Porez na prenos apsolutnih prava

Email Print



Napomena:

  • Ovaj stručni tekst se odnosi na propise koji važe na dan njegovog objavljivanja. Svi izneti stavovi su stručni stavovi, odnosno shvatanja autora teksta, koja se baziraju na tumačenju pozitivnopravnih normi, i ne predstavljaju obavezujuće instrukcije.
  • Ulaskom u DEMO verziju pravne baze Paragraf Lex, možete BESPLATNO pristupiti SVIM propisima Srbije i time možete utvrditi ažurnost ovog teksta.

Za razliku od posetioca vebsajta koji mogu bez naknade pročitati odabrane stručne tekstove koji se odnose na pozitivne propise na dan objavljivanja teksta, pretplatnici na pravnu bazu Paragraf Lex, u bazi uvek imaju dostupne tekstove koji se odnose na prethodne, nevažeće verzije propisa kao i nove komentare i druge dokumente koji se odnose na važeće propise. Isključivo pretplatnici na pravnu bazu uvek imaju pristup i ažurnim dokumentima. Baza se ažurira na dnevnom nivou.

Autor: Petar Učajev

Objavljeno: 09.11.2012.



  1. Pojam
  2. Porez na prenos apsolutnih prava je javnopravno javni prihod koji se ostvaruje neposrednim nametanjem. Porez na prenos apsolutnih prava, kao i druge poreze, odlikuje prisilnost, finansiranje javnih izdataka, odustvo neposredne protivnaknade i novčano davanje.

    Porez na prenos apsolutnih prava je regulisan Zakonom o porezima na imovinu (Sl. glasnik 26/2001, 80/2002, 135/2004, 61/2007, 5/2009, 101/2010, 24/2011, 78/2011).

  3. U kojim slučajevima dolazi do oporezivanja?
  4. Porez na prenos apsolutnih prava plaća se kod prenosa uz naknadu:

      - prava svojine na nepokretnosti;

      - prava intelektualne svojine;

      - prava svojine na upotrebljavanom motornom vozilu - osim na mopedu, motokultivatoru, traktoru i radnoj mašini, upotrebljavanom plovilu, odnosno upotrebljavanom vazduhoplovu na sopstveni pogon osim državnog;

      - prava korišćenja građevinskog zemljišta;

      - prava na eksproprisanoj nepokretnosti, ako se eksproprijacija vrši radi izgradnje stambenih ili privrednih objekata.

    Porez na prenos apsolutnih prava plaća se i kod davanja građevinskog zemljišta u javnoj svojini u zakup, na period duži od jedne godine ili na neodređeno vreme, radi izgradnje objekata.

    Prenosom uz naknadu, smatra se i:

      - sticanje prava svojine i drugih prava na osnovu pravosnažne sudske odluke ili drugog akta državnog organa;

      - sticanje prava svojine održajem;

      - prenos uz naknadu celokupne imovine pravnog lica u slučaju njegove redovne prodaje, likvidacije ili stečaja;

      - prenos celokupne imovine pravnog lica, odnosno dela imovine pravnog lica iz člana 23. ovog zakona, u slučaju statusne promene u skladu sa zakonom kojim se uređuju privredna društva, ako su akcionari ili članovi pravnog lica koje prenosi imovinu (pravni prethodnik), uz naknadu u obliku akcija ili udela u pravnom sledbeniku, dobili i novčanu naknadu koja prelazi 10% nominalne vrednosti akcija, odnosno udela ili njihove računovodstvene vrednosti ako su bez nominalne vrednosti;

      - sticanje prava iz viška deobne stečajne mase pravnog lica u stečaju, u skladu sa zakonom kojim se uređuje stečajni postupak, odnosno raspodelom likvidacionog ostatka po likvidaciji privrednog društva, u skladu sa zakonom kojim se uređuju privredna društva.

  5. Šta se ne smatra prenosom?
  6. Prenosom uz naknadu, u smislu ovog zakona, ne smatra se prenos apsolutnog prava na koji se plaća porez na dodatu vrednost, u skladu sa zakonom kojim se uređuje porez na dodatu vrednost. Regulisano Zakonom o PDV. (dodао P.U.)

