Email Print

MIŠLJENJE ZAŠTITNIKA GRAĐANA O OBAVEZAMA VLADE RS PREMA DRŽAVNIM PREDUZEĆIMA


Zakonsko pravo Vlade Republike Srbije da svojim odlukama osniva preduzeća i druge organizacije, da im daje na korišćenje državno zemljište, zgrade, opremu i druga sredstva za rad i da ih finansira iz državnog budžeta praćeno je i obavezom aktivnog staranja o zakonitosti i pravilnosti rada takvih državnih "projekata" i ostvarivanju njihovih zakonskih obaveza, naglašeno je u Mišljenju Zaštitnika građana, koje je upućeno Vladi Republike Srbije

Kompletan tekst mišljenja Zaštitnika građana možete preuzeti na internet sajtu: http://www.ombudsman.rs/index.php/lang-sr/2011-12-11-11-34-45/2693-2013-01-21-09-39-07 (ONLINE)

Na osnovu člana 138. stav 1. Ustava Republike Srbije („Sl. glasnik RS“ br. 98/06) i člana 24. stav 2. Zakona o Zaštitniku građana („Službeni glasnik RS“, br. 79/2005 i 54/2007), a povodom pritužbe Z. V. iz sela R. opština Požega, smatrajući da će davanjem mišljenja doprineti unapređenju zaštite garantovanih ljudskih sloboda i prava, Zaštitnik građana upućuje Vladi Republike Srbije sledeće


MIŠLJENJE

Zakonsko pravo Vlade Republike Srbije da svojim odlukama osniva preduzeća i druge organizacije, da im daje na korišćenje državno zemljište, zgrade, opremu i druga sredstva za rad i da ih finansira iz državnog budžeta praćeno je i obavezom aktivnog staranja o zakonitosti i pravilnosti rada takvih državnih „projekata“ i ostvarivanju njihovih zakonskih obaveza.

Vlada tu obavezu ostvaruje preko predstavnika koje imenuje u organe upravljanja, preko resornih organa uprave sa inspekcijskim službama i na druge zakonite načine.

Pasivnost i nemar u staranju da takva preduzeća i organizacije posluju i rade zakonito i svrsishodno na štetu je prava građana koji su neposredno pogođeni njihovim nezakonitim radom, ali i svih drugih - poreskih obveznika, čijim izdvajanjima se finansira rad, odnosno nerad takvih organizacija.

Primer takve pasivnosti sa negativnim posledicama po ostvarivanje prava građana je odnos prema „Centru za krompir“ sa sedištem u Guči.

Činjenice, okolnosti i razlozi

Zaštitnik građana primio je 28. 10. 2011. godine pritužbu Z. V. iz sela R. opština Požega, koji je izrazio nezadovoljstvo postupanjem sadašnjeg Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja. U pritužbi se navodi da Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja ne preduzima sve neophodne mere u cilju konačnog rešavanja statusa Privrednog društva „Centar za krompir“ d.o.o. iz Guče i, s tim u vezi, izvršenja obaveza tog društva u vidu isplate pritužiočevih preostalih zarada koje, kako navodi, zbog blokade računa tog Centra, nije primio od aprila 2008. godine, kao i uplate doprinosa za obavezno socijalno osiguranje, a u skladu sa pravnosnažnim i izvršnim presudama Osnovnog suda u Čačku, Sudske jedinice u Guči, P. br. 331/09 od 26. 11. 2009. god., P1 br. 574/10 od 24. 2. 2010. god. i P1 18025/10 od 31. 1. 2011. godine. 

