- Profesionalna nega

- Zalivači fisura

- Fenomen remineralizacije

- Preventivni aspekti u restaurativnoj stomatologiji

- Prevencija karijesa mehaničkom kontrolom plaka

- Prevencija karijesa antimikrobnom kontrolom plaka

- Hlorheksidin i druga hemioprofilaktička sredstva

- Prevencija karijesa izbegavanjem transmisije kariogenih mikroorganizama

- Imunologija i vakcinacija

2. Prevencija periodontalnih oboljenja

- Poznavanje etioloških faktora za nastanak oboljenja parodoncijuma

- Poznavanje faktora i procene rizika za nastanak oboljenja periodoncijuma

- Poznavanje dentalnog plaka (biofilma), i njegov značaj (razvoj plaka i čvrstih naslaga), ekologija plaka i struktura plaka; odbrambeni odgovor domaćina na mikroorganizme plaka; faktori koji utiču na formiranje plaka, faktori koji modifikuju odbrambeni sistem organizma

- Kompetentan da postavi dijagnozu na osnovu dobijene anamneze i obavljenog kliničkog pregleda

3. Prevencija ortodontskih nepravilnosti

4. Prevencija povreda u orofacijalnoj regiji u dece

5. Prevencija oralnih oboljenja kod pacijenata sa posebnim potrebama

2. DEČJA STOMATOLOGIJA (teorijska i praktična nastava na Klinici Stomatoloških fakulteta ili odseka) 12 meseci

Kroz nastavu organizovanu na fakultetu specijalizant se osposobljava da:

- analizira i prati razvitak lica, vilica i zuba;

- anatomiju i histologiju mlečnih i stalnih zuba,

- psihosomatske karakteristike i psihološke tipove dece.

- Osposobljava se za samostalnu dijagnostiku i terapiju oboljenja usta i zuba u dece,

- izučava opšta i infektivna oboljenja i njihov uticaj na usnu duplju,

- bolesti usta u dece, tumore i ciste u ustima,

- karijes i komplikacije karijesa (oboljenja pulpe i periodoncijuma mlečnih i stalnih zuba),

- traumatologiju u dečjoj stomatologiji,

- oralno-hirurške zahvate u dece,

- proteziranje u dece,

- primenu sedacije i opšte anestezije u radu sa decom,

- stomatološko zbrinjavanje dece sa medicinskim rizicima i smetnjama u psihofizičkom razvoju.

- U toku teorijske i praktične nastave na fakultetu, specijalizant je dužan da uradi dva seminarska rada iz oblasti dečje stomatologije

Posebni ciljevi:

- Dijagnostika i plan terapije

Kompetentan da u dobu novorođenčeta i odojčeta oceni anamnestičke podatke dobijene u razgovoru sa roditeljem/starateljem:

- prenatalne, natalne i neonatalne anamneze

- istorije razvoja

- medicinske istorije

- stomatološke istorije

- ocenjivanje oralne higijene

- faktora rizika za rani nastanak karijesa

- navike sisanja i rizik od ranog razvoja malokluzije

- istorije načina ishrane

- socijalni status

- kompetentan u dijagnostikovanju oralnih tumora i cista uključujući Epštajnove perle, Bonova zrna, kongenitalni epulis, limfangiome

- kompetentan u dijagnostikovanju nerazvijenih zuba (natalnih i neonatalnih)

- kompetentan u dijagnostikovanju i terapiji karijesa u ranom detinjstvu i drugih formi karijesa

- kompetentan u terapiji oralne kandidijaze i primarnog herpetičnog stomatita

- kompetentan u zbrinjavanju hitnih slučajeva kao posledica traume ili infekcije

- kompetentan u primeni rendgenografskih metoda dijagnostike i poznavanju rizika koji postoje kod rendgenografskog snimanja u dečjoj stomatologiji

- prepoznati znake zlostavljanja dece ili zapostavljanja dece

Kompetentan da u uzrastu od 3-6 godina ispita ovu starosnu grupu obuhvatajući:

- ocenu ponašanja

- ekstraoralno ispitivanje

- intraoralno ispitivanje

- da uzme u obzir preventivne mere; oceni oralnu higijenu i rizik za razvoj karijesa

- dijagnostikuje poremećaje oralne mišićne funkcije

- dijagnostikuje i zbrine rani gubitak ili pomeranje mlečnih zuba

- dijagnostikuje rane znake malokluzije

- dijagnostikuje stanje i oboljenja pulpe

Pored prethodno navedenih obučenosti u ovoj starosnoj grupi specijalizant treba da u uzrastu od 6 do 12 godina:

- dijagnostikuje potrebe za preventinim merama u vezi sa primenom oralne higijene, zalivača fisura, ishrane, unosa fluorida

- oceni okluzalni razvoj

- spreči i tretira traumu

Pored prethodno navedenih znanja i veština, specijalizant treba da u uzrastu od 12 godina do adolescencije:

- dijagnostikuje rane znake periodontitisa

- oceni razvoj i rast

- poseduje znanje o temporo - mandibularnom zglobu

- prepozna znake seksualnog zlostavljanja

- prepozna znake zloupotrebe droge

- prepozna poremećaje u ishrani (anoreksija i bulimija)

- Restaurativan tretman

Kompetentan da u mlečnoj denticiji:

- uradi preparaciju kaviteta prema morfološkim karakteristikama zuba i karakteristikama restaurativnih materijala

- da analizira neuspehe da bi sprečio greške u budućnosti

- odabere tretman i materijal u odnosu na aktivnost karijesa i starost deteta

- dijagnostikuje oboljenja pulpe

- sprovede konzervativni kao i radikalni tretman pulpe (prekrivanje pulpe, parcijalnu pulptomiju, pulpotomiju, pulpektomiju)

- protetski zbrine izgubljene zube

- oceni kvalitet restauracija

Kompetentan da u mešovitoj denticiji:

- spreči i tretira karijes jamica i fisura korišćenjem zalivača fisura ili preventivnih ispuna

- protetski nadoknadi izgubljene zube

- dijagnostikuje oboljenja pulpe i tretira ih

- tretira mlade stalne zube sa nezavršenim i završenim rastom korena

Kompetentan da u stalnoj denticiji:

- estetski zbrine stalne zube adhezivnim sistemima

- sprovede adekvatan endodontski tretman stalnih zuba

- sprovodi izbeljivanje avitalnih i vitalnih zuba

- primenjuje estetske fasete

- postavi adhezivne mostove i splintove

- Traumatologija

- da razume principe prevencije povreda zuba uključujući rano sprečavanje ortodontskih nepravilnosti, korekciju loših navika i izradu štitnika za zube

- da sprovedu pregled i ocenjivanje pacijenata sa povredama zuba uključujući odgovarajuće dijagnostičke metode (radiografija) i da naprave plan zasnovan na očekivanoj prognozi povređenih zuba

- da utvrde stanje pulpe primenom različitih testova

- da sprovode adekvatan tretman manjih povreda mekih tkiva

- da poznaju mere koje se primenjuju u sprečavanju infekcije posle povrede

- da dijagnostikuju rasklaćenja zuba i primene adekvatnu imobilizaciju (splintovima)

- zbrinjavanje povreda alveolarnog grebena

- sprovode lečenje pulpe povređenih zuba uključujući pulpotomiju po Cveku, apeksifikaciju zuba sa nezavršenim rastom korena i zuba sa završenim rastom korena

- restauriraju frakture krunica i korena, korišćenjem kompozitnih smola, kompozitnih i porcelanskih krunica i keramičkih ili kompozitnih faseta

- dijagnostikuju i tretiraju frakture korena

- da razumeju biološke procese reparature tvrdih zubnih tkiva i pojavu resorpcije koja prate replantaciju zuba

- da steknu iskustvo u replantaciji traumatski izbijenih zuba

- sprovode adekvatan tretman povreda u mlečnoj denticiji

Specijalizanti stiču znanja o:

- ortodontskom zbrinjavanju povređenih zuba

- tome da li je povreda posledica zlostavljanja dece i da je prijave nadležnim institucijama