    Zamena motornog vozila, odnosno plovila, odnosno vazduhoplova, izvršena u garantnom roku u skladu sa uslovima iz garancije, ne smatra se prenosom uz naknadu na koji se porez na prenos apsolutnih prava plaća, ako strane između kojih se zamena vrši, pored motornog vozila, plovila ili vazduhoplova koji se zamenjuju, ne daju drugoj strani i doplatu u novcu ili naknadu u drugom obliku.

  7. Ko je obveznik plaćanja poreza na prenos apsolutnih prava?
  8. Obveznik poreza na prenos apsolutnih prava je prodavac, prenosilac prava, lice kome se daje na korišćenje, odnosno u zakup građevinsko zemljište, korisnik eksproprijacije, davalac izdržavanja, odnosno lice na koje se prenosi apsolutno pravo (kod sudske odluke ili odluke državnog organa, kod održaja, stečaja, likvidacije).

    Zakonodavac stoji na stanovištu da je potrebno opteretiti porezom onoga ko prima novac jer taj u tom trenutku može i da plati porez. Npr. ugovorom o kupoprodaji se često ugovora da kupac plaća porez na prenos apsolutnih prava, međutim takva obaveza kupca je obaveza obligacionog karaktera prema prodavcu ali ne i prema poreskoj upravi i državi. Zbog čega je to bitno naglasiti? Naime, ukoliko kupac osiromaši ili neće da plati porez ta obaveza uvek ostaje na prodavcu i ukoliko on ne plati u roku dužan je pored glavnog duga da plati i kamatu, a ponekad i kaznu i sudske troškove na ime učinjenog prekršaja ukoliko poreska uprava pokrene prekršajni postupak. Pravo prodavca da kupac izmiri porez se realizuje u parničnom postupku protiv prodavca ali nažalost, najčešće tako što prvo prodavac plati porez a onda tužbom izdejstvuje naknadu ugovorne štete od kupca. (dodao P.U.)

    Kad se apsolutno pravo prenosi po osnovu ugovora o razmeni, obveznik poreza je svako lice koje prenosom iz tačke II dobija kakvo pravo. Obratiti pažnju. Ranije je bilo predviđeno da porez na prenos apsolutnih prava plaća onaj koji je razmenom dobio „više“ i to samo na tu razliku. Međutim, ta odredba više ne postoji (dodao P.U.)

    Porez na prenos apsolutnih prava u svim slučajevima iz tačke II plaća se na prenos tih prava, odnosno davanje građevinskog zemljišta, ostvaren samo na teritoriji Republike Srbije (osim kod prenosa uz naknadu prava intelektualne svojine rezidenta Republike Srbije koji je obveznik navedenog poreza i van teritorije Republike Srbije).

  9. Poreska osnovica i poreska stopa
  10. Osnovica poreza na prenos apsolutnih prava je ugovorena cena u trenutku nastanka poreske obaveze, ukoliko nije niža od tržišne vrednosti. Ukoliko nadležni poreski organ u roku od 60 dana od dana prijema poreske prijave oceni da je ugovorena cena niža od tržišne, ima pravo da utvrdi poresku osnovicu u visini tržišne vrednosti. Ukoliko u tom roku ne utvrdi poresku osnovicu u visini tržišne vrednosti, poresku osnovicu čini ugovorena cena. Obratiti pažnju. Vrlo često poreska uprava premaši rok od 60 dana. Međutim, neće da odustanu po službenoj dužnosti od utvrđivanja tržišne cene ukoliko smatraju da je ugovorena niža od nje sve dok stranka ne prigovori i ne ukaže organu na ovaj rok. (dodao P.U.)

    U slučaju prava svojine na upotrebljavanom vozilu, korišćenju građevinskog zemljišta i prava na eksproprisanoj nepokretnosti poresku osnovicu čini tržišna vrednost prava koja se prenose, odnosno daju u zakup, na dan nastanka poreske obaveze, koju utvrđuje nadležni poreski organ. U slučaju drugih prenosa apsolutnog prava poresku osnovicu čini tržišna vrednost apsolutnog prava, koju utvrđuje nadležni poreski organ.