Pritužilac dalje navodi, a iz priložene dokumentacije proizilazi da je Centar osnovan Odlukom Vlade Republike Srbije o osnivanju privrednog društva „Centar za krompir“ d.o.o. Guča 05 br. 022-8486/2006, objavljenoj u „Službenom glasniku RS“, br. 78/2006, kojom je, između ostalog, predviđeno da Centar posluje sredstvima u državnoj svojini, te da osnivačka prava za Republiku Srbiju vrši Vlada preko predstavnika u Skupštini tog pravnog lica, kao i to da Centar posluje u skladu sa propisima kojima se uređuje pravni položaj privrednih društava. Uz obrazloženje da se Centar finansira iz budžeta Republike Srbije – razdeo ministarstva nadležnog za naučnoistraživačku i inovacionu delatnost, pritužilac je, zajedno sa ostalim bivšim radnicima Centra, više puta zatražio održavanje sastanaka sa predstavnicima Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, ali ističe da ni pored nekoliko održanih sastanaka, do dana podnošenja pritužbe Zaštitniku građana nije pronađeno odgovarajuće rešenje u vezi sa izvršenjem pravnosnažnih i izvršnih sudskih presuda donetih u njegovu korist. S tim u vezi, prilikom telefonskog razgovora sa službenim licem Stručne službe Zaštitnika građana, o čemu je sačinjena službena beleška, pritužilac je posebno naglasio da Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja nikada nije odbilo da pregovara sa bivšim radnicima „Centra za krompir“ d.o.o. Guča o načinu ostvarivanja njihovih prava iz radnog odnosa, odnosno o načinu izmirenja obaveza utvrđenih sudskim presudama, što pritužilac posmatra kao prećutno priznavanje odgovornosti za obaveze Centra.

Ocenjujući navode iz pritužbe kao i priloženu dokumentaciju, Zaštitnik građana pokrenuo je postupak kontrole zakonitosti i pravilnosti rada Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, o čemu je taj organ obavešten aktom del. broj 24753 od 2. 12. 2011. godine, u skladu sa članom 29. Zakona o Zaštitniku građana. Istim aktom zatraženo je izjašnjenje o svim činjenicama i okolnostima značajnim za donošenje stava o opravdanosti pritužbe.

Aktom Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja broj 614-02-1501/2011-02 od 7. 3. 2012. godine, koji je u ovom organu primljen 16. 03. 2012. godine, Zaštitnik građana obavešten je da je privredno društvo „Centar za krompir“ Guča d.o.o. samostalno pravno lice, koje je upisano u Registar inovacione delatnosti kao razvojno – proizvodni centar, koji vodi Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, a u skladu sa Zakonom o inovacionoj delatnosti („Sl. glasnik RS“, br. 110/05 i 18/10). Prema navodima Ministarstva datih u izjašnjenju, registrovani subjekti inovacione delatnosti nisu direktni ni indirektni budžetski korisnici, te se stoga plate zaposlenih u tim organizacijama ne obezbeđuju iz budžeta. Osnivač Centra je Republika Srbija, za koju osnivačka prava na osnovu zakonskog ovlašćenja vrši Vlada, i to preko ovlašćenih predstavnika u Skupštini Centra, koja je, pored direktora, organ Centra. Centar posluje sredstvima u državnoj svojini tako što koristi poslovni prostor, laboratorije i zemljište koji su u državnoj svojini. Pomenutim Zakonom o inovacionoj delatnosti propisano je da se inovaciona delatnost finansira putem projektnog finansiranja: inovacione organizacije radi dobijanja finansijskih sredstava iz budžeta Republike podnose prijavu inovacionih projekata na konkurs koji raspisuje Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja. Centar može da obavlja i druge delatnosti radi sticanja dobiti, u skladu sa zakonom. Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja je tokom decembra 2011. i januara 2012. godine iniciralo više sastanaka sa najvišim predstavnicima sadašnjeg Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede sa odgovarajućim predlozima usmerenim ka revitalizaciji Centra. U izjašnjenju se dalje navodi i to da je Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja Kadrovskoj komisiji Vlade uputilo predlog za određivanje predstavnika u Skupštinu Centra, koji bi, prema mišljenju Ministarstva, takođe mogli da doprinesu revitalizaciji Centra. Pored toga, u izjašnjenju je istaknuto da je u izgledu pravnosnažno okončanje sudskog spora koji vodi Centar kao poverilac, te da bi se naplatom tih potraživanja u velikoj meri namirili dugovi Centra prema bivšim zaposlenima. Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja konstatovalo je da je Skupština Centra nadležna da pronađe odgovarajući način namirenja bivših zaposlenih u Centru.

