Ovlašćena lica za utvrđivanje identiteta građana

Email Print



Napomena:

  • Ovaj stručni tekst se odnosi na propise koji važe na dan njegovog objavljivanja. Svi izneti stavovi su stručni stavovi, odnosno shvatanja autora teksta, koja se baziraju na tumačenju pozitivnopravnih normi, i ne predstavljaju obavezujuće instrukcije.
  • Ulaskom u DEMO verziju pravne baze Paragraf Lex, možete BESPLATNO pristupiti SVIM propisima Srbije i time možete utvrditi ažurnost ovog teksta.

Za razliku od posetioca vebsajta koji mogu bez naknade pročitati odabrane stručne tekstove koji se odnose na pozitivne propise na dan objavljivanja teksta, pretplatnici na pravnu bazu Paragraf Lex, u bazi uvek imaju dostupne tekstove koji se odnose na prethodne, nevažeće verzije propisa kao i nove komentare i druge dokumente koji se odnose na važeće propise. Isključivo pretplatnici na pravnu bazu uvek imaju pristup i ažurnim dokumentima. Baza se ažurira na dnevnom nivou.

Autor: Redakcija Paragraf Lex

Objavljeno: 08.09.2015.

Pitanje:

Ko sve ima pravo da utvrđuje identitet građana uvidom u njihova lična dokumenta?

Odgovor:

Zaštita podataka o ličnosti lica utvrđena je odredbama Ustava Republike Srbije ("Sl. glasnik RS", br. 98/2006 - dalje: Ustav) i Zakona o zaštiti podataka o ličnosti ("Sl. glasnik RS", br. 97/2008, 104/2009 - dr. zakon, 68/2012 - odluka US i 107/2012 - dalje: Zakon). Saglasno odredbi člana 42. stav 2. Ustava prikupljanje, držanje, obrada i korišćenje podataka o ličnosti uređuju se zakonom, dok je odredbama člana 8. stav 1. tačka 1) Zakona propisano da obrada podataka o ličnosti nije dozvoljena ako fizičko lice nije dalo pristanak za obradu, odnosno ako se obrada vrši bez zakonskog ovlašćenja. Iz navedenih odredbi Ustava i Zakona proizilazi da pravni osnov obrade podataka o ličnosti može biti zakon ili pristanak lica o čijim podacima se radi, dat na način i pod uslovima utvrđenim odredbama čl. 10. i 15. ovog zakona. Izuzeci od pravila da pravni osnov obrade podataka o ličnosti može biti zakon ili pristanak lica o čijim podacima se radi su retki i restriktivni i propisani odredbama čl. 12. i 13. Zakona.

Odredbama člana 1. st. 1. i 2. Zakona o ličnoj karti ("Sl. glasnik RS", br. 62/2006 i 36/2011) propisano je da je lična karta javna isprava kojom građani Republike Srbije dokazuju identitet, a da u skladu sa zakonom, lična karta služi i kao dokaz o drugim činjenicama koje su u njoj sadržane.

Pravo da legitimišu građane i na taj način utvrđuju identitet građana imaju lica čije je ovlašćenje utvrđeno pozitivno-pravnim propisima u Republici Srbiji, kao što je to slučaj sa službenim licima MUP RS i pripadnicima Komunalne policije.

Službena lica MUP RS shodno ovlašćenju sadržanom, između ostalog, u odredbama člana 43. Zakona o policiji ("Sl. glasnik RS", br. 101/2005, 63/2009 - odluka US, 92/2011 i 64/2015) imaju pravo da vrše proveru identiteta lica uvidom u ličnu kartu ili drugu javnu ispravu sa fotografijom, dok pripadnici komunalne policije to čine u skladu sa ovlašćenjima utvrđenim odredbama čl. 16. i 19. st. 1. i 4. Zakona o komunalnoj policiji ("Sl. glasnik RS", br. 51/2009), kojim odredbama je propisano da u obavljanju poslova komunalne policije, komunalni policajac ima, između ostalog, i ovlašćenje provere identiteta, a da se provera identiteta vrši uvidom u ličnu ispravu ili na osnovu izjave lica čiji je identitet proveren.

