Tradicionalno, propisi iz oblasti sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma primenjuju se prvenstveno u finansijskom sektoru. U svetu je takav pristup prisutan već nekoliko decenija, dok se u Republici Srbiji razvija više od dvadeset godina.
Kako su se tehnike i obrasci pranja novca usložnjavali, javila se potreba za postepenim proširenjem kruga obveznika, najpre na druge delove finansijskog sektora, poput lizing i faktoring društava, a potom i na određene subjekte nefinansijskog sektora, uključujući posrednike u prometu nepokretnosti, revizore, računovođe, javne beležnike i advokate.
Ove profesije prepoznate su u međunarodnim standardima kao tzv. gatekeepers ("čuvari sistema"), budući da zbog prirode svojih profesionalnih aktivnosti imaju neposredan uvid u određene transakcije i poslovne odluke klijenata, kao i mogućnost da prepoznaju okolnosti koje mogu ukazivati na pranje novca ili finansiranje terorizma.
Upravo zbog takvog položaja uvedene su njihove preventivne obaveze, uključujući primenu mera poznavanja klijenta, identifikacija i verifikacija njihovog identiteta, kao i prijavljivanje sumnjivih aktivnosti nadležnim organima, kod nas Upravi za sprečavanje pranja novca (dalje: Uprava), koja je finansijsko-obaveštajna služba (engl. Financial Intelligence Unit - FIU), Republike Srbije.
Celokupan sistem sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma zasniva se na pretpostavci da država ne može samostalno da otkrije sve pokušaje ubacivanja nezakonito stečene imovine u legalne tokove, zbog čega je neophodna aktivna saradnja privatnog sektora.
Uloga obveznika ogleda se pre svega u pravovremenom prepoznavanju sumnjivih aktivnosti i transakcija, čime se omogućava rano otkrivanje potencijalnih slučajeva pranja novca i njihovo efikasnije procesuiranje od strane nadležnih organa. Istovremeno, i sam privatni sektor ima interes da učestvuje u ovom sistemu, budući da očuvanje poslovnog ugleda, integriteta i poverenja klijenata podrazumeva sprečavanje korišćenja njegovih usluga i poslovnih aktivnosti za prikrivanje porekla nezakonito stečene imovine.
U svetlu međunarodnih standarda, potrebno je početi od onih koji imaju najveći uticaj - Financial Action Task Force - FATF, međudržavno telo, osnovano 1989. godine sa sedištem u Parizu, koje osim što je tvorac međunarodnih standarda, preporuka FATF, istovremeno je i onaj ko evaluira sisteme država članica.
Evaluaciju sprovodi bilo samostalno, bilo preko regionalnih tela, kao što je to za Srbiju Komitet Manival Saveta Evrope, koji nakon detaljne procene stanja na terenu, donosi sveobuhvatne izveštaje o stanju usklađenosti propisa sa 40 preporuka, i njihove implementacije u praksi.
Međunarodni standardi
FATF Preporuka 23 - prema ovoj preporuci i njenoj Interpretativnoj noti, advokati, javni beležnici, drugi nezavisni pravni stručnjaci i računovođe podležu obavezama sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma kada za račun ili u ime klijenta pripremaju ili sprovode određene transakcije, uključujući kupovinu i prodaju nepokretnosti, upravljanje novčanim sredstvima ili drugom imovinom klijenta, upravljanje bankarskim i investicionim računima, pomoći u osnivanju, poslovanju ili upravljanju privrednim društvima.
U tim slučajevima oni su dužni da prijave sumnjive transakcije nadležnoj finansijsko-obaveštajnoj službi. Međutim, ova obaveza ne primenjuje se kada su relevantne informacije pribavljene u okolnostima koje podležu profesionalnoj tajni ili privilegiji poverljive komunikacije između advokata i klijenta.
Uobičajeno se smatra da takva zaštita obuhvata informacije koje advokat primi ili pribavi tokom utvrđivanja pravnog položaja klijenta, kao i prilikom zastupanja ili odbrane klijenta u sudskim, upravnim, arbitražnim ili medijacionim postupcima. FATF prepušta državama da preciznije definišu obim profesionalne tajne i pravne privilegije u skladu sa svojim pravnim sistemima.