Nakon sagledavanja informacija primljenih od Ministarstva, a u cilju ocene pravilnosti i zakonitosti rada Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, ovom organu su ostala nerazjašnjena određena pitanja u vezi sa mogućnostima Ministarstva u odnosu na konkretnu problematiku opisanu u pritužbi, te su predstavnici Stručne službe Zaštitnika građana 3. 10. 2012. godine održali sastanak sa predstavnicima Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, u prostorijama tog Ministarstva, a u cilju utvrđivanja uticaja i mogućnosti Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja u odnosu na rešavanje problema u radu razvojno – proizvodnog „Centra za krompir“ d.o.o. Guča i, s tim u vezi, zajedničko iznalaženje načina da se bivšim zaposlenima u Centru isplate zaostale zarade i uplate doprinosi za obavezno socijalno osiguranje, utvrđene pravnosnažnim i izvršnim sudskim presudama.

Predstavnici Ministarstva na sastanku su istakli da je „Centar za krompir“ d.o.o. Guča godinama na gubitku zbog lošeg poslovanja, odnosno lošeg upravljanja, a radi doprinošenja rešavanju nastalih problema, Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja je održavalo sastanke i pregovore sa sadašnjim Ministarstvom poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, smatrajući da bi to Ministarstvo moglo više da doprinese revitalizaciji Centra, budući da je Centar izgubio istraživačke kapacitete i svoj rad sada bazira pretežno na proizvodnji krompira. Međutim, prema navodima sagovornika iz Ministarstva, Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede se prošle godine povuklo iz tih pregovora. Predstavnici Ministarstva posebno su istakli da je Centar 70% sredstava u poslednjih pet godina dobijao upravo od Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. U vezi sa posebnim karakteristikama Centra u odnosu na ostala društva sličnog tipa, navedeno je da je osnovna razlika kod Centra to što se na njegov rad primenjuje Zakon o inovacionoj delatnosti (sa posebnim naglaskom na reči delatnost – centar je privredno društvo čija je osnovna karakteristika da se osniva radi sticanja dobiti), i što se on, u skladu sa time, ne može poistovetiti sa npr. institutima koji se finansiraju iz budžeta, a u skladu sa Zakonom o naučno-istraživačkoj delatnosti ("Sl. glasnik RS", br. 110/2005, 50/2006 - ispr. i 18/2010). Na sastanku je zatraženo pojašnjenje navoda obaveštenja broj: 401-00-62/2010-01 od 25. 3. 2010. godine, koje je nekadašnje Ministarstvo za nauku i tehnološki razvoj dostavilo Privrednom sudu u Čačku u vezi sa rešavanjem pitanja ispunjenosti uslova za pokretanje postupka stečaja nad privrednim društvom „Centar za krompir“ d.o.o. (čiju je kopiju pritužilac dostavio Zaštitniku građana), a gde se navodi da je nesporno da se „Centar za krompir“ d.o.o. finansira iz budžeta – razdeo ministarstva nadležnog za naučnoistraživačku i inovacionu delatnost. Imajući u vidu napred navedeno, a u vezi sa finansiranjem zarada zaposlenih u Centru, istaknuto je da su budžetska sredstva bila namenjena za zarade istraživača, ali ne i za komercijalne zaposlene. Takođe, na sastanku je potvrđeno da je Ministarstvo održalo nekoliko sastanaka sa predstavnicima „Centra za krompir“ d.o.o. Guča, na kojima je pokušano iznalaženje prihvatljivog rešenja za revitalizaciju Centra i ostvarivanje prava sada bivših zaposlenih utvrđenih pravnosnažnim i izvršnim sudskim presudama, sa predlozima da Skupština Centra donese odluku o davanju u zakup dela imovine Centra ili da se radnici odreknu dela kamate, dodajući da nepokretnosti koje su u državnoj svojini ne mogu da se prodaju a da Ministarstvo nije dozvolilo stečaj. Predstavnici Ministarstva izrazili su mišljenje da je propust predstavnika Centra što su se za pomoć obratili nekoliko godina nakon što je problem nastao. Na sastanku je potvrđen stav Ministarstva da samo Skupština Centra može da reši postojeće probleme, odnosno da je taj organ odgovoran za rad Centra, jer Centar posluje u skladu sa zakonom kojim se uređuje položaj privrednih društava. Kako su sagovornici iz Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja istakli, na Vladi je da što pre odluči o gore pomenutom predlogu tog Ministarstva za određivanje članova u Skupštinu društva, odnosno određivanju kvalifikovanih i stručnih lica u Skupštinu Centra, s obzirom da to do datuma održavanja sastanka, 3. 10. 2012. godine, nije učinjeno.

