Email Print

U PROCEDURI NARODNE SKUPŠTINE RS PREDLOG ZAKONA O IZMENAMA I DOPUNAMA ZAKONA O POREZU NA DOHODAK GRAĐANA


Predlagač: Vlada Republike Srbije

• Problemi koje Zakon treba da reši, odnosno ciljevi koji se Zakonom postižu

Predložena zakonska rešenja imaju sledeća tri osnovna cilja:

1. Povećanje horizontalne i vertikalne pravednosti oporezivanja dohotka građana, odnosno načela da pojedinci jednake ekonomske snage treba da snose jednako poresko opterećenje, te da bogatiji pojedinci plaćaju više poreza.

2. Smanjenje administrativnih troškova sprovođenja poreskih obaveza, kako za same obveznike, tako i za Poresku upravu.

3. Usaglašavanje i osavremenjivanje postojećih odredbi u skladu sa promenama drugih propisa, ali i promenama u izvorima i oblicima primanja pojedinaca koje su rezultat promena u načinu poslovanja naše privrede.

1) Najvažnije izmene kojima se podržava ostvarivanje prvog cilja su:

a) Smanjivanje stope poreza na zarade sa 12% na 10% uz povećanje neoporezivog iznosa sa sadašnjih 8.776 dinara na 11.000 dinara mesečno. Povećanje neoporezivog iznosa koje prati smanjenje stope dodatno smanjuje efektivno poresko opterećenje najnižih zarada, najčešćih u radno- intenzivnim industrijama, poput tekstilne. Efektivno poresko opterećenje minimalne zarade smanjuje se sa 8,6% na 6,4%. Istovremeno, ovim putem, povećana je i posredna poreska progresija koja takođe zavisi od visine neoporezivog iznosa. Promena poreske stope i neoporezivog iznosa kod zarada povezana je sa povećanjem stope doprinosa za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje iz zarade (sa 11% na 13%) predložene izmenama i dopunama Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje. Na ovaj način, smanjena su poreska davanja koja, po definiciji, ne predstavljaju osnov za neposredno ostvarivanje bilo kojih prava obveznika, dok su povećanja davanja koja obvezniku predstavljaju neposredni osnov za ostvarivanje prava na penzijsko i invalidsko osiguranje. Istovremeno, promene stope poreza na zarade i stope doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje, odmerene su tako da ukupno dejstvo ovih promena uzetih zajedno smanjuje ukupno fiskalno opterećenje privrede, kojoj bi se troškovi po ovom osnovu na godišnjem nivou smanjili za oko 1,7 milijardi dinara.

b) Uvođenje lične zarade preduzetnika koji porez na dohodak građana plaćaju na stvarno ostvaren prihod od samostalne delatnosti, kao osnovice za porez na zaradu i doprinose za obavezno socijalno osiguranje. Sadašnje rešenje, u slučaju kada je osnovica i poreza i doprinosa za preduzetnike oporeziva dobit od samostalne delatnosti, stvara neopravdanu razliku u visini poreskog opterećenja između preduzetnika i vlasnika privrednog društva. Naime, deo neto prihoda od samostalne delatnosti preduzetnika po svojoj ekonomskoj suštini predstavlja zaradu, a deo prihod od kapitala.

Postojeće rešenje onemogućava poresko priznavanje ove razlike i celokupnu dobit preduzetnika tretira kao prihod od rada. Time je onaj deo dobiti preduzetnika koji predstavlja prihod od kapitala višestruko oporezovan od uporedivog prihoda vlasnika privrednog društva. Nominalna poreska stopa koja se primenjuje na dobit privrednog društva sada iznosi 15%, dok na neto prihod od samostalne delatnosti ukupno fiskalno opterećenje (zbog doprinosa za obavezno socijalno osiguranje koji se plaćaju na dobit preduzetnika) iznosi 45,8%. Uvođenjem koncepta lične zarade preduzetnika, ovim obveznicima se omogućava da sami odrede koji deo njihovog neto prihoda predstavlja primanje od rada na koji plaćaju porez i doprinose na zaradu, kao i svi ostali obveznici poreza i doprinosa na zarade, a koji deo predstavlja dobit na koji se primenjuje stopa od 10%. Imajući u vidu da se prihodi fizičkog lica od dividende oporezuju još jednom kod isplate dividende po nominalnoj stopi od 15%, a da prihodi preduzetnika ulaze u osnovicu godišnjeg poreza na dohodak (ukoliko je zbir svih njegovih prihoda koji se oporezuju porezom na godišnji dohodak iznad neoporezivog iznosa od tri prosečne godišnje bruto zarade u Republici) koji se plaća po stopi od 10%, odnosno 15% (za deo prihoda iznad šest prosečnih bruto zarada), predloženo rešenje bi približno ujednačilo poresko opterećenje koje se plaća na prihode iz ova dva izvora.