Situacije u kojima advokati, javni beležnici i drugi nezavisni pravni stručnjaci predstavljaju obveznike
Prema Direktivi (EU) 2024/1640 Evropskog parlamenta i Saveta od 31. maja 2024. godine o mehanizmima koje države članice uspostavljaju za sprečavanje korišćenja finansijskog sistema za pranje novca ili finansiranje terorizma, Direktivi o izmeni Direktive (EU) 2019/1937 i izmeni i stavljanju van snage Direktive (EU) 2015/849 u sledećim situacijama - advokati, javni beležnici i drugi nezavisni pravni stručnjaci predstavljaju obveznike u sledećim situacijama:
- - kada učestvuju u finansijskim ili transakcijama sa nepokretnostima za račun ili u ime klijenta,
- - kada pomažu u planiranju ili sprovođenju transakcija koje se odnose na kupovinu i prodaju nepokretnosti ili privrednih subjekata,
- - upravljanje novcem, hartijama od vrednosti, drugom imovinom ili kripto-imovinom klijenta,
- - otvaranje ili upravljanje bankarskim, štednim, investicionim ili računima kripto-imovine,
- - organizovanje doprinosa potrebnih za osnivanje, poslovanje ili upravljanje privrednim društvima, kao i osnivanje, uspostavljanje, poslovanje ili upravljanje trastovima, privrednim društvima, fondacijama ili sličnim pravnim aranžmanima.
Za razliku od FATF standarda, koji državama ostavljaju značajan prostor za određivanje obima profesionalne tajne i privilegovane komunikacije između advokata i klijenta, pravo Evropske unije detaljnije uređuje kako krug obveznika tako i granice izuzetaka od obaveze prijavljivanja sumnjivih aktivnosti. Direktiva (EU) 2024/1640 izričito propisuje da su advokati, javni beležnici i drugi nezavisni pravni stručnjaci obveznici mera za sprečavanje pranja novca i finansiranja terorizma.
Istovremeno, Direktiva predviđa izuzetak od obaveze prijavljivanja finansijsko-obaveštajnoj službi za informacije koje su pribavljene tokom utvrđivanja pravnog položaja klijenta ili u okviru zastupanja i odbrane klijenta u sudskim, upravnim, arbitražnim i drugim postupcima. Međutim, za razliku od FATF preporuka, koje samo načelno priznaju zaštitu profesionalne tajne, Direktiva precizno određuje situacije u kojima se na taj izuzetak nije moguće pozvati, odnosno kada advokat učestvuje u pranju novca ili finansiranju terorizma, pruža pravne savete u te svrhe ili zna da klijent traži pravni savet radi izvršenja takvih aktivnosti. Na taj način pravo Evropske unije nastoji da uspostavi ravnotežu između zaštite poverljivosti odnosa advokata i klijenta i potrebe za efikasnim sprečavanjem zloupotrebe pravnih usluga za nezakonite svrhe.
Poslednjih godina vidljiv je intenzivan trend proširivanja obaveza u oblasti sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma na advokatsku profesiju, naročito nakon objavljivanja "Panama Papers" 2016. godine, kada su advokatske kancelarije i pravni savetnici došli u fokus međunarodnih napora za sprečavanje pranja novca. U stručnoj literaturi ukazuje se da su zakonodavne inicijative usmerene ka jačanju obaveza prijavljivanja sumnjivih transakcija od strane advokata izazvale snažan otpor profesionalnih udruženja, koja takve mere posmatraju kao ozbiljno zadiranje u profesionalnu tajnu i nezavisnost advokature.
Navodi se da su advokatske organizacije ove tendencije ocenile kao potencijalno narušavanje jednog od ključnih elemenata vladavine prava - poverljivog odnosa između advokata i klijenta, ističući da se advokati sve češće posmatraju kao "gatekeepers" finansijskog sistema, odnosno kao subjekti kojima se prenosi deo odgovornosti države za otkrivanje i sprečavanje pranja novca.