Proverom na internet stranici Agencije za privredne registre utvrđeno je da „Centar za krompir“ d.o.o. Guča ima status aktivnog privrednog društva, registrovanog u pravnoj formi društva sa ograničenom odgovornošću, čiji je jedini vlasnik Republika Srbija.

Kao što je napred napomenuto, Centar je osnovan Odlukom Vlade Republike Srbije o osnivanju privrednog društva „Centar za krompir“ d.o.o. Guča, 05 br. 022-8486/2006, objavljenoj u „Službenom glasniku RS“, br. 78/2006. Centar je osnovan kao jednočlano društvo sa ograničenom odgovornošću, koje posluje u skladu sa propisima kojima se uređuje položaj privrednih društava. Društvo posluje sa sredstvima u državnoj svojini, ima svojstvo pravnog lica i u pravnom prometu sa trećim licima ima sva ovlašćenja i istupa u svoje ime i za svoj račun. Osnovna prava osnivača po osnovu udela su upravljanje društvom, odlučivanje o raspodeli dobiti, učestvovanje u podeli likvidacione ili stečajne mase, pravo na informisanje i druga prava u skladu sa zakonom i odlukom.

Prema Odluci o osnivanju „Centra za krompir“ Guča d.o.o., Skupština društva odlučuje, između ostalog, o donošenju godišnjeg programa rada i poslovanja Društva, povećanju i smanjenju osnovnog kapitala Društva, promeni delatnosti, statusnim promenama, promeni pravne forme i prestanku Društva, izmeni osnivačkog akta. Pomenutom Odlukom Vlada je imenovala i vršioca dužnosti direktora društva.

Aktom 24 broj 119-1143/2007-1 od 01. 03. 2007. godine Vlada Republike Srbije imenovala je vršioce dužnosti predstavnika Republike Srbije kao osnivača PD „Centar za krompir“ d.o.o. Guča u Skupštinu društva.

Članom 4. Zakona o Vladi ("Sl. glasnik RS", br. 55/2005, 71/2005 - ispr., 101/2007, 65/2008, 16/2011, 68/2012 - odluka US i 72/2012) propisano je da Vlada zastupa Republiku Srbiju kao pravno lice i pri tome vrši prava i obaveze koje Republika Srbija ima kao osnivač javnih preduzeća, ustanova i drugih organizacija, ako zakonom nije što drugo određeno. Članom 43. stav 1. i 2. pomenutog Zakona, propisano je da Vlada odlukom osniva javna preduzeća, ustanove i druge organizacije, preduzima mere i uređuje pitanja od opšteg značaja i odlučuje o drugim stvarima za koje je zakonom ili uredbom određeno da ih Vlada uređuje odlukom, a rešenjem odlučuje o postavljenjima, imenovanjima i razrešenjima, u upravnim stvarima i u drugim pitanjima od pojedinačnog značaja.