v) Utvrđivanje prihoda od izdavanja sopstvenih nepokretnosti kao prihoda od kapitala dovelo bi do izjednačavanja poreskog opterećenja na prihode koji u suštinskom ekonomskom smislu potiču iz istog izvora - od kapitala. Prema sadašnjem rešenju prihodi od izdavanja nepokretnosti oporezuju se po efektivnoj stopi od 16%, koja je viša u odnosu na poresku stopu za druge prihode od kapitala koji se oporezuju po nominalnoj stopi od 15% (efektivna je i niža imajući u vidu poreske kredite), što predstavlja narušavanje načela horizontalne poreske pravednosti. Stoga je predloženo, prvo, da se prihodi od izdavanja sopstvenih nepokretnosti svrstaju u prihode od kapitala i drugo, da visina efektivne poreske stope iznosi 15% (stopa od 20% uz priznavanje 25% normiranih troškova).

2) Najvažnija izmena koja predstavlja značajno administrativno unapređenje, odnosno omogućava postizanje drugog osnovnog cilja predloženog Zakona: smanjenje administrativnih troškova sprovođenja poreskih obaveza, jeste uvođenje samooporezivanja kao načina utvrđivanja poreske obaveze za veći krug obveznika.

Predloženo je da se poreska obaveza utvrđuje samooporezivanjem:

- na prihod od samostalne delatnosti za preduzetnika koji vodi poslovne knjige;

- na kapitalne dobitke;

- na prihode koje isplaćuje isplatilac koji nije pravno lice ili preduzetnik, i to: na prihode od autorskih prava i prava srodnih autorskom pravu i prava industrijske svojine; kamate; prihode od izdavanja nepokretnosti i davanja u zakup pokretnih stvari; ostale prihode;

- kao i u svim slučajevima u kojima isplatilac prihoda nema obavezu da obračuna porez, kada ostvaruje zarade i druge prihode u ili iz druge države, kod diplomatskog ili konzularnog predstavništva strane države, odnosno međunarodne organizacije ili kod predstavnika i službenika takvog predstavništva, odnosno organizacije, kao i ako od nerezidentnog isplatioca ostvaruje zaradu po osnovu pravila nagrađivanja (opcije na akcije i dr.).

Pored prethodno navedenih, izmene i dopune Zakona o porezu na dohodak građana koje bi kao rezultat imale smanjenje troškova sprovođenja poreskih propisa su i:

- izuzimanje od obaveze plaćanja poreza na druge prihode u slučaju kada se isplata vrši fizičkim licima koja nisu zaposlena kod isplatioca, a koja su upućena kod isplatioca po nalogu poslodavca, u vezi sa delatnošću poslodavca;

- izuzimanje od obaveze plaćanja poreza na druge prihode dužnika, kada banka otpiše potraživanje prema dužniku pod uslovom da su troškovi utuženja tog dužnika veći od ukupnog iznosa potraživanja banke od ovog dužnika;

- jasno zakonsko definisanje uslova za nastanak i prestanak poreskog rezidentstva obveznika.

3) Najbitnije izmene kojima se postiže osavremenjivanje i usaglašavanje postojećih zakonskih odredbi sa drugim propisima odnose se na:

a) Uvođenje jasnih pravila za uključivanje različitih oblika isplate podsticajnog dela zarade zaposlenima (bonusi, akcije, opcije na akcije i drugi vidovi nagrađivanja zaposlenih) nezavisno od toga da li ih isplaćuje neposredno poslodavac ili lice povezano sa poslodavcem. Ova izmena predstavlja usaglašavanje sa razvojem tržišta rada i sistema zapošljavanja radne snage i sve češćom praksom da kao podsticajni deo zarade zaposleni dobijaju akcije ili druga slična prava, ne samo neposredno od poslodavca, već i od privrednog društva koje je vlasnik privrednog društva u kojem su zaposleni.

b) Povećanje dozvoljene vrednosti prometa na koji se može plaćati porez od samostalne delatnosti na paušalno utvrđen prihod sa 3.000.000 na 6.000.000 dinara. Ova izmena predstavlja usaglašavanje sa prošlogodišnjim izmenama Zakona o porezu na dodatu vrednost kojim je granica za obavezno evidentiranje obveznika poreza na dodatu vrednost podignuta sa 4.000.000 na 8.000.000 dinara.