Otpor proširivanju obaveza prijavljivanja nije ostao samo na akademskom i nacionalnom nivou, već je institucionalizovan i kroz aktivnosti evropskih profesionalnih organizacija. Savet advokatskih komora Evrope (CCBE - Council of Bars and Law Societies of Europe), koji predstavlja advokatske komore i pravna društva širom Evropske unije i Evropskog ekonomskog prostora, formirao je posebnu Radnu grupu za sprečavanje pranja novca (Anti-Money Laundering Committee), koja aktivno učestvuje u zakonodavnim procesima Evropske unije i daje mišljenja o AML reformama. Delovanje ove radne grupe zasniva se na stavu da borba protiv pranja novca mora biti usklađena sa osnovnim principima advokatske profesije, posebno sa profesionalnom tajnom, pravom na poverljivu komunikaciju između advokata i klijenta i pravom na delotvornu pravnu pomoć. U tom smislu, CCBE kontinuirano nastoji da obezbedi ravnotežu između legitimnog cilja sprečavanja finansijskog kriminala i očuvanja nezavisnosti advokature kao jednog od temelja vladavine prava.
Zaštita profesionalne tajne advokata dobila je dodatni značaj i kroz praksu evropskih sudova, budući da je Evropski sud za ljudska prava poverljivost komunikacije između advokata i klijenta povezao sa pravom na pravično suđenje i pravom na poštovanje privatnog života. Upravo zbog toga savremene rasprave o AML obavezama advokata više se ne vode samo u okviru politike sprečavanja pranja novca, već i u kontekstu zaštite osnovnih prava i očuvanja funkcije advokature u demokratskom društvu.
Imajući u vidu navedeno, može se zaključiti da se savremene rasprave u evropskom pravu više ne vode o tome da li advokati treba da učestvuju u sistemu sprečavanja pranja novca, već pre svega o granicama i modalitetima tih obaveza. Obaveza advokata da primenjuju mere i radnje poznavanja i praćenja klijenta (KYC/CDD - Know Your Customer, Custome Due Diligence), procene rizika i interne procedure usklađenosti danas se u evropskom regulatornom okviru smatra nesporom i predstavlja sastavni deo njihove uloge u sprečavanju zloupotrebe pravnih usluga za nezakonite svrhe.
Čak i organizacije koje snažno insistiraju na zaštiti profesionalne tajne i nezavisnosti advokature, poput Saveta advokatskih komora Evrope (CCBE), polaze od pretpostavke da advokati imaju legitimnu i važnu ulogu u sistemu za sprečavanje i otkrivanje pranja novca i finansiranja terorizma, pri čemu se osporavanje uglavnom odnosi na obim i način primene obaveza prijavljivanja sumnjivih transakcija, a ne na same obaveze identifikacije klijenata i upravljanja rizicima. U tom smislu, pitanje primene KYC standarda od strane advokata danas se može smatrati regulatorno i profesionalno prihvaćenim, kao i prijava sumnjivih transakcija u limitiranom obimu, dok će predmet daljih pravnih i stručnih rasprava ostati prvenstveno odnos između obaveze prijavljivanja i zaštite profesionalne tajne.
Obaveze advokata u oblasti sprečavanja pranja novca prema domaćim propisima
U pravnom sistemu Republike Srbije advokati su imali obaveze u oblasti sprečavanja pranja novca još od primene Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma iz 2009. godine, koji je predviđao primenu mera identifikacije i praćenja stranaka, procene rizika i drugih preventivnih obaveza za sprečavanje pranja novca i finansiranja terorizma. Međutim, prvi put su izričito nazvani obveznicima u članu 4. Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma iz 2017. godine koji je počeo da se primenjuje od 1.4.2018. godine.
Primena Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma
Zakonom o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma ("Sl. glasnik RS", br. 113/2017, 91/2019, 153/2020, 92/2023, 94/2024 i 19/2025 - dalje: Zakon) advokati su uključeni u krug obveznika iz člana 4. Zakona koji predviđa delokrug primene ovog zakona na učesnike finansijskog i nefinansijskog sistema.
Na taj način domaći zakonodavac je izvršio usklađivanje sa FATF standardima i evropskim AML (Anti money laundering) okvirom, čime je advokatura postala deo preventivnog sistema za otkrivanje i sprečavanje finansijskog kriminala.
