Pitanja i odgovori

1. Pitanje:

Otkaz tokom probnog rada zbog povrede radne discipline

Da li poslodavac može u toku trajanja probnog rada, a pre isteka vremena za koji je ugovoren probni rad, otkazati ugovor o radu zaposlenom zbog nepoštovanja radne discipline bez sprovođenja procedure, uz poštovanje otkaznog roka od najmanje pet radnih dana i obrazloženje razloga za otkaz?

Odgovor:

Odredba člana 36. Zakona o radu ("Sl. glasnik RS", br. 24/2005, 61/2005, 54/2009, 32/2013, 75/2014, 13/2017 - odluka US, 113/2017, 95/2018 - autentično tumačenje i 109/2025 - dr. zakon) uređuje probni rad i posebno navodi da je otkaz od strane poslodavca pre isteka probnog rada moguć pod određenim uslovima: da zaposleni za vreme probnog rada ne pokaže odgovarajuće radne i stručne sposobnosti, da otkazni rok u tom slučaju ne može biti kraći od pet radnih dana i da je poslodavac u obavezi da obrazloži otkaz ugovora o radu.

Navedenim članom posebno se uređuje prestanak radnog odnosa za vreme probnog rada i primenjuje se kao poseban režim ali samo kada je razlog za prestanak vezan za ocenu zaposlenog u periodu proveravanja njegovog rada, sposobnosti i stručnosti na probnom radu.

Nasuprot tome, kada poslodavac otkazuje ugovor o radu po osnovu povrede radne obaveze ili nepoštovanja radne discipline, primenjuju se opšta pravila o otkazu od strane poslodavca, stoga ne bi zaposlenom koji nije poštovao radnu disciplinu u toku probnog rada, mogao otkazati ugovor o radu sa otkaznim rokom od najmanje pet radnih dana uz obrazloženje, već samo po pravilima utvrđenim za opšti režim prestanka radnog odnosa.

2. Pitanje:

Ponovno određivanje penzije nakon rada penzionera po ugovoru o delu ili privremenim i povremenim poslovima

Da li starosni penzioner koji je angažovan po osnovu ugovora o delu ili ugovora o privremenim i povremenim poslovima ima pravo na ponovno određivanje penzije?

Odgovor:

Odredbom člana 121. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Sl. glasnik RS", br. 34/2003, 64/2004 - odluka USRS, 84/2004 - dr. zakon, 85/2005, 101/2005 - dr. zakon, 63/2006 - odluka USRS, 5/2009, 107/2009, 101/2010, 93/2012, 62/2013, 108/2013, 75/2014, 142/2014, 73/2018, 46/2019 - odluka US, 86/2019, 62/2021, 125/2022, 138/2022, 76/2023 i 94/2024 - dalje: Zakon) propisano je da korisnik starosne penzije, odnosno prevremene starosne penzije koji se zaposli na teritoriji Republike, odnosno obavlja samostalnu delatnost po osnovu koje je obavezno osiguran na teritoriji Republike, i u tom osiguranju provede najmanje godinu dana, ima pravo po prestanku tog zaposlenja odnosno obavljanja te samostalne delatnosti, na ponovno određivanje penzije.

Dalje, shodno članu 12. Zakona, osiguranicima samostalnih delatnosti smatraju se: 1) lica koja, u skladu sa zakonom, samostalno obavljaju privrednu ili drugu delatnost, ako nisu obavezno osigurana po osnovu zaposlenja; 2) lica koja su osnivači, odnosno članovi privrednih društava u skladu sa zakonom, koji u njima rade, bez obzira da li su u radnom odnosu u privrednom društvu čiji su osnivač odnosno član; 3) lica koja obavljaju poslove po osnovu ugovora o delu odnosno poslove po osnovu autorskog ugovora, kao i poslove po osnovu drugih ugovora, kod kojih za izvršen posao ostvaruju naknadu (gde bi spadao ugovor privremenim i povremenim poslovima), a nisu osigurani po drugom osnovu.

Prema tome, starosni penzioner, ili korisnik prevremen starosne penzije će, ako bude angažovan po osnovu ugovora o delu ili ugovora o privremenim i povremenim poslovima, imati pravo, po prestanku obavljanja tih poslova, na ponovno određivanje penzije ako ih bude obavljalo najmanje godinu dana.

3. Pitanje:

Nemogućnost umanjenja iznosa penzije ponovnim određivanjem

Da li starosnom penzioneru koji je bio zaposlen ili angažovan po ugovoru van radnog odnosa godinu dana, prilikom postupka ponovnog određivanja penzije ista može biti umanjena?

Odgovor:

Shodno odredbi člana 121. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Sl. glasnik RS", br. 34/2003, 64/2004 - odluka USRS, 84/2004 - dr. zakon, 85/2005, 101/2005 - dr. zakon, 63/2006 - odluka USRS, 5/2009, 107/2009, 101/2010, 93/2012, 62/2013, 108/2013, 75/2014, 142/2014, 73/2018, 46/2019 - odluka US, 86/2019, 62/2021, 125/2022, 138/2022, 76/2023 i 94/2024) korisnik starosne penzije, prevremene starosne penzije koji se zaposli na teritoriji Republike, odnosno obavlja samostalnu delatnost po osnovu koje je obavezno osiguran na teritoriji Republike, ima pravo po prestanku tog zaposlenja odnosno obavljanja te samostalne delatnosti, na ponovno određivanje penzije ako je bio u osiguranju najmanje godinu dana. Takođe je istim čanom Zakona propisano da se korisniku prava utvrđuje se povoljniji iznos penzije.

Ukoliko je starosni ili prevremeni starosni penzioner bio radno angažovan, po osnovu ugovora o delu ili ugovora van radnog odnosa (jer se na osnovu tih ugovora smatra korisnikom koji obavlja samostalnu delatnost) najmanje godinu dana, nakon prestanka osiguranja može da podnese zahtev za ponovno određivanje penzije ali mu je već prethodno utvrđeni iznos penzije "zaštićen" i ne može biti umanjen. Iz same formulacije "utvrđuje se povoljniji iznos penzije" proizlazi da se pri ponovnom određivanju ne može utvrditi nepovoljniji, odnosno manji iznos od onog koji je korisnik već imao.

Dakle, ako starosni ili prevremeni starosni penzioner ispuni uslove iz te odredbe i podnese zahtev za ponovno određivanje, rezultat tog postupka ne može biti umanjenje penzije, već se priznaje samo povoljniji iznos.