Inspekcijski organi, prilikom vršenja inspekcijskog nadzora nad primenom propisa iz oblasti koje kontrolišu, imaju pravo da utvrđuju identitet lica, s tim što odredbama zakona kojima su na to ovlašćeni nije uvek naznačen i način na koji to čine, pa tako:

- tržišni inspektori, saglasno odredbama člana 55. stav 1. tačka 4) Zakona o trgovini ("Sl. glasnik RS", br. 53/2010 i 10/2013) imaju pravo da u vršenju inspekcijskog nadzora vrše identifikaciju lica koja obavljaju trgovinsku delatnost, putem uvida u ličnu ispravu ili drugu javnu ispravu sa fotografijom;

- turistički inspektori, saglasno odredbama člana 120. stav 1. tačka 3) Zakona o turizmu ("Sl. glasnik RS", br. 36/2009, 88/2010, 99/2011 - dr. zakon i 93/2012) imaju pravo da utvrđuju identitet zaposlenih kod privrednih društava, preduzetnika ili ogranka drugog domaćeg ili stranog pravnog lica, kao i fizičkih lica koja obavljaju delatnost i pružaju usluge uređene ovim zakonom;

- inspektori rada, saglasno odredbama člana 268a stav 1. tačka 2) Zakona o radu ("Sl. glasnik RS", br. 24/2005, 61/2005, 54/2009, 32/2013 i 75/2014) imaju pravo da utvrđuju identitet lica i uzimaju izjave od poslodavca, odgovornih lica, zaposlenih i drugih lica koja se zateknu na radu kod poslodavca.

Javni beležnici, saglasno odredbama člana 8. stav 1, člana 9. stav 2. i člana 18. stav 3. Zakona o overavanju potpisa, rukopisa i prepisa ("Sl. glasnik RS", br. 93/2014 i 22/2015) imaju pravo da utvrđuju identitet podnosioca isprave, svedoka identiteta i pozvanog svedoka uvidom u njihove lične karte, putne isprave, vozačke dozvole ili druga važeća službena dokumenta s fotografijom, dok saglasno odredbama člana 177. stav 2. i člana 178. stav 3. Zakona o vanparničnom postupku ("Sl. glasnik SRS", br. 25/82 i 48/88 i "Sl. glasnik RS", br. 46/95 - dr. zakon, 18/2005 - dr. zakon, 85/2012, 45/2013 - dr. zakon, 55/2014 i 6/2015) imaju pravo da utvrđuju identitet i sudskog prevodioca koga ne poznaju lično i po imenu, kao i tumača uvidom u njihove lične karte, putne isprave, vozačke dozvole ili druga službena dokumenta s fotografijom.

Trgovci, saglasno odredbama člana 24. stav 2. Zakona o zaštiti potrošača ("Sl. glasnik RS", br. 62/2014), u slučaju sumnje da je potrošač lice mlađe od 18 godina, nisu dužni da prodaju ili usluže alkoholno piće, pivo, odnosno duvanski proizvod ili pirotehnička sredstva, dok potrošač ne omogući trgovcu uvid u važeću ličnu kartu, pasoš ili vozačku dozvolu.

Službenici obezbeđenja su, odredbom člana 46. stav 1. tačka 1) Zakona o privatnom obezbeđenju ("Sl. glasnik RS", br. 104/2013 i 42/2015) ovlašćeni da za vreme vršenja poslova fizičke zaštite, između ostalog, provere identitet lica koje ulazi ili izlazi iz objekta ili prostora koji se obezbeđuje i u samom štićenom prostoru, a odredbom člana 47. st. 1. i 2. istog zakona da se provera identiteta vrši uvidom u ličnu kartu ili drugi identifikacioni dokument sa fotografijom izdat od nadležnih državnih organa i da službenik obezbeđenja neće dozvoliti ulaz u štićeni objekat ili štićeni prostor licu koje, na zahtev obezbeđenja, odbije da se identifikuje prilikom ulaska.