v) Sužavanje obima delatnosti kojima se pravo na paušalno oporezivanje može priznati. U tom smislu, ne može se priznati pravo na paušalno oporezivanje preduzetniku koji obavlja delatnost iz oblasti pravnih poslova, računovodstvenih, knjigovodstvenih i revizorskih poslova, poslova poreskog savetovanja, reklamiranja i istraživanja tržišta, kao i iz oblasti zdravstvene delatnosti. Ovom izmenom utvrđuju se vrste delatnosti po osnovu čijeg obavljanja preduzetnik ne bi mogao da ostvari pravo na paušalno oporezivanje, a imajući u vidu prevashodno svrhu postojanja prava na ovakav vid oporezivanja, koji se, pre svega, ogleda u tome da ceneći vrstu delatnosti i obim i vrstu posla, vođenje poslovnih knjiga ne bi trebalo da predstavlja nesrazmeran trošak preduzetniku (npr. delatnost pravnih poslova, računovodstvenih, knjigovodstvenih i revizorskih poslova, poslova poreskog savetovanja).

g) Premije dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja koje poslodavac plaća za zaposlene - osiguranike, u skladu sa posebnim propisima koji uređuju tu oblast, izuzimaju se iz osnovice za oporezivanje zarade do propisanog mesečnog neoporezivog iznosa. Na ovaj način, pored podsticaja razvoju ovog oblika osiguranja, odredbe zakona daju priliku zaposlenima za slobodan izbor između uplata po osnovu akumulirane štednje za starost (dobrovoljni penzijski doprinos) ili dodatnog zdravstvenog osiguranja.

d) Uvedeno je poresko oslobođenje po osnovu kapitalnog dobitka kod isplata akumuliranih sredstava iz dobrovoljnih penzijskih fondova koje se isplaćuju saglasno zakonu koji uređuje tu oblast. Time se stvaraju uslovi da građani budu motivisani da izdvajaju sredstava u okviru sistema kapitalizovane štednje za starost, jer se poreski tretman ovog vida štednje izjednačava sa poreskim tretmanom štednje na dinarske depozite (propisano poresko oslobođenje na prihod od kamate na ove depozite).

Pored navedenih usaglašavanja, predložene izmene donose i terminološka usaglašavanja sa već sprovedenim izmenama drugih propisa.

U formalnopravnom smislu, sadržaj i rokovi za podonošenje poreskih prijava i plaćanje poreske obaveze, usaglašavaju se sa predloženim izmenama.

Na kraju, potrebno je ukazati da u odnosu na porez na dohodak građana ne postoje obavezujući propisi Evropske unije sa kojima je potrebno vršiti usaglašavanje.

• Razmatrane mogućnosti da se problemi reše i bez donošenja zakona

Imajući u vidu da je reč o elementima sistema i politike javnih prihoda koji se, saglasno odredbama Zakona o budžetskom sistemu ("Službeni glasnik RS" br. 54/09, 73/10, 101/10, 101/11 i 93/12), uvode zakonom, to znači da se izmene i dopune tih elemenata mogu vršiti samo zakonom. Prema tome, kako se materija koja se uređuje ovim zakonom odnosi na oporezivanje prihoda građana i spada u zakonodavnu regulativu, nije razmatrano, niti je bilo osnova za razmatranje njenog uređenja drugim zakonom ili podzakonskim aktom.

• Zašto je donošenje zakona najbolji način za rešavanje problema

S obzirom da se radi o zakonskoj materiji, određena postojeća zakonska rešenja jedino je i moguće menjati i dopunjavati donošenjem zakona, tj. izmenama i dopunama zakona.

Uređivanjem poreskopravne materije zakonom, daje se doprinos pravnoj sigurnosti i obezbeđuje dostupnost javnosti u pogledu vođenja poreske politike, s obzirom da se zakon kao opšti pravni akt objavljuje i stvara jednaka prava i obaveze za sve subjekte koji se nađu u istoj poreskopravnoj situaciji.

Kompletan tekst Predloga zakona možete preuzeti putem linka: http://www.parlament.gov.rs/upload/archive/files/cir/pdf/predlozi_zakona/1999-13a.pdf (ONLINE)

Izvor: Vebsajt Narodne skupštine Republike Srbije, 20.5.2013.