Situacije u kojima je advokat dužan da primenjuje radnje i mere definisane Zakonom i drugim podzakonskim aktima, te smernicama nadzornih organa:
1) pomaganje u planiranju ili izvršavanju transakcija za stranku u vezi sa:
- - kupovinom ili prodajom nepokretnosti ili privrednog društva,
- - upravljanjem imovinom stranke,
- - otvaranjem ili raspolaganjem računom kod banke (bankarskim računom, štednim ulogom ili računom za poslovanje sa hartijama od vrednosti),
- - prikupljanjem sredstava neophodnih za osnivanje, obavljanje delatnosti i upravljanje privrednim društvima,
- - osnivanjem, poslovanjem ili upravljanjem privrednog društva ili lica stranog prava,
- - sačinjavanjem ugovora o zajmu;
2) kada advokat u ime i za račun stranke vrši finansijsku transakciju ili transakciju u vezi sa nepokretnošću.
Dakle, obaveze advokata postavljene su veoma široko, imajući u vidu da se već i samo pomaganje klijentu u planiranju ili sprovođenju određenih transakcija smatra dovoljnim osnovom za primenu propisa iz oblasti sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma. Međutim, obim primene ovih propisa ograničen je potrebom zaštite osnovnih prava, pre svega prava na pravično suđenje i prava na poverljivu komunikaciju između advokata i klijenta.
Upravo iz tog razloga zakon precizno određuje situacije u kojima advokat ima svojstvo obveznika. To su slučajevi kada za račun ili u ime klijenta planira, organizuje ili sprovodi određene transakcije koje su prepoznate kao rizične sa aspekta pranja novca, poput poslova u vezi sa nepokretnostima, upravljanjem imovinom ili osnivanjem i upravljanjem privrednim društvima.
Nasuprot tome, advokat se ne smatra obveznikom kada pruža pravnu pomoć u okviru zastupanja ili odbrane klijenta u sudskim, upravnim, arbitražnim ili drugim postupcima, jer u tim situacijama preovlađuje potreba zaštite profesionalne tajne i prava na delotvornu pravnu pomoć nad interesom države za rano otkrivanje potencijalnih slučajeva pranja novca.
Obaveze advokata
Obaveze advokata, kao obveznika Zakona, ne svode se samo na identifikaciju i proveru stranaka, već podrazumevaju uspostavljanje celovitog sistema upravljanja rizicima u okviru advokatske kancelarije, što uključuje:
- - izradu interne procene rizika i metodologije za procenu rizika stranaka,
- - kontinuiranu primenu i ažuriranje procene rizika za svakog klijenta (kao kombinaciju rizika stranke, geografskog rizika, rizika usluge, rizika načina pružanja usluge i druge relevantne rizike),
- - donošenje unutrašnjih akata i procedura,
- - sprovođenje stručnog osposobljavanja zaposlenih,
- - vođenje odgovarajućih evidencija i izveštaja, kao i
- - uspostavljanje sistema unutrašnje kontrole.
Pored toga, advokat je dužan da primenjuje mere poznavanja i praćenja stranke u odnosu na sve stranke propisane Zakonom, a ne samo one stranke gde smatra da postoji osnov sumnje u pranje novca. To znači da za sve stranke za koje obavlja poslove precizirane članom 4. Zakona, utvrđuje identitet stranke i stvarnog vlasnika, pribavlja podatke o svrsi i nameni poslovnog odnosa i, kada to procena rizika zahteva, prikuplja informacije o poreklu imovine koja je predmet transakcije ili poslovnog odnosa.
Takođe, dužan je da osmisli i implementira sistem za prepoznavanje sumnjivih aktivnosti, te da celokupan interni sistem za sprečavanje i otkrivanje pranja novca i finansiranja terorizma redovno ažurira, prilagođavajući mere mitigacije rizika sa rizikom koji se konstantno menja.
Implementacija propisa iz oblasti sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma u okviru advokatske kancelarije zahteva visok nivo stručnosti i dobro poznavanje regulatornog okvira, budući da Zakon ostavlja značajan prostor za primenu pristupa zasnovanog na proceni rizika i samostalno uređivanje pojedinih pitanja putem internih akata i procedura, zbog čega njihova pravilna primena u praksi teško može biti ostvarena bez lica koje poseduje specijalizovana znanja iz ove oblasti.