    Kod razmene prava poreska osnovica se utvrđuje za svako pravo koje je predmet razmene.

                Stopa poreza na prenos apsolutnih prava iznosi 2,5%. Ranije bila 5% (dodao P.U.)
  11. Nastanak poreske obaveze
  12. Poreska obaveza nastaje danom zaključenja ugovora o prenosu apsolutnih prava, odnosno o davanju građevinskog zemljišta u zakup.

    Kad je predmet ugovora nepokretnost kao buduća stvar, poreska obaveza nastaje primopredajom, odnosno stupanjem u posed nepokretnosti. Često je potreban zapisnik o primopredaji nepokretnosti potpisan od obe ugovorne strane (dodao P.U.).

    Kad nije sačinjen punovažan ugovor o prenosu prava na nepokretnosti, u smislu zakona kojim se uređuje promet nepokretnosti, smatraće se da je poreska obaveza nastala danom kada je sticalac prava na nepokretnosti stupio u posed nepokretnosti.

    Ako se prenos apsolutnih prava vrši po osnovu ugovora o doživotnom izdržavanju, poreska obaveza nastaje danom smrti primaoca izdržavanja, odnosno danom smrti saugovarača ako je doživotno izdržavanje ugovoreno u korist trećeg lica, a ugovorom nije određeno da svojina prelazi na davaoca izdržavanja u trenutku smrti trećeg lica.

    Ako se prenos apsolutnog prava vrši na osnovu odluke suda, odnosno rešenja nadležnog upravnog organa, poreska obaveza nastaje danom pravosnažnosti te odluke, odnosno danom konačnosti tog rešenja, odnosno kod sticanja prava svojine održajem, poreska obaveza nastaje danom pravosnažnosti sudske odluke kojom je to pravo utvrđeno.

    Kod sticanja prava iz viška deobne mase, odnosno raspodelom likvidacionog ostatka, poreska obaveza nastaje danom pravosnažnosti rešenja o deobi stečajne mase, odnosno danom sastavljanja izveštaja likvidacionog upravnika, na osnovu kojeg se to pravo stiče.

    Ako ugovor o prenosu apsolutnog prava, ugovor o zakupu, odluka suda, odnosno rešenje nadležnog upravnog organa ili drugi pravni osnov prenosa prava nisu prijavljeni ili su prijavljeni neblagovremeno, smatraće se da je poreska obaveza nastala danom saznanja nadležnog poreskog organa za prenos.

  13. Poreska oslobođenja
  14. Porez na prenos apsolutnih prava ne plaća se:

    1. kad se apsolutno pravo prenosi radi izmirenja obaveza po osnovu javnih prihoda, u skladu sa propisima kojima se uređuje poreski postupak i poreska administracija;
    2. kad se prenosi pravo svojine na nepokretnosti diplomatskih i konzularnih predstavništava stranih država, pod uslovom reciprociteta;

    3. kod ulaganja apsolutnih prava u kapital rezidenta Republike Srbije - akcionarskog društva, odnosno društva sa ograničenom odgovornošću;
    4. kad fizičko lice otkupom stambene zgrade ili stana u društvenoj, odnosno državnoj svojini sa stanarskim pravom, odnosno pravom dugoročnog zakupa, stekne svojinu ili susvojinu na toj zgradi, ili stanu, srazmerno učešću društvenog, odnosno državnog kapitala u ukupnom kapitalu prenosioca prava;