Shodno članu 200. Zakona o privrednim društvima ("Sl. glasnik RS", br. 36/2011 i 99/2011), u skladu sa čijim odredbama posluje i „Centar za krompir“ d.o.o. Guča, Skupština društva nadležna je da, između ostalog, donosi izmene osnivačkog akta; odlučuje o povećanju i smanjenju osnovnog kapitala društva, kao i o svakoj emisiji hartija od vrednosti; odlučuje o raspodeli dobiti i načinu pokrića gubitaka, uključujući i određivanje dana sticanja prava na učešće u dobiti i dana isplate učešća u dobiti članovima društva; odlučuje o pokretanju postupka likvidacije, kao i o podnošenju predloga za pokretanje stečajnog postupka od strane društva; odlučuje o obavezama članova društva na dodatne uplate i o vraćanju tih uplata; odlučuje o statusnim promenama i promenama pravne forme; daje saglasnost na sticanje, prodaju, davanje u zakup, zalaganje ili drugo raspolaganje imovinom velike vrednosti itd.
Kao što je već napomenuto, Centar za krompir d.o.o. Guča, registrovan je kao razvojno proizvodni centar, a u skladu sa odredbama Zakona o inovacionoj delatnosti ("Sl. glasnik RS", br. 110/2005 i 18/2010).

Poslovi državne uprave koje obavlja Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, shodno članu 12. stav 2. Zakona o ministarstvima ("Sl. glasnik RS", br. 72/2012), odnose se, između ostalog i na sistem, razvoj i unapređenje naučnoistraživačke delatnosti u funkciji naučnog, tehnološkog i privrednog razvoja; utvrđivanje i realizaciju politike i strategije naučnog i tehnološkog razvoja; utvrđivanje i realizaciju programa naučnih, tehnoloških i razvojnih istraživanja; usavršavanje kadrova za naučnoistraživački rad; utvrđivanje i realizaciju inovacione politike; podsticanje tehnopreduzetništva, transfera znanja i tehnologija u privredi; razvoj i unapređenje inovacionog sistema u Republici Srbiji.

Pored toga, u skladu sa članom 6. Zakona o inovacionoj delatnosti, ministarstvo nadležno za naučnoistraživačku delatnost i tehnološki razvoj odgovorno je za utvrđivanje i realizaciju inovacione politike, podsticanje tehnopreduzetništva, transfera znanja i tehnologija u privredu, razvoj i unapređenje inovacionog sistema u Republici Srbiji i propise u oblasti zaštite i prometa prava intelektualne svojine. U skladu sa odredbom člana 7. pomenutog Zakona, Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja, između ostalog, prati realizaciju postojećih aktivnosti u inovacionoj delatnosti, i predlaže programe u skladu sa razvojnim potencijalom Republike Srbije; donosi akt o načinu realizacije i finansiranja programa inovacione delatnosti u skladu sa razvojnim potencijalom Republike Srbije, akt o uslovima konkurisanja, kriterijumima za izbor realizatora i uslovima pod kojima se programi inovacione delatnosti realizuju i finansiraju, vrši raspodelu sredstva budžeta Republike Srbije za njihovo finansiranje i kontroliše njihovo namensko korišćenje, u skladu sa ovim zakonom. Ministarstvo podnosi Vladi najmanje jednom godišnje izveštaj o stanju i rezultatima inovacione delatnosti u Republici Srbiji. U skladu sa članom 11. stav 1. Zakona o inovacionoj delatnosti, Ministarstvo vodi Registar inovacione delatnosti, a korisnici državnih podsticajnih mera i budžetskih sredstava za razvoj inovacione delatnosti mogu biti samo subjekti koji su upisani u Registar. U skladu sa članom 12. stav 1. Zakona, svi subjekti koji se bave inovacionom delatnošću, a vode se u Registru, dužni su da o svom radu, stanju opreme i resursa, kao i planovima njihovog korišćenja, podnose godišnji izveštaj Ministarstvu.