- dijagnostikovanju povreda maksilofacijalne regije i adekvatnom zbrinjavanju

- prepoznavanju poremećaja u razvoju stalnih zuba nastalih kao posledica povreda u mlečnoj denticiji

Da budu upoznati sa:

- klasifikacijom, etiologijom i epidemiologijom povreda zuba

- mehanizmom odgovora oralnih tkiva na povrede i zarastanje povređenih tkiva

- principima autotransplantacije zuba

- principima oseointegracije implanata

- znacima i simptomima povrede nerava

- planiranjem i izradom čuvara prostora traumatski izgubljenih prednjih zuba uključujući i dostupne ortodontske metode

- Oralna medicina i oralna patologija

- dijagnostikovanje i tretiranje oralnih manifestacija sistemskih oboljenja na mekim i čvrstim zubnim tkivima u dece sa kardiovaskularnim oboljenjima, bubrežnim, endokrinim, imunološkim oboljenjima, malignim oboljenjima, i sa hemoragijskim sindromom

- dijagnostikovanje i tretman bakterijskih, virusnih, gljivičnih infekcija oralne sluzokože posebno kod imunokompromitovane dece

- dijagnostikovanje i lečenje muko-gingivalnih anomalija (frenektomija)

- dijagnostika i tretman u poremećaju razvitka zuba (fluoroza, tetraciklinska prebojenost, amelogenezis i dentinogenezis imperfekta)

- dijagnoza i lečenje poremećaja u morfologiji, broju i nicanju zuba

- dijagnoza i tretiranje impaktiranih zuba koristeći hirurške tehnike koje uključuju i hirurški ortodontski tretman

- Deca sa posebnim potrebama-medicinski rizični pacijenti

- kompetentni da planiraju i sprovode kompleksnu stomatološku negu u dece koja su medicinski, psihološki, mentalno ili socijalno rizični pacijenti

- kompetentni da sprovode stomatološku negu hospitalizovane dece

- poseduju znanje o infekcijama kod imunokompromitovanih pacijenta

- poseduju znanje o profilaksi bakterijskog endokarditisa

- kompetentni da rukovode ili budu deo tima za stomatološko zbrinjavanje u opštoj anesteziji

3. PROGRAMSKA STOMATOLOŠKA ZAŠTITA - 11 meseci

Praktična nastava se obavlja na nivou primarne zdravstvene zaštite u zdravstvenim ustanovama koje imaju imenovane mentore za ovu oblast specijalizacije, i to

a) Školska stomatološka nega (5 meseci)

Specijalizant uz mentora planira i sprovodi:

- Sistematski pregled (po 1 odeljenje) učenika: I, V i VIII razreda

- Kontrolne preglede (po 1 odeljenje) učenika: II, III, IV, VI i VII razreda

- Obrađuje i analizira epidemiološke podatke sa sistematskih pregleda

- Donosi plan rada (organizacioni sastanci, plan zdravstveno-vaspitnog rada, plan preventivnih i profilaktičnih aktivnosti, plan sanacije i dosanacije)

- Realizuje utvrđeni plan rada

- Izveštaj o izvršenju planiranih aktivnost

- Evaluacija efekata rada (dobre, loše strane, nedostaci)

Ovaj deo staža obraditi kao seminarski rad.

b) Predškolska stomatološka nega (3 meseca)

Stomatološka zaštita dece u predškolskim ustanovama (2 meseca)

- Sistematski pregled dece u 3-oj godini života.

- Obrađuje i analizira epidemiološke podatke sa sistematskih pregleda.

- Donosi plan rada (organizacioni sastanci, plan zdravstveno-vaspitnog rada, plan preventivnih i profilaktičnih aktivnosti, plan sanacije i dosanacije),

- Realizuje utvrđeni plan rada.

- Izveštaj o izvršenju planiranih aktivnost.