Odredbama čl. 13, 16. i 17. Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma ("Sl. glasnik RS", br. 20/2009, 72/2009, 91/2010 i 139/2014) propisano je utvrđivanje i provera identiteta fizičkog lica, zakonskog zastupnika i punomoćnika. Naime, odredbama člana 13. st. 1. i 2. Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma propisano je da obveznik utvrđuje i proverava identitet stranke koja je fizičko lice, zakonskog zastupnika te stranke, kao i preduzetnika pribavljanjem podataka iz člana 81. stav 1. tač. 3) i 4) ovog zakona, a da se navedeni podaci pribavljaju uvidom u lični dokument uz obavezno prisustvo lica čija se identifikacija vrši. Dalje je odredbama člana 16. stav 1. i člana 17. stav 1. istog zakona utvrđeno da obveznik utvrđuje i proverava identitet zastupnika i pribavlja podatke iz člana 81. stav 1. tačka 2) ovog zakona uvidom u lični dokument zastupnika u njegovom prisustvu, kao i ako u ime pravnog lica poslovni odnos uspostavlja ili transakciju vrši prokurista ili punomoćnik, obveznik utvrđuje i proverava njegov identitet i pribavlja podatke iz člana 81. stav 1. tačka 2) ovog zakona uvidom u njegov lični dokument u njegovom prisustvu. Odredbama člana 81. stav 1. tačka 3) ovog zakona propisano je da evidencija podataka o strankama, poslovnim odnosima i transakcijama iz člana 80. stav 1. tačka 1) ovog zakona sadrži ime i prezime, datum i mesto rođenja, prebivalište ili boravište i JMBG fizičkog lica, njegovog zakonskog zastupnika i punomoćnika, kao i preduzetnika koji uspostavlja poslovni odnos ili vrši transakciju, odnosno za koje se uspostavlja poslovni odnos ili vrši transakcija, kao i vrstu i broj ličnog dokumenta, naziv izdavaoca, datum i mesto izdavanja.

Odredbama člana 4. Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma utvrđeno je da su obveznici, u smislu ovog zakona:

1) banke;
2) ovlašćeni menjači;
3) društva za upravljanje investicionim fondovima;
4) društva za upravljanje dobrovoljnim penzijskim fondovima;
5) davaoci finansijskog lizinga;
6) društva za osiguranje, društva za posredovanje u osiguranju, društva za zastupanje u osiguranju i zastupnici u osiguranju, koji imaju dozvolu za obavljanje poslova životnog osiguranja;
7) lica koja se bave poštanskim saobraćajem;
8) brokersko-dilerska društva;
9) organizatori posebnih igara na sreću u igračnicama;
10) priređivači igara na sreću koje se organizuju putem interneta, telefona ili na drugi način putem telekomunikacionih veza;
11) preduzeća za reviziju;
12) ovlašćeni revizori;
13) institucije elektronskog novca;
14) platne institucije.

Obveznicima se smatraju i preduzetnici i pravna lica koja vrše sledeće delatnosti:

1) posredovanje u prometu i zakupu nepokretnosti;
2) pružanje računovodstvenih usluga;
3) poresko savetovanje;
4) posredovanje u sklapanju kreditnih poslova i davanju zajmova;
5) faktoring i forfeting;
6) davanje jemstava;
7) pružanje usluga prenosa novca.

U skladu sa navedenim, obveznici navedeni odredbom člana 4. Zakona o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorizma imaju pravo, shodno odredbama čl. 13, 16. i 17. ovog zakona, da utvrđuju i proveravaju identitet fizičkog lica, zakonskog zastupnika i punomoćnika, uvidom u njihove lične isprave.

Navedeni slučajevi su izabrani kao primeri u kojima rukovaoci podataka, shodno ovlašćenjima sadržanim u važećim zakonima, imaju pravo da vrše uvid u lične isprave lica, odnosno podatke o ličnosti sadržane u njima.

Međutim, kako je odredbom člana 12. stav 1. tačka 2) Zakona propisano da je obrada bez pristanka dozvoljena u svrhu izvršenja obaveza određenih zakonom, aktom donetim u skladu sa zakonom ili ugovorom zaključenim između lica i rukovaoca, kao i radi pripreme zaključenja ugovora, to bi i vršenje uvida u lične isprave od strane rukovaoca podataka bilo dozvoljeno bez zakonskog ovlašćenja, odnosno punovažnog pristanka lica, ukoliko bi isto bilo dogovoreno između lica i rukovaoca radi sklapanja ugovora, odnosno pripreme zaključenja istog.