U skladu sa članom 16. Zakona o inovacionoj delatnosti, razvojno - proizvodni centar je inovaciona organizacija koja stvara inovacije, primenjuje nove tehnologije, vrši plasman proizvoda, usluga i tehnologija, zasnovanih na sopstvenom inovatorskom radu i razvoju. Ministar propisuje uslove u pogledu potrebnih programskih, prostornih i stručnih kapaciteta pod kojima pravno lice može biti upisano u Registar u svojstvu razvojno-proizvodnog centra, kao i u pogledu uslova pod kojima se briše iz Registra.

U delu Zakona kojim je uređeno pitanje finansiranja inovacione delatnosti, propisano je da se za finansiranje inovacione delatnosti mogu koristiti sredstva budžeta Republike Srbije, pod uslovima da se inovaciona delatnost finansira korišćenjem bespovratnih budžetskih sredstava, odnosno da sredstva budžeta Republike Srbije ne budu veća od 50% neophodnih sredstava za realizaciju pojedinih inovacionih delatnosti i projekata (čl. 35). U skladu sa članom 36. Zakona, sredstva budžeta Republike Srbije mogu se dodeliti po osnovu javnog poziva za podnošenje zahteva za dodelu sredstava.

Pritužilac poseduje pravnosnažne i izvršne sudske presude Osnovnog suda u Čačku, Sudske jedinice u Guči, koje ne može da izvrši. Kako iz navoda pritužbe proizilazi, Centar za krompir d.o.o. Guča ne poseduje više pokretnu imovinu na kojoj bi se moglo sprovesti izvršenje u cilju namirenja poverioca. U skladu sa odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju ("Sl. glasnik RS", br. 31/2011 i 99/2011 - dr. zakon), izvršenje na nepokretnosti može se sprovesti samo na svojini izvršnog dužnika. Kao što je prethodno napomenuto, nepokretnosti (zgrade, zemljište itd.) koje Centar koristi u radu su u državnoj svojini.

U skladu sa članom 19. stav 1. tačka 3. Zakona o javnoj svojini ("Sl. glasnik RS", br. 72/2011), korisnici stvari u javnoj svojini su, između ostalog, javna preduzeća, društva kapitala čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave, kao i njihova zavisna društva, na osnovu ugovora zaključenog na osnovu akta nadležnog organa, a kojim nisu prenete u svojinu tog javnog preduzeća, odnosno društva. U skladu sa članom 21. stav 1. Zakona, javno preduzeće, društvo kapitala čiji je osnivač Republike Srbija, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave i njihova zavisna društva, koja obavljaju delatnost od opšteg interesa, koriste nepokretnosti koje im nisu uložene u kapital, a na osnovu posebnog zakona, osnivačkog akta ili ugovora zaključenog sa osnivačem.

Prema članu 27. stav 1. Zakona o javnoj svojini, o pribavljanju stvari i raspolaganju stvarima u svojini Republike Srbije, pod uslovima propisanim zakonom, odlučuje Vlada, ako zakonom nije drugačije određeno.

S druge strane, imajući u vidu da Centar posluje u skladu sa zakonom kojim se uređuje položaj privrednih društava, bitno je napomenuti da je članom 14. stav 1. Zakona o stečaju ("Sl. glasnik RS", br. 104/2009, 99/2011 - dr. zakon i 71/2012 - odluka US) propisano da se stečajni postupak ne sprovodi prema: Republici Srbiji; autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave; fondovima ili organizacijama obaveznog penzijskog, invalidskog, socijalnog i zdravstvenog osiguranja; pravnim licima čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave, a koja se isključivo ili pretežno finansiraju kroz ustupljene javne prihode ili iz republičkog budžeta odnosno budžeta autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave; Narodnoj banci Srbije; Centralnom registru, depou i kliringu hartija od vrednosti; javnim agencijama. U skladu sa stavom 3. pomenutog člana Zakona, za obaveze pravnog lica nad kojim se u skladu sa stavom 1. ovog člana ne sprovodi stečajni postupak solidarno odgovaraju njegovi osnivači, odnosno vlasnici, kao članovi ili akcionari.