- Evaluacija efekata rada (dobre, loše strane, nedostaci)

Stomatološki rad sa predškolskom decom u pripremnim odeljenjima pred polazak u školu (1 mesec)

- Sistematski pregled (30 dece)

- Individualni plan preventivnih i preventivno-terapijskih mera

- Zalivanje fisura, sanacija karijesa na stalnim zubima

- Zdravstveno-vaspitni rad sa decom i roditeljima

- Evaluacija efekata rada (dobre, loše strane, nedostaci)

- Izveštaj o izvršenju preventivnih aktivnosti, profilaktičkih mera

- Izdavanje uverenja o zdravim i saniranim zubima

- Obrada i analiza podataka sa sistematskih pregleda

Ovaj deo staža obraditi kao seminarski rad.

c) Programska saradnja sa ostalim segmentima zdravstvene službe (pedijatrija, ginekologija, patronaža, zdravstveno vaspitanje) - 1 mesec

Specijalizant se upoznaje sa savetovališno-dispanzerskim metodom rada, radom polivalentne patronažne službe, vakcinacijama, uticajem ekoloških uslova na zdravlje dece, zdravstvenim vaspitanjem i timskim radom u zdravstvenoj zaštiti dece.

- rad u savetovalištu za majku i dete (50 porodica sa novorođenom decom), rad u savetovalištu za trudnice (50 trudnica)

- saradnja sa patronažnom službom

- planiranje i izvođenje preventivnih mera i zdravstveno-vaspitnog rada

- izveštaj o izvršenim preventivnim aktivnostima

d) Programska saradnja sa ostalim segmentima društvene zajednice (lokalne zajednice) - 2 meseca

Specijalizant se upoznaje sa osnovnim principima i metodama promocije oralnog zdravlja u lokalnoj zajednici:

- promocija oralnog zdravlja na nivou lokalne zajednice

- koordinacija preventivnih aktivnosti na nivou lokalne zajednice

- saradnja sa lokalnim vlastima i njihovo aktivno uključivanje u promociju oralnog zdravlja

- saradnja sa lokalnom privredom na obezbeđivanju uslova za promociju oralnog zdravlja ili sufinansiranju akcija (aktivnosti na lokalnom nivou), sa posebnim akcentom na vodosnabdevanje, proizvođače hrane, sredstava za higijenu, i sl.

- saradnja sa lokalnim medijima u cilju promocije oralnog zdravlja

- saradnja sa lokalnim prosvetnim ustanovama.

4. ORALNA HIRURGIJA 1 mesec

Specijalizant se upoznaje i osposobljava za pružanje prve pomoći, antišok terapiju, primarnu obradu povreda, dijagnostiku i terapiju akutnih dentogenih infekcija i mogućnosti oralno-hirurških intervencija u dece i odraslih.

5. ORTOPEDIJA VILICA 2 meseca

Upoznaje se i osposobljava za dijagnostiku ortodontskih nepravilnosti, primenu mera primarne prevencije i interceptivne ortopedije vilica.

6. ORALNA MEDICINA 1 mesec

Osposobljava se za samostalnu dijagnostiku i terapiju oboljenja mekih tkiva usta.

NAČIN PROVERE ZNANJA

1. Seminarski radovi:

a) organizacija predškolske stomatološke nege

b) organizacija školske stomatološke nege

c) 1 seminarski rad iz preventivne stomatologije i rad na tematskom kongresu ili simpozijumu sa štampanim rezimeom

d) 1 seminarski rad iz dečje stomatologije i 1 rad na tematskom kongresu ili simpozijumu sa štampanim rezimeom

2. Kolokvijumi:

a) 3 kolokvijuma iz preventivne stomatologije

b) 3 kolokvijuma iz dečje stomatologije

3. jedan rad štampan u časopisu sa recenzijom ili rad štampan celosti u zborniku radova sa kongresa ili simpozijuma

4. Overeni izveštaji mentora o završenom programu (katalog znanja)

KATALOG ZNANJA I VEŠTINA:

1. Predškolska stomatološka nega - 3 meseca

Planiranje i izvođenje sistematskih pregleda dece u 3-oj godini života 20-30 pacijenata

Planiranje i izvođenje sistematskih pregleda dece pred polazak u školu 20-30 pacijenata