U tom kontekstu, savremeni informacioni alati i specijalizovane softverske aplikacije mogu predstavljati značajnu podršku advokatima u sprovođenju AML/CFT obaveza, naročito kroz standardizaciju procesa procene rizika, vođenje evidencija i dokumentovanje sprovedenih mera. Iako takva rešenja ne mogu zameniti stručnu pravnu procenu i odgovornost advokata, ona mogu doprineti efikasnijoj primeni propisa i racionalnijem korišćenju raspoloživih resursa, posebno u pogledu vremena i ljudskih kapaciteta potrebnih za kontinuirano ispunjavanje regulatornih zahteva.
Smernice Advokatske komore Srbije
Smernice Advokatske komore Srbije za procenu rizika od pranja novca i finansiranja terorizma kod advokata donete 2018. godine, detaljnije razrađuju zakonske obaveze advokata kao obveznika u sistemu za sprečavanje pranja novca i finansiranja terorizma.
U skladu sa njima, advokat je dužan da pre uspostavljanja poslovnog odnosa ili izvršenja transakcije sprovede mere poznavanja stranke, što podrazumeva utvrđivanje i proveru identiteta stranke, njenog zastupnika i stvarnog vlasnika, kao i pribavljanje podataka o svrsi i nameni poslovnog odnosa. Posebna pažnja posvećena je transakcijama u vrednosti od 15.000 evra ili više, kao i situacijama u kojima postoje indicije da je reč o pranju novca ili finansiranju terorizma. U takvim slučajevima advokat je dužan da prikupi dodatne podatke o poreklu imovine, načinu izvršenja transakcije i okolnostima koje mogu ukazivati na povećan rizik.
Pored obaveze identifikacije i procene rizika, advokat je dužan da obavesti Upravu kada u vezi sa strankom ili transakcijom postoje osnovi sumnje da se radi o pranju novca ili finansiranju terorizma, kao i da vodi propisane evidencije o strankama, poslovnim odnosima i transakcijama.
Smernice istovremeno potvrđuju zaštitu profesionalne tajne, propisujući da advokat nije dužan da dostavlja podatke koje je pribavio prilikom utvrđivanja pravnog položaja stranke ili njenog zastupanja u sudskom postupku. Tako se nastoji uspostaviti ravnoteža između obaveze advokata da učestvuje u sistemu sprečavanja pranja novca i potrebe očuvanja poverljivosti odnosa između advokata i klijenta kao jednog od osnovnih principa advokatske profesije.
Ipak, smernice nisu usklađene sa rezultatima poslednje nacionalne procene rizika od pranja novca i finansiranja terorizma, te ne daju advokatima alate, odnosno preciznije smernice za primenu ovih propisa u odnosu na pojedinačnu stranku.
Nacionalna procena rizika Republike Srbije
Nacionalna procena rizika Republike Srbije koja je sprovodi svake tri godine, a poslednja je sprovedena 2024. godine, ukazuje da su advokati, zbog prirode usluga koje pružaju, izloženi visokom riziku od zloupotrebe za potrebe pranja novca, naročito u poslovima koji se odnose na promet nepokretnosti, upravljanje imovinom klijenata, osnivanje i upravljanje privrednim subjektima, kao i sprovođenje finansijskih transakcija u ime klijenata.
Istovremeno, procena ukazuje da je svest advokata o obavezama iz oblasti sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma u porastu, pre svega zahvaljujući aktivnostima Advokatske komore Srbije i edukaciji koja se sprovodi kroz Advokatsku akademiju. Nadzor nad primenom Zakona vrši Advokatska komora Srbije, koja raspolaže širokim spektrom disciplinskih mera, uključujući i brisanje iz Imenika advokata. Iako je u periodu od 2021. do 2023. godine podnet veoma mali broj izveštaja o sumnjivim aktivnostima, analiza pokazuje da se većina tih prijava odnosila na privatne imovinskopravne sporove klijenata, a ne na stvarne sumnje na pranje novca.
Sistem Republike Srbije je nedavno bio predmet procene od strane Komiteta Manival Saveta Evrope, koji sprovodi terensku kontrolu primene zakona i drugih propisa kod obveznika, ali i kontrolu primene represivnih mera usmerenih na otkrivanje krivičnog dela pranje novca i prethodnih krivičnih dela.