Iz dokumentacije koju je pritužilac priložio uz pritužbu proizilazi da su poverioci ranije inicirali stečajni postupak pred Privrednim sudom u Čačku, koji nije pokrenut. Kako proizilazi iz dokumentacije koja je dostavljena uz pritužbu, u pomenutom izjašnjenju nekadašnjeg Ministarstva nauke i tehnološkog razvoja upućenog Privrednom sudu u Čačku u postupku ocene ispunjenosti uslova za otvaranje stečajnog postupka navodi se da je nesporno da se „Centar za krompir“ d.o.o. finansira iz budžeta – razdeo ministarstva nadležnog za naučnoistraživačku i inovacionu delatnost. Imajući u vidu citiranu zakonsku odredbu člana 14. stav 1. Zakona o stečaju, može se zaključiti da je izjašnjenje Ministarstva bilo upućeno u cilju onemogućavanja stečaja uz poziv upravo na taj pravni osnov, te bi se, imajući u vidu dalji tekst te odredbe Zakona, moglo konstatovati da je pritužilac potpuno osnovano očekivao primenu i drugog dela pomenute odredbe – preuzimanja obaveza pravnog lica nad kojim se ne sprovodi stečajni postupak od strane osnivača – Republike Srbije.
Pritužilac je, u konkretnom slučaju, bio zaposlen u društvu kapitala čiji je osnivač Republika Srbija, koja, u skladu sa osnivačkim aktom Društva, njime upravlja kao jedini akcionar. Pravnosnažnim i izvršnim sudskim presudama obavezan je „Centar za krompir“ d.o.o. Guča da pritužiocu isplati zaostale zarade i uplati doprinose za obavezno socijalno osiguranje. Bitno je napomenuti da se na osnovu svih raspoloživih informacija može zaključiti da privredno društvo „Centar za krompir“ d.o.o. Guča usled lošeg poslovanja, koje se može dovesti i u vezu sa odsustvom adekvatne kontrole od strane državnih organa, nije bilo u mogućnosti da obezbedi finansijska sredstva neophodna za namirenje svojih poverilaca.
U opisanoj situaciji, kada privredno društvo (bez obzira što je osnovano radi sticanja dobiti) koje je osnovala Republika Srbija, za čije je poslovanje, u skladu sa svim citiranim propisima odgovorna Vlada Republike Srbije koja u ime Republike Srbije vrši osnivačka prava, iz bilo kog razloga nije u mogućnosti da odgovora za svoje obaveze, Zaštitnik građana smatra da bi upravo osnivač, odnosno vršilac osnivačkih prava trebalo da pronađe adekvatan način da se neizvesna pravna situacija u kojoj se nalazi ne samo „Centar za krompir“ d.o.o., već i druga društva sličnog tipa otkloni, kao i da to učini blagovremeno i efikasno. Čak i uz uvažavanje navoda da je za poslovanje Centra nadležna isključivo Skupština društva, iz navedenih zakonskih odredbi nedvosmisleno proizilazi da je upravo Vlada odgovorna za imenovanje članova u Skupštinu društva, odnosno za njen sastav, kao i za imenovanje direktora društva. Pored toga, mora se napomenuti ono što je napred već istaknuto, a to je da Vlada nije odlučila o predlogu koji joj je uputilo Ministarstvo prosvete, nauke i tehnološkog razvoja a koji se odnosi na određivanje članova u skupštinu „Centra za krompir“ d.o.o. Guča koji bi, prema mišljenju tog Ministarstva, svojim stručnim kompetencijama mogli doprineti revitalizaciji Centra. Kada se navedenom doda i to da je, imajući u vidu citirane odredbe Zakona o inovacionoj delatnosti, Centar bio u obavezi da Ministarstvu prosvete, nauke i tehnološkog razvoja jednom godišnje dostavlja izveštaj o radu, a da Ministarstvo Vladi najmanje jednom godišnje dostavlja izveštaj o stanju i rezultatima inovacione delatnosti u Republici Srbiji, može se konstatovati da su eventualni problemi u radu Centra morali biti blagovremeno uočeni.
Nakon sveobuhvatnog razmatranja navoda pritužbe, izjašnjenja i drugih informacija dobijenih od Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja kao i relevantnih pozitivnih pravnih propisa, Zaštitnik građana smatra da objašnjenja da u ovom trenutku nema mogućnosti da se presude izvrše - pokretne imovine Centra više nema, državna svojina ne može biti predmet izvršenja, očekuje se naplata potraživanja od dužnika Centra - nisu dovoljno snažna i argumentovana. U vezi sa opisanim konkretnim problemom, ali i u odnosu na problematiku drugih društava kapitala i drugih pravnih lica čiji je Republika Srbija osnivač, Zaštitnik građana smatra da bi Vlada trebalo da pokaže aktivan i angažovan stav, upravo radi očuvanja autoriteta države i potvrđivanja njene spremnosti da preuzme odgovornost za propuste uzrokovane bilo nedovoljnim angažovanjem njenih organa, bilo različitim, provizornim tumačenjem pozitivnih pravnih propisa, ali i istovremeno radi održanja cilja zbog kojih su ta društva osnovana.