    5. na razmenu kojom najmanje jedno pravno ili fizičko lice kome je poljoprivreda pretežna delatnost, odnosno zanimanje pribavlja poljoprivredno ili šumsko zemljište radi njegovog grupisanja;
    6. kad se pravo svojine na nepokretnosti prenosi na davaoca doživotnog izdržavanja - supružnika, odnosno lice koje se u odnosu na primaoca izdržavanja nalazi u prvom naslednom redu, na deo nepokretnosti koji bi davalac izdržavanja po zakonu nasledio u momentu zaključenja ugovora; Često roditelji ostave jednom detetu svoju imovinu ugovorom o doživotnom izdržavanju, i to sa aspekta eventualnog osporavanja pred sudom u parničnom postupku predstavlja teško „oboriv“ pravni posao, ali podleže oporezivanju na deo koji tom detetu ne bi pripao u ostavinskom postupku, dok kod poklona nema oporezivanja (podvukao i dodao P.U.),
    7. na prenos uz naknadu ambulantnih vozila, specijalnih putničkih vozila za obuku kandidata za vozače sa ugrađenim duplim nožnim komandama, kao i putničkih vozila za taksi i "rent a kar" koji su posebno označeni;
    8. na prenos apsolutnog prava na imovini ili delu imovine subjekta privatizacije, uključući i imovinu, odnosno deo imovine subjekta privatizacije u restrukturiranju, po propisima kojima se uređuje privatizacija, sa subjekta privatizacije na kupca imovine;
    9. na uspostavljanje režima svojine na zemljištu koji je bio pre stupanja na snagu odluke o određivanju tog zemljišta kao gradskog građevinskog zemljišta na zahtev ranijeg sopstvenika ili njegovog zakonskog naslednika, odnosno na utvrđivanje prava korišćenja neizgrađenog ostalog građevinskog zemljišta u državnoj svojini ranijem sopstveniku ili njegovom zakonskom nasledniku, u skladu sa uslovima i po postupku propisanim Zakonom o planiranju i izgradnji;

    10. kada je obveznik Republika Srbija, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave;

    11. kada je međunarodnim ugovorom koji je zaključila Republika Srbija uređeno da se neće plaćati porez na prenos apsolutnih prava.

    U slučaju prestanka obavljanja taksi ili "rent a car" delatnosti, kao i slučaju prodaje ili otuđenja uz naknadu na drugi način putničkog vozila pribavljenog za obavljanje tih delatnosti pre isteka roka od pet godina od dana nabavke, sticalac prava svojine na upotrebljavanom putničkom vozilu je dužan da to prijavi nadležnom poreskom organu u roku od 10 dana od dana prestanka obavljanja delatnosti, prodaje odnosno otuđenja, a obveznik poreza - da plati porez na prenos apsolutnih prava koji bi bio dužan da plati da nije koristio poresku olakšicu i kamatu koja se plaća zbog docnje u plaćanju poreza, od dana nabavke do dana prijavljivanja.

    Lice na koje je preneto pravo svojine na upotrebljavanom putničkom vozilu za taksi ili "rent a kar" koji je posebno označen, solidarni je jemac za izmirenje poreske obaveze na prenos apsolutnih prava.

    Porez na prenos apsolutnih prava ne plaća se na prenos prava svojine na stanu ili porodičnoj stambenoj zgradi, odnosno svojinskom udelu na stanu ili porodičnoj stambenoj zgradi fizičkom licu koje kupuje prvi stan, za površinu koja za kupca prvog stana iznosi do 40 m² i za članove njegovog porodičnog domaćinstva koji od 1. jula 2006. godine nisu imali u svojini, odnosno susvojini stan na teritoriji Republike Srbije do 15 m² po svakom članu, pod uslovom da:

    1. je kupac prvog stana punoletni državljanin Republike Srbije, sa prebivalištem na teritoriji Republike Srbije;

    2. kupac prvog stana od 1. jula 2006. godine do dana overe ugovora o kupoprodaji na osnovu koga kupac stiče prvi stan, nije imao u svojini, odnosno susvojini stan na teritoriji Republike Srbije.

    Porodičnim domaćinstvom kupca prvog stana, u smislu stava 1. ovog člana, smatra se zajednica života, privređivanja i trošenja prihoda kupca prvog stana, njegovog supružnika, kupčeve dece, kupčevih usvojenika, dece njegovog supružnika, usvojenika njegovog supružnika, kupčevih roditelja, njegovih usvojitelja, roditelja njegovog supružnika, usvojitelja kupčevog supružnika, sa istim prebivalištem kao kupac prvog stana.

    Ako je površina stana koji kupac prvog stana kupuje veća od površine odgovarajućeg stana iz stava 1. ovog člana, porez se plaća na prenos prava svojine na razliku površine kupljenog i površine odgovarajućeg stana.