U poslednjem izveštaju komiteta Manival koji je usvojen u okviru Šestog kruga evaluacije Republike Srbije iz 2025. godine, navedeno je da su advokati jedni od najznačajnijih obveznika u nefinansijskom sektoru sa aspekta rizika od pranja novca, zajedno sa notarima i onlajn priređivačima igara na sreću. Poseban značaj advokatskog sektora obrazlaže se njegovom veličinom, značajnim učešćem u prometu nepokretnosti, rastućom ulogom u osnivanju privrednih društava, kao i činjenicom da su advokati identifikovani kao posrednici u pojedinim slučajevima pranja novca. Manival konstatuje da je u nacionalnoj proceni rizika za 2024. godinu advokatskom sektoru dodeljen visok rizik od pranja novca, što predstavlja povećanje u odnosu na ranije procene.
Istovremeno, evaluatori ukazuju na značajne nedostatke u primeni AML/CFT obaveza u advokatskom sektoru. Navodi se da Advokatska komora Srbije nije pružila dovoljno dokaza o ažurnom i kontinuiranom razumevanju rizika od pranja novca i finansiranja terorizma, kao ni o postojanju razvijenog sistema nadzora zasnovanog na proceni rizika. Posebno je naglašeno da primena mera poznavanja klijenta i drugih preventivnih obaveza kod advokata nije na zadovoljavajućem nivou, kao i da od 2023. godine nije podneta nijedna prijava sumnjive transakcije od strane advokata, što Manival ocenjuje kao naročito zabrinjavajuće imajući u vidu značaj i rizičnost ovog sektora.
Kao ključnu preporuku, Manival zahteva uspostavljanje strukturiranog i na riziku zasnovanog sistema AML/CFT nadzora nad advokatima, uz posebne kadrovske kapacitete, kontinuirane provere podobnosti, redovan nadzor, efikasne korektivne mere i sankcije, kao i uspostavljanje mehanizama za sprečavanje sukoba interesa u vršenju nadzora nad advokaturom.
Upravo zbog identifikovanih rizika, Strateško-operativni plan za period 2025-2027. koji je usvojen od strane Koordinacionog tela za sprečavanje pranja novca i finansiranja terorizma osnovanog od strane Vlade Srbije, na osnovu nacionalne procene rizika od pranja novca i finansiranja terorizma, predviđa intenziviranje nadzora nad advokatima, unapređenje metodologije procene rizika, posebnu kontrolu transakcija povezanih sa prometom nepokretnosti i jačanje kapaciteta Advokatske komore Srbije za sprovođenje nadzora u oblasti sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma.
Navedeni nalazi potvrđuju da se u domaćem regulatornom okviru obaveza advokata da primenjuju mere poznavanja klijenta, procene rizika i druge preventivne mere u oblasti sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma ne dovodi u pitanje, dok se praktični izazovi prvenstveno odnose na efikasnost sistema prijavljivanja sumnjivih aktivnosti i uspostavljanje odgovarajuće ravnoteže između regulatornih zahteva i zaštite profesionalne tajne.
Takođe, svest advokata o opsegu i načinu primene propisa iz oblasti sprečavanja pranja novca i finansiranja terorizma u odnosu na konkretne stranke, uprkos naporima Advokatske komore Srbije, i dalje nije na zadovoljavajućem nivou. U stručnoj i akademskoj javnosti često se ukazuje da deo advokature ove propise doživljava kao zadiranje u tradicionalno poverljiv odnos između advokata i klijenta, koji predstavlja jednu od osnovnih pretpostavki ostvarivanja prava na pravnu pomoć.
Međutim, čini se da bi, umesto rasprave o samoj opravdanosti postojanja ovih obaveza, veći značaj trebalo dati njihovoj pravilnoj i srazmernoj primeni, odnosno jasnijem razgraničenju situacija u kojima advokat ima svojstvo obveznika od onih u kojima preovlađuje zaštita profesionalne tajne, što je pristup koji se prepoznaje i u savremenim međunarodnim standardima i uporednoj praksi.