Planiranje i izvođenje kontrolnih pregleda dece sa visokim rizikom za karijes ranog detinjstva u 2-oj godini života 10-20 pacijenata

Sistematski pregled 40-60 pacijenata

Kontrolni pregledi 10-20 dece sa visokim rizikom za karijes

Zdravstveno vaspitni rad predavanje za vaspitače i roditelje - 1 rad u maloj grupi - 5

individualni zdravstveno vaspitni rad sa decom i roditeljima - 30

Lokalne aplikacije koncentrovanih fluorida 30 aplikacija zalivanje fisura 20 zuba

Sanacija i dosanacija 40% od obuhvaćene dece

Izveštaj o radu (mesečni; tromesečni) 1

Izveštaj o stanju oralnog zdravlja predškolske dece (ulazni; tromesečni) 1

Svakodnevni rad u ambulanti za predškolsku decu sa mentorom

2. Školska stomatološka nega - 5 meseci

Paniranje i izvođenje sistematskih pregleda u školi 3 odeljenja ili 80-100 učenika

Planiranje i izvođenje kontrolnih pregleda u školi 3 odeljenja ili 80-100 učenika

Zdravstveno vaspitni rad predavanja - 3 rad u maloj grupi - 25 individualni zdravstveno vaspitni rad sa decom ili roditeljima - 30

Sanacija i dosanacija 60% od obuhvaćenih učenika

Izveštaj o radu 1

Izveštaj o stanju oralnog zdravlja školske dece 1

Svakodnevni rad u ambulanti za školsku decu sa mentorom

3. Programska saradnja sa ostalim segmentima zdravstvene službe - 1 mesec

Rad u savetovalištu za trudnice 15-20 trudnica

Rad u savetovalištu za zdravu decu 15-20 odojčadi sa roditeljima

Individualni zdravstveno vaspitni rad sa trudnicama ili roditeljima 10 pacijenata

4. Programska saradnja sa ostalim segmentima društvene zajednice 2 meseca

Donošenje plana aktivnosti za promociju oralnog zdravlja u lokalnoj zajednici (opština, region) Plan aktivnosti

Organizovanje i učešće u organizovanju jedne kampanje za promociju oralnog zdravlja Organizovanje kampanje

Organizovanje i učešće u promociji oralnog zdravlja u lokalnim sredstvima javnog informisanja Organizovanje kampanje

5. Ambulantni rad na Klinici - 21 mesec

Stomatološki pregled sa planom prevencije i terapije i kompletnom sanacijom 20 pacijenata

Individualni zdravstveno vaspitni rad 100 pacijenata

Dijagnostika rizika za karijes 20 pacijenata

Dijagnostika rizika za parodontopatije 20 pacijenata

Zalivanje fisura 100 zuba najmanje

Preventivni ispuni 100 ispuna najmanje

Interceptivni zahvati 3 pacijenta

GJC ispuni 100 ispuna

Terapija nekomplikovanog karijesa sa postavljanjem ispuna

Terapija dubokog karijesa 50 zuba

Terapija oboljenja pulpe i komplikacija mlečnih zuba 30 zuba

Terapija oboljenja pulpe stalnih zuba 30 zuba

Terapija oboljenja pulpe stalnih zuba sa nezavršenim rastom korena 5 zuba

Terapija urgentnih stanja (prva pomoć kod bolnih stanja, povreda i krvarenja) 20 pacijenata

Oralnohirurške intervencije u dece, specifičnosti vađenja mlečnih i stalnih zuba 10 mlečnih 10 stalnih

Terapija povreda 5 pacijenata

Lečenje komplikacija povreda 2 pacijenta

Terapija gingivitisa 5 pacijenata

Terapija oboljenja mekih oralnih tkiva 3 pacijenta

Uvođenje u inhalacionu sedaciju i stomatološki tretman 3 pacijenta

Rad u opštoj anesteziji 5 pacijenata

Priprema zdravstveno vaspitnih sredstava ili predavanja 5

Savetovališni rad na Klinici 10 dana

Seminar za epidemiološka istraživanja (završen seminar za epidemiološka istraživanja) 1

Ambulantni rad sa mentorom