    Pravo na poresko oslobođenje u skladu sa prethodno navedenim nema obveznik koji pravo svojine na stanu prenosi:

    1. licu na osnovu čije prve kupovine stana je jednom ostvareno pravo na refundaciju poreza na dodatu vrednost, u skladu sa zakonom kojim se uređuje porez na dodatu vrednost, ili na poresko oslobođenje od plaćanja poreza na prenos apsolutnih prava;
    2. članu porodičnog domaćinstva kupca prvog stana za koga je jednom ostvareno pravo na refundaciju poreza na dodatu vrednost, u skladu sa zakonom kojim se uređuje porez na dodatu vrednost, ili na poresko oslobođenje od plaćanja poreza na prenos apsolutnih prava.

    Nadležni poreski organ vodi evidenciju o ugovorima o kupoprodaji stanova za koje je taj organ utvrdio pravo na poresko oslobođenje, o iznosima poreza na prenos apsolutnih prava koji zbog toga nisu naplaćeni na teritoriji jedinice lokalne samouprave, o kupcima prvog stana i o članovima njihovog porodičnog domaćinstva za koje je to pravo iskorišćeno.

     

    Kod oslobođenja od plaćanja poreza na prenos apsolutnih prava po osnovu kupovine prvog stana potrebno je da se dokumentacija takođe preda zajedno sa poreskom prijavom. Ukoliko samo predate poresku prijavu pa naknadno istaknete da imate pravo na oslobođenje po osnovu kupovine prvog stana te dostavite odgovarajuću dokumentaciju nećete snositi posledice u smislu gubljenja tog prava, niti Vam se može naplatiti kamata ili kakva kazna u prekršaju ali znatno komplikuje i odugovlači poreskoupravni postupak.
  15. Prijava nastanka poreske obaveze
  16. Obveznik poreza na prenos apsolutnih prava dužan je da podnese poresku prijavu sa tačnim podacima u roku od 10 dana od dana nastanka poreske obaveze, sa odgovarajućom dokumentacijom potrebnom za utvrđivanje poreske obaveze. Obratiti pažnju. Kazna za prekoračenje roka je od 5.000,00 dinara do 50.000,00 dinara ukoliko se pokrene prekršajni postupak. Ukoliko do toga dođe, obračunavaju se i naplaćuju troškovi prekršajnog postupka. (Dodao P.U.)

    Obveznik poreza na prenos apsolutnih prava, za svrhu ostvarivanja prava na poresko oslobođenje, uz dokumentaciju podnosi i overenu izjavu kupca da kupuje prvi stan za sebe, odnosno za sebe i određene članove njegovog porodičnog domaćinstva, kao i druge dokaze iz kojih proizlazi da su ispunjeni uslovi za oslobođenje po tom osnovu koje mu je pružio kupac prvog stana. Izjava se može overiti u sudu i u opštini. (Dodao P.U.)

    Prijava se podnosi poreskom organu u opštini na čijoj teritoriji se nalazi nepokretnost - u slučaju prenosa apsolutnih prava na nepokretnosti, odnosno davanja građevinskog zemljišta u javnoj svojini.

    U slučaju prenosa ostalih apsolutnih prava - prijava se podnosi poreskom organu u opštini na čijoj teritoriji obveznik - fizičko lice ima prebivalište, odnosno boravište, odnosno u opštini na čijoj je teritoriji obveznik - pravno lice osnovan, odnosno ima sedište.

    Ako obveznik nema prebivalište, odnosno boravište, odnosno nije osnovan, odnosno nema sedište u Republici Srbiji, za prenos apsolutnih prava prijava se podnosi poreskom organu u opštini na čijoj teritoriji je prenos ostvaren.

  17. Rezime
  18. Pre zaključenja bilo kog pravnog posla potrebno je konsultovati se sa pravnikom, advokatom ili drugim licem koji se razume u poresko pravo kako bi se svi aspekti i posledice takvog posla predvidele. Vrlo je bitno napomenuti da nakon nepromišljenog zaključenja kakvog pravnog posla često nastupe poreske posledice koje je gotovo nemoguće naknadno izbeći.

    Beograd 13. novembar 2012. godine