Iako Centar u svom radu primenjuje Zakon o privrednim društvima, ne može se zanemariti činjenica da se Centar u jednoj bitnoj stvari razlikuje od drugih društava kapitala – činjenici da je njegov osnivač i jedini akcionar Republika Srbija, te da njime upravlja Vlada Republike Srbije, preko svojih predstavnika u skupštini Društva i direktora. Istovremeno, pribavljanjem godišnjih izveštaja od Ministarstva prosvete, nauke i tehnološkog razvoja o stanju inovacione delatnosti Vlada je u mogućnosti da prati rad tih društava i blagovremeno reaguje u situacijama kada je to potrebno. Posmatrajući državu kao entitet koji, za razliku od akcionara i drugih vlasničkih struktura, poseduje najširi dijapazon mogućnosti (njena zakonodavna, izvršna i druga ovlašćenja) za rešavanje problema sa kojima se, u konkretnom slučaju, suočio „Centar za krompir“ d.o.o. Guča, ali imajući u vidu i činjenicu da se od države, odnosno Vlade, očekuje znatno više nego od drugih fizičkih ili pravnih lica zbog čega ona ima i znatno veći stepen odgovornosti, Zaštitnik građana smatra da bi zauzimanje bilo kakvog drugačijeg stava od napred iznetog značilo istovremeno i postupanje suprotno načelima dobre uprave, koja se temelje na zakonitosti, efikasnosti i poštovanju stvorenih pravnih očekivanja građana.

Imajući u vidu sve utvrđene činjenice u ovom konkretnom slučaju, te okolnost da su, u skladu sa Ustavom Republike Srbije, sudske odluke obavezne za sve, Zaštitnik građana je mišljenja da bi Vlada Republike Srbije, koja vrši prava i obaveze koje Republika Srbija ima kao osnivač javnih preduzeća, ustanova i drugih organizacija, trebalo da iznađe rešenje ne samo za problematiku opisanu u predmetnoj pritužbi, već i da u drugim, istim ili sličnim situacijama u kojima se nađu i druga preduzeća, ustanove i organizacije čiji je osnivač Republika Srbija, pokaže posvećenost i angažovan stav usmeren ka rešavanju postojećih i prevenciji nastanka budućih problema koje takva pravna lica mogu da imaju zbog svoje specifične pravne prirode, ali i zaštiti prava drugih lica koja se nalaze ili se budu nalazila u različitim pravnim odnosima sa takvim pravnim subjektima.

ZAŠTITNIK GRAĐANA

 

Saša Janković

Dostaviti:

 

Izvor: Vebsajt Zaštitnika građana, 21.1.2013.